शून्यब्रह्माण्डविपुलजलघातकुलायके । लीनान् अचलकाकोलान् गृह्णन् सलिलजालकैः
या विशाल, रिक्त अशा ब्रह्मांडाच्या घरट्यात, मोठ्या पाण्याच्या लाटांनी हादरलेल्या, बुडालेल्या, स्थिर आणि अस्वस्थ अशा जीवांना तो पाण्याच्या जाळ्यांनी एकत्र करतो.
मृतामृतबृहद्भूतमज्जनोन्मज्जनाकुलान् । तरङ्गमकुरान् कर्षन् प्रतिबिम्बान्वितान् इव
जो डुबकी मारणारे आणि वर येणारे, मृत आणि जिवंत, मोठे आणि लहान अशा सर्वांना, जणू लाटांमध्ये अडकलेल्या प्रतिबिंबांसारखे, तो ओढून घेतो.
मृतशिष्टान् पुरभ्रष्टान् फेनाद्रितटकोटिषु । दधज् जलबलश्रान्तांस् त्रिदशान् मषकान् इव
जे मृत अवस्थेत राहिले, जे आपल्या गावांमधून बाहेर फेकले गेले, पाण्याच्या जोरामुळे थकले, अशा सर्वांना तो फेसाच्या आणि पर्वतांच्या टोकांवर ठेवतो, जणू देवांना माशांसारखे हलके समजून.
विमलाद्यतनाकाशविपुलान् अम्बुबुद्बुदान् । सहस्रसङ्ख्यान् वलयंल् लोचनानीव वासवः
तो हजारो शुद्ध, नव्याने तयार झालेल्या, आकाशाएवढ्या मोठ्या पाण्याच्या फुग्यांना, इंद्र जसा तेजस्वी डोळ्यांचा वर्तुळ धरतो तसा, सांभाळतो.
शरद्व्योमसमाभोगैर् वलद्भिर् बुद्बुदेक्षणैः । पश्यन्न् इव नदीधारान् मेघान् आत्मप्रपूरकान्
शरद ऋतूच्या आकाशासारख्या पसरलेल्या, मोठ्या आणि एक डोळ्याच्या फुग्यांनी तो जणू काही आपल्या अंतरात भर घालणाऱ्या नद्यांच्या धारांना आणि मेघांना पाहतो आहे.
पुष्करावर्तकाभ्राणां बाहुभिर् वीचिमण्डलैः । कुर्वन्न् आलिङ्गनानीव सपक्षाद्रिवद् उत्थितैः
लाटांच्या वर्तुळाकार हातांनी तो जणू फुललेल्या कमळांच्या आणि ढगांच्या वावटळीला, पंख असलेल्या पर्वतांसारखे वर उचलून, मिठी मारतो आहे.
त्रिजगद्ग्राससन्तृप्तḫ प्रगायन्न् इव घर्घरैः । रवैर् नृत्यन्न् इवोग्राद्रिकटकैर् वीचिदोर्द्रुमैः
तीनही जगांना गिळून समाधानाने गात असल्यासारख्या गडगडाट आवाजांनी आणि प्रचंड पर्वतांच्या कड्यांसारख्या लाटांच्या टोकांनी तो जणू नाचतो आहे.
नदीधाराधरैर् ऊर्ध्वे मध्ये दग्धैर् धराधरैः । अधो धराधरैर् नागैर् अधरः पङ्कगैर् वृतः
वरती त्याच्यावर नदीच्या धारांचे मेघ आहेत; मध्ये जळालेल्या पर्वतांनी तो वेढलेला आहे; खाली पर्वत, नाग आणि चिखलात राहणारे प्राणी यांनी त्याचा तळ व्यापलेला आहे.
धारात्रिपथगापूरैर् निपतद्भिर् निरन्तरम् । मग्नोन्मग्नोह्यमानाद्रिशृङ्गदिण्डीरबुद्बुदः
नदीच्या पात्रात अखंडपणे कोसळणाऱ्या पाण्याच्या धारा भरून वाहत होत्या. त्या धारा पर्वताच्या शिखरांवर आदळत, फोडलेल्या फुग्यांसारखा आवाज करत होत्या.
उह्यमानगलत्स्वर्गखण्डक्रन्दन्नभश्चरः । वहद्विद्याधरीवृन्दपद्मिनीसुन्दरान्तरः
त्या प्रवाहात स्वर्गाचे तुकडे वाहत जाऊन आकाशात ओरडत होते, आणि कमळाच्या तलावांच्या सुंदर अंतरात विद्याधरांच्या समूहांना वाहून नेत होते.
एकार्णवपयḫपूरे घर्घरारावरंहसि । त्रैलोक्यखण्डसम्भारे प्रोह्यमाने महाम्भसि
एकाच महासागराच्या पाण्याने सगळं व्यापून टाकलं होतं, गडगडाटी आवाज करत होतं, आणि त्रैलोक्याचा सारा पसारा त्या मोठ्या पाण्यात इकडून तिकडे फेकला जात होता.
नासीत् कश्चित् परित्राता दाता वा वचसो ऽपि च । शक्नोति कḫ परित्रातुं कालेन कवलीकृतम्
तेथे कुणीच वाचवायला नव्हते, कुणी एक शब्दही देणारे नव्हते; काळाच्या गिळंकाऱ्यात गेलेल्याला कोण वाचवू शकणार?
नाकाशम् आसीन् न दिगन्तम् आसीद् अधो ऽपि नासीन् न तदोर्ध्वम् आसीत् । भूतं न चासीन् न च सर्ग आसीद् आसीत् परं केवलम् एव वारि
तेव्हा आकाश नव्हतं, क्षितिज नव्हतं, खाली काहीच नव्हतं, वरही काहीच नव्हतं. अस्तित्व नव्हतं, सृष्टीही नव्हती — फक्त पाणीच एकटं होतं.
एतस्मिन्न् अन्तरे चक्षुर् व्योमस्थो ऽहम् अथात्यजम् । ब्रह्मलोके महीलोके प्रभाते ऽर्कḫ प्रभाम् इव
त्या काळात माझं दृष्टी आकाशात स्थिरावली आणि ती सर्वकाही ओलांडून गेली. ब्रह्मलोकात आणि पृथ्वीवर मी सकाळच्या सूर्यप्रकाशासारखा उजळून निघालो.
यावद् दृष्टो मया तत्र शैलाद् इव विनिर्मितः । परमेष्ठी समाधिस्थḫ प्रधानपरिवारवान्
तेथे मला असं दिसलं, जणू एखाद्या पर्वतापासून घडवलेला परमेष्ठी ध्यानस्थ अवस्थेत बसलेला आहे आणि त्याच्या आजूबाजूला मुख्य सेवक आहेत.
समूहश् चैव वेदानां मुनीनां भावितात्मनाम् । शुक्रो बृहस्पतिश् चैव शक्रो वैश्रवणो यमः
तेथे वेदांचा समूह, मन शुद्ध केलेल्या ऋषी, शुक्र, बृहस्पती, शक्र, वैश्रवण आणि यम यांचा मेळा होता.
सोमो ऽथ वरुणो ऽग्निश् च तथान्ये च सुरर्षयः । देवगन्धर्वसिद्धानां साध्यानां चैव नायकाः
मग सोम, वरुण, अग्नी आणि इतर देवऋषी, तसेच देव, गंधर्व, सिद्ध आणि साध्य यांच्या प्रमुखांनीही तिथे हजेरी लावली.
लिपिकर्मार्पिताकारास् सर्वे ध्यानपरायणाः । बद्धपद्मासनास् तत्र निर्जीवा इव संस्थिताः
सर्वजण, जणू लेखनकारांनी घडवलेले, ध्यानात मग्न होते; कमळासनावर बसलेले, जणू काही प्राणच नाहीत अशा स्थितीत तिथे स्थिर होते.
अथैते द्वादशादित्यास् तम् एवोद्देशम् आगताः । बद्धपद्मासनास् तस्थुस् तथैवाशु यथैव ते
मग ते बारा आदित्यसुद्धा त्याच ठिकाणी आले आणि इतरांसारखेच पटकन कमळासनावर बसून स्थिर राहिले.
ततो मुहूर्तमात्रेण दृष्टवान् नाहम् अब्जजम् । पुरो विनिद्रतां यातस् स्वप्नदृष्टम् इवाग्रगम्
थोड्याच वेळात मी त्या कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवाला समोर पाहिलं नाही; तो जणू झोपेत गेला असावा, किंवा स्वप्नात दिसावा तसा अदृश्य झाला.
ब्रह्मलोकजनं सर्वम् अहं ताम् अपि वासनाम् । नापश्यं स्वप्ननगरं बुध्यमान इवाग्रगम्
ब्रह्मलोकातील सगळे लोक आणि तीच ती वासना, हे काहीच मला दिसलं नाही; जणू मी स्वप्नातलं शहर संपून जागा झालो तसं वाटलं.
अरण्यं शून्यम् एवासीत् तद् ब्रह्मनगरं तदा । कठिनाकाण्डविध्वस्तं पृथिव्याम् इव पत्तनम्
त्या वेळी ब्रह्माचं शहर अगदी ओसाड झालं होतं, जसं एखादं जंगल किंवा पृथ्वीवरचं एखादं उद्ध्वस्त, निर्जन शहर असतं.
सर्व एव गताẖ क्वापि ते तथा तादृशास् तदा । ऋषयो मुनयो वेदा देवा विद्याधरादयः
त्या वेळी ते सगळे ऋषी, मुनी, वेद, देव, विद्याधर आणि इतरही तसेच कुठेतरी निघून गेले होते.
ज्ञातं ततो ऽवधानेन मया नभसि तिष्ठता । यावन् निर्वाणम् आपन्ना ब्रह्मवत् सर्व एव ते
मग मी आकाशात उभा राहून लक्षपूर्वक पाहिलं, तेव्हा मला कळलं की ते सगळे ब्रह्मासारखे निर्वाणाला पोहोचले आहेत.
वासनायां विलीनायाम् अदर्शनम् उपागताः । स्वप्नलोकाः प्रबुद्धानाम् इव स्वं रूपम् आगताः
जेव्हा मनातील वासनांचा पूर्णपणे लय होतो, तेव्हा स्वप्नातील जग दिसेनासं होतं, जसं जागे झालेल्या माणसाला स्वप्न आपोआप नाहीसं झाल्यासारखं वाटतं.
आकाशात्मैव देहो ऽयं भाति वासनया स्फुटः । तदभावात् तु नाभाति स्वप्नो बोधवतो यथा
हा देह म्हणजे मुळात आकाशासारखाच आहे, पण वासनांमुळे तो स्पष्ट दिसतो; त्या वासनांचा अभाव झाला की, हा देहही दिसत नाही—जसं जागृत अवस्थेत स्वप्न दिसत नाही.
अन्तरिक्षगतो देहो यथा स्वप्ने ऽवलोक्यते । बोधे तद्वासनाशान्तौ न किञ्चिद् अपि लक्ष्यते
स्वप्नात जसं एखादा देह आकाशात फिरताना दिसतो, तसंच जागृत अवस्थेत वासनांचा शांत झाल्यावर काहीच जाणवत नाही.
जाग्रत्य् अपि तथैवायं वासनायाḫ परिक्षये । नैवातिवाहिको नैव लक्ष्यते ऽत्राधिभौतिकः
जागृत अवस्थेतही, या वासनांचा पूर्ण नाश झाला की, इथे ना सूक्ष्म देह जाणवतो, ना स्थूल देह दिसतो.
स्वप्नानुभव एषो ऽत्र दृष्टान्तẖ केन खण्ड्यते । आबालम् एतत् संसिद्धम् अनुभूतं श्रुतं स्मृतम्
स्वप्नाचा अनुभव हा उदाहरण म्हणून कोणी नाकारू शकतो का? लहानपणापासूनच हा अनुभव आपल्याला प्रत्यक्ष मिळतो, ऐकतो आणि आठवतो.
अपह्नवेच् च वा यो ऽपि स्वम् एवानुभवं शठः । स त्याज्यẖ को ह्य् अलीकेन सुप्तम् उद्बोधयेत् किल
कोणी जर कपटीपणाने स्वतःचा अनुभव नाकारला, तर त्याला दुर्लक्ष करावं; कारण खोटं बोलून झोपलेल्याला जागं कोण करू शकतं?