एकपादान्विता क्षिप्रं क्षिप्रं पादशतान्विता । क्षणं चानन्तपादाढ्या निष्पादाकारिणी क्षणम्
ती कधी एक पाय घेऊन फारच वेगाने धावते, तर कधी शंभर पाय घेते; क्षणभर तिच्या पायांची गणतीच लागत नाही, तर क्षणभर तिला एकही पाय नसतो.
कालरात्रिर् इयं सेति मयानुमितदेहिका । काली भगवती सेयम् इति निर्णीतसञ्चरा
हीच कदाचित काळरात्रीचे मूर्तरूप असावे, असे मला वाटते; हिच्या हालचाली मी ओळखल्या आहेत, म्हणूनच हीच भगवती काळी आहे, असे मी ठरवले आहे.
ज्वालापूर्णारघट्ठोग्रखाताभनयनत्रया । ज्वलद्वरेन्द्रनीलाद्रिसानूपमललाटभूः
तिची तीन डोळे जणू काही प्रखर ज्वाळांनी भरलेल्या भट्टीसारखे आहेत; तिचे कपाळ तेजस्वी निळ्या पर्वतांच्या शिखरासारखे भासते.
लोकालोकेन्द्रनीलाग्रश्वभ्रभीमहनुद्वया । वातस्कन्धगुणप्रोततारामुक्ताकलापिनी
तिचे दोन जबडे जगाच्या टोकावर असलेल्या काळ्या पर्वतांसारखे भीषण आहेत; ती वाऱ्याच्या गाठींनी विणलेल्या ताऱ्यांची आणि मोत्यांची माळ घालते.
इन्द्रनीलाद्रितुल्योरुतोरणोच्चे प्रभासुरे । विश्रान्तकाचशैलाभभगभीषणवायसा
इंद्रनील पर्वतासारखी तेजस्वी आणि उंच दरवाजे, तसेच कावळ्यांनी भरलेल्या भीषण कड्यांसारखी विश्रांतीची ठिकाणे, अशा त्या राजवाड्याचे सौंदर्य होते.
नृत्यद्भुजलतापुष्पैर् नखशुभ्राभ्रमण्डलैः । पूर्णचन्द्रशतानीव भ्रमयन्ती नभस्तले
तिच्या हातांच्या वेल्या जणू फुलांनी बहरलेल्या, नखांच्या पांढऱ्या वर्तुळांनी आकाशात ढगांसारखी चमकत होत्या; ती आकाशात जणू शंभर पूर्ण चंद्र फिरवत होती.
भ्रमद्भिर् व्याप्तदिक्चक्रा भुजैẖ कल्पाम्बुदैर् इव । वर्षद्भिḫ पाणिजप्रान्ततारालेखाबृहत्प्रभाः
तिच्या फिरणाऱ्या हातांनी सर्व दिशा व्यापल्या होत्या, जणू इच्छितेप्रमाणे पाऊस पाडणारे मेघच; तिच्या बोटांच्या टोकातून ताऱ्यांच्या रेषांसारखी प्रकाशाची मोठी किरणे पडत होती.
नखपुष्पाङ्गुलीवल्लीजालैर् भ्रान्तभुजद्रुमैः । कृष्णैẖ काननिताशेषगगनाग्रोग्रमूर्तिभिः
नखांच्या फुलांनी फुललेल्या बोटांच्या माळा, आणि फिरणारे हात जणू झाडांसारखे, काळ्या घनदाट अरण्यासारखे, आकाशाच्या कडेला उग्र रूपे धारण करणारे होते.
तमालतालतन्मूलम् अवदग्धं महानलैः । विडम्बयन्ती चलितं जङ्घासङ्घेन चोपता
ती आपल्या असंख्य हालचाल करणाऱ्या पायांनी चालताना, मोठ्या आगीत जळून गेलेल्या तमाळ आणि ताडाच्या झाडांची थट्टा करत होती.
अप्य् अनन्ते महाव्योम्नि पारं प्राप्तैश् शिरोरुहैः । कुर्वाणेवाततं वासवनं तिमिरदन्तिनः
अमर्याद आकाशातसुद्धा, तिचे केस जणू त्या आकाशाच्या टोकापर्यंत पोहोचले होते, आणि त्या रात्रीच्या हत्तीला एक अखंड काळोख्या जंगलासारखे वाटू लागले.
उह्यन्ते मेरवो येन तेन निश्श्वासवायुना । घनघुङ्घुमदिग्वक्त्रगगनोग्राङ्गघोषिणा
तिच्या श्वासाच्या प्रचंड वाऱ्यामुळे मेरू पर्वतही हलले, आणि तिच्या भयंकर तोंडांच्या गडगडाटाने आकाश दुमदुमून गेले.
घनमारुतघूत्कारैẖ क्ष्वेडागेयं प्रगायता । नियतानुनयेनेव वलितास्यानुवृत्तिना
ती घनदाट वाऱ्याच्या गडगडाटात गाणे गात होती, तिचे तोंड नेहमी एकीकडे वळलेले, जणू सतत आर्ततेने गाण्याचा सूर लावला आहे.
ततो नृत्तवशावेशाद् वर्धमानशरीरिणी । मया दृष्टावधानेन गगनाभोगपूरिणी
त्या नृत्याच्या भरात, तिचे शरीर वाढत चालले होते आणि मी लक्षपूर्वक पाहिले, तेव्हा ती आकाशभर पसरलेली दिसली.
यावत् तया धृता देहे हेलावलनसारवा । माला मलयकैलाससह्यमन्दरमेरुभिः
ती आपल्या देहात खेळकरपणे डोलत असताना, तिच्या गळ्यातील माळेत मलय, कैलास, सह्य, मंदार आणि मेरू हे डोंगर गुंफलेले होते.
आसंस् तस्या युगान्ताभ्रमालिकाḫ पट्टपट्टिकाः । आदर्शमण्डलान्य् अग्रे त्रीणि लोकान्तराणि च
तिच्या वस्त्राच्या टोकांवर जणू युगाच्या शेवटी निर्माण होणाऱ्या ढगांच्या रांगा होत्या; तिच्या समोर आरशासारखी वर्तुळे आणि त्यात तिन्ही जग दिसत होती.
कर्णयोर् हिमवन्मेरू रुप्यकाञ्चनपुत्रिके । ब्रह्माण्डघुर्घुरैर् माला महती कटिमेखला
तिच्या कानात चांदी आणि सोन्यापासून बनवलेले हिमालय आणि मेरू पर्वत लहान आकारात होते; तिच्या कंबरेवर विश्वांची मोठी माळ कमरपट्ट्यासारखी गुंफलेली होती, जी गडगडाटाने निनादत होती.
स्रजẖ कुलाचलैश् शृङ्गवनपत्तनगुच्छकाः । तरत्पुरवरद्वीपग्रामपेलवपल्लवाः
तिच्या गळ्यातील हार म्हणजे डोंगरशिखरे, घनदाट अरण्ये आणि मोठमोठी शहरे होती; तर गावं, सुंदर नगरं आणि बेटं या सगळ्या कोमल पानांसारख्या दिसत होत्या.
अस्या अङ्गेषु दृष्टानि पुराणि नगराणि च । ऋतवश् च त्रयो लोका मासाहोरात्रमालिकाः
तिच्या अंगावर जुनी शहरे आणि नगरं उमटलेली होती; तीन ऋतु, सगळे लोक, तसेच महिने, दिवस आणि रात्रींच्या माळा तिच्या अंगावर शोभत होत्या.
मुक्तालतादिकं नद्यẖ कालिन्दीत्रिपथादिकाः । धर्माधर्माव् उभौ कर्णभूषणे चान्यकर्णयोः
तिच्या गळ्यातील मोत्यांच्या माळा म्हणजे गंगा, यमुना आणि इतर नद्या होत्या; तर तिच्या कानात धर्म आणि अधर्म हे दोन्ही दागिने म्हणून झळकत होते.
स्तनास् तस्यास् तु चत्वारस् स्रवद्धर्मपयोलवाः । वेदास् सकलशास्त्रार्थचतुस्संस्थानचूचुकाः
तिच्या चार स्तनांमधून धर्मरूपी दूध सतत वाहत होतं; वेद आणि त्यांचे चार अर्थ हे त्या स्तनांवरील स्तनाग्रांसारखे होते.
त्रिशूलैḫ पट्टिसैḫ प्रासैश् शरशक्त्यृष्टिमुद्गरैः । निर्यदायुधजालानि स्रग्दामानि बिभर्ति सा
ती त्रिशूळ, भाले, भाले, बाण, शस्त्र, भाले आणि गदा यांसारख्या विविध शस्त्रांनी बनवलेल्या माळा आणि साखळ्या घालते.
चतुर्दशविधा भूतजातयो यास् सुरादिकाः । तस्याश् शरीरशायिन्यस् ता लोमावलयस् स्थिताः
देवांपासून सुरू होणाऱ्या चौदा प्रकारच्या सजीवांचा वास तिच्या शरीरात आहे, आणि ते सर्व तिच्या केसांच्या गुच्छांमध्ये वसलेले आहेत.
तस्याश् च नगरग्रामगिरयो देहशायिनः । नृत्यन्त्यास् सह नृत्यन्ति पुनर्जन्ममुदेव ते
तिच्या शरीरात असलेल्या नगरे, गावे आणि डोंगर ती नाचते तशीच तिच्यासोबत नाचतात, आणि त्यामुळे तेही वारंवार जन्म घेण्यात आनंद मानतात.
जङ्गमात्मकम् एवैतज् जगद् अस्थावरं तदा । नृत्यतीति मया ज्ञातं परलोके सुखं स्थितम्
हे सगळे जग, जड आणि सजीव, तिच्याच रूपात आहे हे मला उमगले आहे; ती नाचते तेंव्हा हे जगही नाचते, आणि दुसऱ्या लोकात ते सुखात स्थिर असते.
निगीर्णं जगद् अङ्गस्थं कृत्वा तृप्तिम् उपागता । परिनृत्यति सा मत्ता जगज्जीर्णाहिचातकी
तिने आपल्या अंगात सामावलेलं हे जग गिळून तृप्ती मिळवली आणि ती नशेत नाचू लागली, जणू वयस्क सर्प गिळणाऱ्या पावसाळी चातकीसारखी.
आदर्शप्रतिबिम्बस्थम् इवाभात्य् अखिलं जगत् । तस्या वपुषि विस्तीर्णे खरूपिणि खरूपधृत्
तिच्या विशाल, खरड रूप असलेल्या देहात सगळं जग आरशातल्या प्रतिबिंबासारखं दिसत होतं.
तज्जगन्नर्तनं चारु तद्देहादर्शसंस्थितम् । चिरं मया तदा दृष्टम् अविनष्टं पुरस्स्थितम्
त्या तिच्या देहाच्या आरशात उमटलेल्या सुंदर जगाच्या नृत्याला मी खूप वेळ पाहिलं—ते माझ्यासमोर अखंड आणि कायम होतं.
विवलत्तारकाजालं भ्रमत्पर्वतमण्डलम् । मषकव्यूहवद् वातव्याधूतामरदानवम्
थरथरणाऱ्या ताऱ्यांचं जाळं, फिरणाऱ्या पर्वतांचा गोळा, आणि वाऱ्याने उडणारे देव-दानव हे सगळं जणू डासांच्या झुंडीप्रमाणे वाटत होतं.
सङ्ग्रामोन्मुक्तचक्राभद्वीपार्णववृताम्बरम् । हेलाविवलनावर्तप्रौढशैलधरातृणम्
आकाश जणू युद्धाच्या गोंगाटाने वेढले गेले आहे, बेटांच्या समुद्राने घेरले आहे, आणि लाटांच्या खेळकर गतीने व्यापले गेले आहे, जणू त्या लाटा मोठे पर्वत आणि गवताची पाती एकसारखीच सहज उचलत आहेत.
नीलमेघांशुकावृत्तिवातघुङ्घुमिताम्बरम् । काष्ठाद्र्यस्थिपुरास्फोटपटत्पटपटारवम्
आकाश काळ्या मेघांच्या वस्त्रांनी झाकले गेले आहे, वाऱ्याच्या गडगडाटाने दुमदुमते आहे; लाकडी पर्वत आणि नगरे कोसळताना त्यांच्या पडण्याचा कडकडाट दूरवर ऐकू येतो.