तत ऊर्मिगिरिव्रातवेगैर् आवलिताखिलैः । विच्छिन्नाẖ कल्पजलदा जल एव विलिल्यिरे
मग पर्वतासारख्या प्रचंड लाटांच्या जोराने त्या कल्पातील ढगांचे तुकडे तुकडे झाले आणि ते सगळे पाणीच झाले.
एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र दृष्टवान् अहम् अम्बरात् । यावद् अभ्युत्थितं भीमं भूतं किञ्चिन् नभोऽन्तरात्
इतक्यात, तिथेच, मी आकाशातून पाहिलं की, आकाशाच्या आतून काहीतरी मोठं आणि भीतीदायक वर येत होतं.
कल्पान्तजलदाकारं कृष्णम् आपूरिताम्बरम् । आकल्पं सम्भृतं नैशं देहेनेवोत्थितं तमः
ते कल्पाच्या शेवटी येणाऱ्या काळ्या ढगासारखं दिसत होतं, सगळं आकाश व्यापून टाकणारं, अनेक कल्पांपासून साठलेलं, रात्रसारखं गडद आणि जणू अंधाराचं शरीर घेऊन वर येत होतं.
तरुणादित्यलक्षाणां तेज आभासुरं दधत् । आदित्यत्रयसङ्काशैस् स्थिरविद्युत्त्रयोल्बणैः
त्यातून लाखो ताज्या सूर्यांसारखं तेज चमकत होतं, तीन सूर्यांच्या उजेडासारखं तिव्र आणि तीन स्थिर, भयंकर वीजा त्यात झळकत होत्या.
नेत्रैर् आभासुरमुखं ज्वालापुञ्जान् समुद्गिरत् । पञ्चाननं दशभुजं त्रिनेत्रं शूलपाणिकम्
त्या चेहऱ्यावर तेजस्वी डोळे होते, आणि तो ज्वाळांचा समूह उधळणारा होता. त्याला पाच तोंडे, दहा हात, तीन डोळे आणि हातात त्रिशूळ होता.
अमान्तम् अन्तमुक्ते ऽपि व्योम्नीव वितताकृतिम् । खम् इवासिवरश्यामं देहम् आदाय संस्थितम्
त्याला सुरुवात किंवा शेवट नव्हता, पण त्याचा आकार आकाशासारखा विस्तारलेला होता. तो काळ्या ढगासारखा गडद देह धारण करून तिथे स्थिर उभा होता.
स्थितम् एकार्णवापूर्णाद् ब्रह्माण्डाद् बहिर् अम्बरे । व्योमेव हस्तपादादिसन्निवेशेन लक्षितम्
तो एकमेव सागर भरून, ब्रह्मांडाच्या बाहेर आकाशात उभा होता. त्याचे हात, पाय आणि इतर अवयव यांमुळे तो आकाशात स्पष्ट ओळखता येत होता.
घोणानिलपरावृत्तिविधुतैकमहार्णवम् । गोविन्दम् इव दोर्दण्डक्षोभितक्षीरसागरम्
त्याच्या नाकातून येणाऱ्या वाऱ्यामुळे एकमेव महासागर हलला होता, जणू काही गोविंदाने आपल्या बलाढ्य हातांनी क्षीरसागरात खळबळ माजवली होती.
कल्पार्णवजलापूरं पुंस्त्वेनेव समुत्थितम् । मूर्तियुक्तम् अहङ्कारम् अकारणकम् आगतम्
कालाच्या महासागराच्या पाण्याने भरल्यासारखा, पुंत्त्वाचा भाव घेऊन, रूपासहित, कारण नसताना उमटलेला अहंकार प्रकट झाला.
कुलाचलबृहद्वृन्दम् इवोड्डयनडम्बरैः । पक्षौघैर् उत्थितं व्योम समस्तम् अभिपूरयत्
जणू काही मोठ्या पर्वतांचा प्रचंड समूह, पंखांच्या गोंगाटात आकाशात उडून, त्या संख्येने संपूर्ण आकाश व्यापून टाकतो.
ततस् त्रिशूलनयनैर् मया रुद्रो ऽयम् इत्य् असौ । दूराद् एव परिज्ञाय परमेशो नमस्कृतः
मग त्रिशूळ आणि तीन डोळ्यांमुळे मी दूरूनच ओळखलं, 'हा तर रुद्र आहे,' आणि त्या परमेश्वराला मी वंदन केलं.
किं स तादृग्विधो रुद्रẖ किं कृष्णẖ किं महाकृतिः । किं पञ्चवदनẖ कस्माद् दशबाहुẖ क्व तिष्ठति
रुद्र खरोखरच असा आहे का? तो काळा आहे का? तो फार मोठ्या आकाराचा आहे का? त्याला पाच तोंडं का, दहा हात का, आणि तो कुठे राहतो?
किं त्रिनेत्रẖ किम् उग्रात्मा किम् एकẖ किंप्रयोजनः । केनेरितẖ किम् अकरोत् क्वायासीद् वद मे मुने
तीन डोळ्यांचा कोण आहे? कठोर स्वभावाचा कोण आहे? एकच कोण आहे आणि त्याचा हेतू काय आहे? त्याला कोणी प्रवृत्त केले, त्याने काय केले, तो कुठे होता — हे सर्व मला सांगा, मुनी.
काकुत्स्थ रुद्रनामासाव् अहङ्कारस् तथोत्थितः । विषमैकाभिमानात्मा मूर्तिर् अस्यामलं नभः
काकुत्स्था, 'रुद्र' हे नाव ज्याला आहे तो हाच अहंकार आहे, जो असा निर्माण होतो, ज्याच्या मनात एकटेपणाचा अभिमान असतो, आणि ज्याचे रूप म्हणजे निर्मळ आकाश आहे.
व्योमाकृतिस् स भगवान् व्योमवर्णामलो महान् । चिद्व्योममात्रसारत्वाद् आकाशात्मा स उच्यते
तो भगवंत आकाशासारखा आहे, विशाल आणि स्वच्छ, कारण त्याचे खरे स्वरूप म्हणजे केवळ चैतन्यरूप आकाश; म्हणून त्याला आकाशस्वरूप म्हणतात.
सर्वभूतात्मभूतत्वात् सर्वगत्वान् महाकृतिः । यानि तस्यानुषक्तानि पञ्चज्ञानेन्द्रियाण्य् अलम्
तो सर्व प्राण्यांचा आत्मा आहे आणि सर्वत्र व्यापलेला आहे, म्हणून त्याचे रूप मोठे आहे; त्याच्याशी जोडलेली जी पाच ज्ञानेंद्रिये आहेत, तीच त्याची तोंडे आहेत.
तानि तस्य मुखान्य् आहुस् तपद्रूपाणि सर्वतः । कर्मेन्द्रियाणि विषयास् ते हि तस्य भुजा दश
त्याची जी तोंडे आहेत, ती सर्व बाजूंनी तपस्वी रूपांनी प्रकटतात. त्याची कर्मेंद्रिये आणि त्यांच्या विषय हेच त्याच्या दहा भुजा आहेत.
सर्वभूतभरैस् सार्धं ब्रह्मणा परम् एयुषा । यदासौ सम्परित्यक्तस् तदासौ मूर्तिम् आगतः
सर्व जीवांच्या ओझ्यांसह आणि परम ब्रह्मासोबत, जेव्हा तो पूर्णपणे सोडून दिला जातो, तेव्हाच तो एखाद्या रूपात प्रकट होतो.
स चाकाशैकरूपात्मा नास्ति तस्य हि साकृतिः । तथा दृश्यत एवासौ भ्रान्तिमात्रं न मूर्तिमान्
ज्याचे स्वरूप आकाशासारखे आहे, त्याला खरेतर कोणतेही ठोस रूप नाही. तो जसा दिसतो, ते फक्त भ्रम आहे, प्रत्यक्षात त्याला कोणतेही रूप नाही.
चिदाकाशगते स्फारे भूताकाशे स तिष्ठति । देहे च सर्वभूतानां नित्यं वायुर् इवेश्वरः
तो चैतन्याच्या विशाल आकाशात वास करतो, भूताकाशातही आहे आणि सर्व जीवांच्या देहात नेहमीच वाऱ्यासारखा राहतो, हे प्रभो.
सर्वभूतपरित्यक्तस् तस्मिन् काले खमूर्तिमान् । क्षोभम् एत्य क्षणं क्षीणḫ परमां शान्तिम् एष्यति
सर्व जीवांना सोडून, त्या वेळी, आकाशासारखा जो आहे, तो थोडा काळ अस्वस्थता अनुभवून, शेवटी सर्वोच्च शांतित पोहोचतो.
ये गुणा ये त्रयẖ कालाश् चित्ताहङ्कारबुद्धयः । प्रणवस्य च ये वर्णा ये च वेदास् तथा त्रयः
गुण, तीन काळ, मन, अहंकार, बुद्धी, ॐचे अक्षर, आणि तसेच तीन वेद —
रुद्रस्य तस्य ते नेत्रसन्निवेशेन संस्थिताः । त्रिशूलं तेन त्रैलोक्यं गृहीतं करकोटरे
हे सर्व त्या रुद्राच्या डोळ्यांच्या रचनेतच आहेत; त्याच्यामुळे त्रिशूळासारखे तीनही लोक त्याच्या हाताच्या पोकळीत धरलेले आहेत.
यस्मात् तद्व्यतिरेकेण सर्वभूतगणेष्व् अपि । अन्यन् न विद्यते किञ्चिद् देहात्मैव ततस् स्थितः
म्हणून त्या शिवाय, सर्व जीवसमूहांतही, दुसरे काहीच नाही; म्हणून देहधारी आत्माच फक्त उरतो.
सर्गसत्तोपलम्भात्मा स्वभावो ऽस्य प्रयोजनम् । ईरितश् शिवरूपेण चिन्मात्राकाशरूपिणा
या विश्वनिर्मितीची आणि अस्तित्वाची जाणीव हाच त्याचा स्वभाव आहे; हाच त्याचा हेतू आहे, आणि तो शुद्ध चैतन्य व आकाशस्वरूप असलेल्या शिवाच्या रूपाने सांगितला आहे.
तेनैव च निगीर्णस् सन् परमां शान्तिम् एष्यति । निर्मलाकाशरूपात्मा कृष्ण इत्य् एष ईश्वरः
त्यातच पूर्णपणे विलीन झाल्यावर तो परमशांतीला पोहोचतो; त्याचे स्वरूप निर्मळ, आकाशासारखे आहे—हा कृष्णच परमेश्वर आहे.
कृत्वाकल्पं जगत् सर्वं तत् पीत्वैकार्णवं तदा । सम्प्रयाति परां शान्तिम् अभूयस्सन्निवृत्तये
संपूर्ण जग एकाच युगासारखे करून, मग ते एकाच महासागरात विलीन करून, तो परत न होण्यासाठी परमशांतीकडे जातो.
अनन्तरं मया दृष्टस् तत्रासौ यावद् उद्यमात् । प्रवृत्तḫ प्राणवेगेन तम् आक्रष्टुं महार्णवम्
त्याच्यानंतर लगेच मी त्याला तिथे पाहिले—तो सर्व शक्तीनिशी, प्राणशक्तीच्या जोरावर, त्या महासागराला ओढण्यासाठी धडपडताना होता.
अथ तस्य मुखं स्फारं ज्वालामालाकुलान्तरम् । प्राणकृष्टो महाम्भोधिर् वाडवाग्निम् इवाविशत्
मग जशी प्राणशक्ती बाहेर ओढली गेली, तसं त्या मोठ्या तोंडातून ज्वाळांची माळ आत चमकत होती, आणि ते तोंड अगदी समुद्रात जणू वडवाग्नी शिरावा तसं शिरलं.
स एव वाडवो भूत्वा वह्निर् आकल्पम् अर्णवे । अहङ्कारḫ पिबत्य् अम्बु रुद्रस् सर्वं तु तत् तदा
तोच अग्नी वडवाग्नी होऊन, समुद्रात अनेक काळ राहिला आणि रुद्र म्हणजे अहंकार, त्या वेळी सगळं पाणी प्यायला.