विज्ञानघन एवायं कचनाकचनात्मकः । स्वयम् एव कचत्य् अन्तर् न कचत्य् एव वा स्वयम्
हे शुद्ध ज्ञानाचं एकच रूप आहे, जे कधी हालणारं तर कधी स्थिर असं दिसतं. ते स्वतःच आतून हलतं, किंवा स्वतःच अजिबात हलत नाही.
संविदंशपरावृत्तिमात्रपेलवरूपिणी । बन्धदृङ् मोक्षदृक् चेति क्लेशस् तत्साधने कियान्
जाणीव फक्त एका क्षणभर वळण घेतल्यासारखी दिसते, तीच कधी बंधन तर कधी मुक्ती म्हणून ओळखली जाते. मग त्यासाठी कष्ट करून मिळणाऱ्या दुःखाला किती किंमत आहे?
संविदुद्बोधनं बन्धस् तदनुद्बोधनं शिवम् । असत् सद्वज् जगद् भाति संविदुद्बोधनोदरम्
जाणीवेचं जागरण म्हणजे बंधन, तिचं न जागरण म्हणजे शांती. जाणीव जागी झाली की जग खरं वाटतं, नाही तर खोटं वाटतं.
अजडं बोधनं सुप्तं मोक्ष इत्य् अभिधीयते । प्रबुद्धं बन्ध इत्य् आहुर् यद् इच्छसि तद् आहर
झोपेत जी स्वच्छ जाणीव असते तिलाच मोक्ष म्हणतात; तीच जाणीव जागी झाली की तिला बंधन म्हणतात. तुला जे हवं ते निवड.
निर्वाणवासनम् अनन्तम् अजाड्यम् अच्छबोधैकतानम् अपयन्त्रणम् अस्तशङ्कम् । अद्वैतम् ऐक्यरहितं च निरस्तशून्यम् आकाशकोशविशदाशय शान्तम् आस्स्व
निर्वाणाच्या अनंत, निर्मळ, एकरूप आणि निर्भय अवस्थेत, जिथे मन आकाशासारखं स्वच्छ आणि शांत आहे, अशा स्थितीत स्थिर रहा; तिथे द्वैत नाही, एकतेचंही भान नाही, आणि रिकामेपणही नाही.
इति ते सर्व आयाता ब्रह्मलोकनिवासिनः । अदृश्यताम् एव गता दीपाẖ क्षीणदशा इव
अशा प्रकारे ब्रह्मलोकात राहणारे सर्वजण तुझ्याकडे आले आणि नंतर, जणू तेल संपलेल्या दिव्यांसारखे, अदृश्य झाले.
अथ ते द्वादशादित्या ब्रह्मणि ब्रह्मतां गते । जगद्वद् ब्रह्मलोकं तम् अदहन् भासुरार्चिषः
मग ते बारा सूर्य ब्रह्मत्त्व प्राप्त होऊन, त्यांच्या तेजस्वी ज्वाळांनी ब्रह्मलोक जसा हा सारा विश्व जाळून टाकावा तसा भस्मसात केला.
वैरिञ्चनगरं दग्ध्वा ध्यानं कृत्वा विरिञ्चवत् । ते ऽपि निर्वाणम् आजग्मुर् निस्स्नेहदशदीपवत्
ब्रह्माची नगरी जाळून, ब्रह्मासारखे ध्यान करत, तेही मुक्तीला पोहोचले, जणू तेल नसलेल्या दहा दिव्यांसारखे शांत झाले.
तत एकार्णवापूरो विरिञ्चनगरान्तरम् । रात्रौ भुवम् इव ध्वान्तं पूरयाम् आस सूर्मिमान्
नंतर एक मोठ्या लाटांनी भरलेला समुद्र, ब्रह्माच्या नगरीच्या आजूबाजूचं सगळं जागा व्यापून गेला, जणू रात्री पृथ्वीवर अंधार पसरावा तसा.
आब्रह्मलोकम् अभवज् जगद् आपूर्णम् अर्णसा । तुल्यं रसैकपूर्णेन पक्वद्राक्षाफलेन तत्
ब्रह्मलोकापर्यंतचं सगळं जग त्या पाण्याने पूर्णपणे भरून गेलं; ते अगदी रसाने भरलेल्या पिकलेल्या द्राक्षासारखं झालं.
तत ऊर्मिगिरिव्रातवेगैर् आवलिताखिलैः । विच्छिन्नाẖ कल्पजलदा जल एव विलिल्यिरे
मग पर्वतासारख्या प्रचंड लाटांच्या जोराने त्या कल्पातील ढगांचे तुकडे तुकडे झाले आणि ते सगळे पाणीच झाले.
एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र दृष्टवान् अहम् अम्बरात् । यावद् अभ्युत्थितं भीमं भूतं किञ्चिन् नभोऽन्तरात्
इतक्यात, तिथेच, मी आकाशातून पाहिलं की, आकाशाच्या आतून काहीतरी मोठं आणि भीतीदायक वर येत होतं.
कल्पान्तजलदाकारं कृष्णम् आपूरिताम्बरम् । आकल्पं सम्भृतं नैशं देहेनेवोत्थितं तमः
ते कल्पाच्या शेवटी येणाऱ्या काळ्या ढगासारखं दिसत होतं, सगळं आकाश व्यापून टाकणारं, अनेक कल्पांपासून साठलेलं, रात्रसारखं गडद आणि जणू अंधाराचं शरीर घेऊन वर येत होतं.
तरुणादित्यलक्षाणां तेज आभासुरं दधत् । आदित्यत्रयसङ्काशैस् स्थिरविद्युत्त्रयोल्बणैः
त्यातून लाखो ताज्या सूर्यांसारखं तेज चमकत होतं, तीन सूर्यांच्या उजेडासारखं तिव्र आणि तीन स्थिर, भयंकर वीजा त्यात झळकत होत्या.
नेत्रैर् आभासुरमुखं ज्वालापुञ्जान् समुद्गिरत् । पञ्चाननं दशभुजं त्रिनेत्रं शूलपाणिकम्
त्या चेहऱ्यावर तेजस्वी डोळे होते, आणि तो ज्वाळांचा समूह उधळणारा होता. त्याला पाच तोंडे, दहा हात, तीन डोळे आणि हातात त्रिशूळ होता.
अमान्तम् अन्तमुक्ते ऽपि व्योम्नीव वितताकृतिम् । खम् इवासिवरश्यामं देहम् आदाय संस्थितम्
त्याला सुरुवात किंवा शेवट नव्हता, पण त्याचा आकार आकाशासारखा विस्तारलेला होता. तो काळ्या ढगासारखा गडद देह धारण करून तिथे स्थिर उभा होता.
स्थितम् एकार्णवापूर्णाद् ब्रह्माण्डाद् बहिर् अम्बरे । व्योमेव हस्तपादादिसन्निवेशेन लक्षितम्
तो एकमेव सागर भरून, ब्रह्मांडाच्या बाहेर आकाशात उभा होता. त्याचे हात, पाय आणि इतर अवयव यांमुळे तो आकाशात स्पष्ट ओळखता येत होता.
घोणानिलपरावृत्तिविधुतैकमहार्णवम् । गोविन्दम् इव दोर्दण्डक्षोभितक्षीरसागरम्
त्याच्या नाकातून येणाऱ्या वाऱ्यामुळे एकमेव महासागर हलला होता, जणू काही गोविंदाने आपल्या बलाढ्य हातांनी क्षीरसागरात खळबळ माजवली होती.
कल्पार्णवजलापूरं पुंस्त्वेनेव समुत्थितम् । मूर्तियुक्तम् अहङ्कारम् अकारणकम् आगतम्
कालाच्या महासागराच्या पाण्याने भरल्यासारखा, पुंत्त्वाचा भाव घेऊन, रूपासहित, कारण नसताना उमटलेला अहंकार प्रकट झाला.
कुलाचलबृहद्वृन्दम् इवोड्डयनडम्बरैः । पक्षौघैर् उत्थितं व्योम समस्तम् अभिपूरयत्
जणू काही मोठ्या पर्वतांचा प्रचंड समूह, पंखांच्या गोंगाटात आकाशात उडून, त्या संख्येने संपूर्ण आकाश व्यापून टाकतो.
ततस् त्रिशूलनयनैर् मया रुद्रो ऽयम् इत्य् असौ । दूराद् एव परिज्ञाय परमेशो नमस्कृतः
मग त्रिशूळ आणि तीन डोळ्यांमुळे मी दूरूनच ओळखलं, 'हा तर रुद्र आहे,' आणि त्या परमेश्वराला मी वंदन केलं.
किं स तादृग्विधो रुद्रẖ किं कृष्णẖ किं महाकृतिः । किं पञ्चवदनẖ कस्माद् दशबाहुẖ क्व तिष्ठति
रुद्र खरोखरच असा आहे का? तो काळा आहे का? तो फार मोठ्या आकाराचा आहे का? त्याला पाच तोंडं का, दहा हात का, आणि तो कुठे राहतो?
किं त्रिनेत्रẖ किम् उग्रात्मा किम् एकẖ किंप्रयोजनः । केनेरितẖ किम् अकरोत् क्वायासीद् वद मे मुने
तीन डोळ्यांचा कोण आहे? कठोर स्वभावाचा कोण आहे? एकच कोण आहे आणि त्याचा हेतू काय आहे? त्याला कोणी प्रवृत्त केले, त्याने काय केले, तो कुठे होता — हे सर्व मला सांगा, मुनी.
काकुत्स्थ रुद्रनामासाव् अहङ्कारस् तथोत्थितः । विषमैकाभिमानात्मा मूर्तिर् अस्यामलं नभः
काकुत्स्था, 'रुद्र' हे नाव ज्याला आहे तो हाच अहंकार आहे, जो असा निर्माण होतो, ज्याच्या मनात एकटेपणाचा अभिमान असतो, आणि ज्याचे रूप म्हणजे निर्मळ आकाश आहे.
व्योमाकृतिस् स भगवान् व्योमवर्णामलो महान् । चिद्व्योममात्रसारत्वाद् आकाशात्मा स उच्यते
तो भगवंत आकाशासारखा आहे, विशाल आणि स्वच्छ, कारण त्याचे खरे स्वरूप म्हणजे केवळ चैतन्यरूप आकाश; म्हणून त्याला आकाशस्वरूप म्हणतात.
सर्वभूतात्मभूतत्वात् सर्वगत्वान् महाकृतिः । यानि तस्यानुषक्तानि पञ्चज्ञानेन्द्रियाण्य् अलम्
तो सर्व प्राण्यांचा आत्मा आहे आणि सर्वत्र व्यापलेला आहे, म्हणून त्याचे रूप मोठे आहे; त्याच्याशी जोडलेली जी पाच ज्ञानेंद्रिये आहेत, तीच त्याची तोंडे आहेत.
तानि तस्य मुखान्य् आहुस् तपद्रूपाणि सर्वतः । कर्मेन्द्रियाणि विषयास् ते हि तस्य भुजा दश
त्याची जी तोंडे आहेत, ती सर्व बाजूंनी तपस्वी रूपांनी प्रकटतात. त्याची कर्मेंद्रिये आणि त्यांच्या विषय हेच त्याच्या दहा भुजा आहेत.
सर्वभूतभरैस् सार्धं ब्रह्मणा परम् एयुषा । यदासौ सम्परित्यक्तस् तदासौ मूर्तिम् आगतः
सर्व जीवांच्या ओझ्यांसह आणि परम ब्रह्मासोबत, जेव्हा तो पूर्णपणे सोडून दिला जातो, तेव्हाच तो एखाद्या रूपात प्रकट होतो.
स चाकाशैकरूपात्मा नास्ति तस्य हि साकृतिः । तथा दृश्यत एवासौ भ्रान्तिमात्रं न मूर्तिमान्
ज्याचे स्वरूप आकाशासारखे आहे, त्याला खरेतर कोणतेही ठोस रूप नाही. तो जसा दिसतो, ते फक्त भ्रम आहे, प्रत्यक्षात त्याला कोणतेही रूप नाही.
चिदाकाशगते स्फारे भूताकाशे स तिष्ठति । देहे च सर्वभूतानां नित्यं वायुर् इवेश्वरः
तो चैतन्याच्या विशाल आकाशात वास करतो, भूताकाशातही आहे आणि सर्व जीवांच्या देहात नेहमीच वाऱ्यासारखा राहतो, हे प्रभो.