अर्धदग्धद्रुमवनव्यूहावलनसङ्कटः । त्रैलोक्यभस्मसम्मृष्टिमषीकर्दमकुत्सितः
अर्धवट जळालेली झाडं आणि वनांचे तुकडे या गोंधळात इकडून तिकडे फेकले गेले; तिन्ही लोक त्यांच्या राखेच्या काळ्या चिखलाने माखून गेले.
नभस्स्तम्भबृहद्धारानालभास्करपुष्करः । धाराजलमहाम्भोदविलीननलिनीदलः
आकाशात पाण्याचे मोठाले खांब उभे राहिले, त्यामुळे सूर्याचं कमळही दिसेनासं झालं; त्या महापुरात ओघळांवर तरंगणारी कमळाची पानंसुद्धा बुडून गेली.
दिण्डीरपर्वतप्रान्तप्राप्तवृत्तान्तवारिदः । भ्रमदिन्द्रानलार्केन्दुपुरपत्तनपूरनौः
डिंडीर पर्वताच्या कड्यांवरून वाहून आलेल्या वार्तांच्या लाटांनी भरलेले पाणी, जणू काही देव, अग्नी आणि चंद्र यांच्या नगरांमध्ये जहाजे भरून वाहत आहे, असे प्रचंड पूर उसळला.
काष्ठवत्प्रोह्यमानोग्रसुरासुरनरोत्करः । शनैẖक्रमोच्छूनतया लिहन्न् आदित्यमण्डलम्
देव, दैत्य आणि माणसांची मोठी गर्दी लाकडासारखी पाण्यात वाहून जाते, आणि तो पूर हळूहळू वाढत जाऊन जणू सूर्याच्या मंडलालाच स्पर्श करतो.
तरत्तारतरारावधारासारसमुद्भवैः । बुद्बुदैḫ परिसन्दिग्धप्रोह्यमानमहाचलः
ताऱ्यांच्या आणि ग्रहांच्या गजरात वाहणाऱ्या जलधारांतून उठणाऱ्या फुग्यांनी वेढलेला एक मोठा डोंगर त्या पाण्यात इकडून तिकडे फेकला जातो.
भ्रमद्बुद्बुदविश्रान्तभ्रान्तकल्पान्तवारिदः । उत्तारकैस् तैर् नयनैḫ पश्यन्न् अपरवारिदम्
कल्पाच्या शेवटी उसळणाऱ्या त्या प्रलयाच्या पाण्यात फिरणारे फुग्ये थांबतात, आणि त्या लाटा जणू आपलेच रक्षक असून दुसऱ्या समुद्राकडे पाहतात.
महाप्रलयवार्योघघोषघुङ्घुमितान्तरः । एकप्रवाहापहृतसर्वोर्वीकुलपर्वतः
महाप्रलयाच्या पाण्याचा प्रचंड गोंगाट आतून घुमतो आहे, आणि एकाच प्रवाहाने साऱ्या पृथ्वीवरील डोंगरदऱ्या व प्रदेश वाहून नेले जातात.
चण्डवातकृतापूर्वजलौघकुलपर्वतः । महाघुरुघुरारावघर्घरोग्रपयोरयः
तुफानी वाऱ्यांनी आणि कधीही न पाहिलेल्या जलप्रवाहांनी डोंगरदऱ्या आणि प्रदेश एकत्र ढिगारे झाले आहेत, आणि त्या महाप्रलयाचा भीषण, घुमणारा गजर सतत ऐकू येतो.
ब्रह्माण्डकुड्यसङ्घट्टपरावृत्तिभिर् उद्धतः । कुर्वन् योजनलक्षाणि विनतान्य् उन्नतानि च
ते पाणी ब्रह्मांडाच्या भिंतींवर आदळून परत येते, आणि लाखो योजनांची प्रदेश खालीवर होत राहतात.
तृणैर् इव तरङ्गेषु दोलान्दोलनम् अद्रिभिः । कुर्वद्भिर् उपलाघातभग्नभास्करमण्डलः
त्या लाटा डोंगरांना गवताच्या काड्यांसारखे झुलवत आणि हलवत आहेत, आणि दगडांच्या धडकेत सूर्याचं मंडळही तुटून जातं.
शून्यब्रह्माण्डविपुलजलघातकुलायके । लीनान् अचलकाकोलान् गृह्णन् सलिलजालकैः
या विशाल, रिक्त अशा ब्रह्मांडाच्या घरट्यात, मोठ्या पाण्याच्या लाटांनी हादरलेल्या, बुडालेल्या, स्थिर आणि अस्वस्थ अशा जीवांना तो पाण्याच्या जाळ्यांनी एकत्र करतो.
मृतामृतबृहद्भूतमज्जनोन्मज्जनाकुलान् । तरङ्गमकुरान् कर्षन् प्रतिबिम्बान्वितान् इव
जो डुबकी मारणारे आणि वर येणारे, मृत आणि जिवंत, मोठे आणि लहान अशा सर्वांना, जणू लाटांमध्ये अडकलेल्या प्रतिबिंबांसारखे, तो ओढून घेतो.
मृतशिष्टान् पुरभ्रष्टान् फेनाद्रितटकोटिषु । दधज् जलबलश्रान्तांस् त्रिदशान् मषकान् इव
जे मृत अवस्थेत राहिले, जे आपल्या गावांमधून बाहेर फेकले गेले, पाण्याच्या जोरामुळे थकले, अशा सर्वांना तो फेसाच्या आणि पर्वतांच्या टोकांवर ठेवतो, जणू देवांना माशांसारखे हलके समजून.
विमलाद्यतनाकाशविपुलान् अम्बुबुद्बुदान् । सहस्रसङ्ख्यान् वलयंल् लोचनानीव वासवः
तो हजारो शुद्ध, नव्याने तयार झालेल्या, आकाशाएवढ्या मोठ्या पाण्याच्या फुग्यांना, इंद्र जसा तेजस्वी डोळ्यांचा वर्तुळ धरतो तसा, सांभाळतो.
शरद्व्योमसमाभोगैर् वलद्भिर् बुद्बुदेक्षणैः । पश्यन्न् इव नदीधारान् मेघान् आत्मप्रपूरकान्
शरद ऋतूच्या आकाशासारख्या पसरलेल्या, मोठ्या आणि एक डोळ्याच्या फुग्यांनी तो जणू काही आपल्या अंतरात भर घालणाऱ्या नद्यांच्या धारांना आणि मेघांना पाहतो आहे.
पुष्करावर्तकाभ्राणां बाहुभिर् वीचिमण्डलैः । कुर्वन्न् आलिङ्गनानीव सपक्षाद्रिवद् उत्थितैः
लाटांच्या वर्तुळाकार हातांनी तो जणू फुललेल्या कमळांच्या आणि ढगांच्या वावटळीला, पंख असलेल्या पर्वतांसारखे वर उचलून, मिठी मारतो आहे.
त्रिजगद्ग्राससन्तृप्तḫ प्रगायन्न् इव घर्घरैः । रवैर् नृत्यन्न् इवोग्राद्रिकटकैर् वीचिदोर्द्रुमैः
तीनही जगांना गिळून समाधानाने गात असल्यासारख्या गडगडाट आवाजांनी आणि प्रचंड पर्वतांच्या कड्यांसारख्या लाटांच्या टोकांनी तो जणू नाचतो आहे.
नदीधाराधरैर् ऊर्ध्वे मध्ये दग्धैर् धराधरैः । अधो धराधरैर् नागैर् अधरः पङ्कगैर् वृतः
वरती त्याच्यावर नदीच्या धारांचे मेघ आहेत; मध्ये जळालेल्या पर्वतांनी तो वेढलेला आहे; खाली पर्वत, नाग आणि चिखलात राहणारे प्राणी यांनी त्याचा तळ व्यापलेला आहे.
धारात्रिपथगापूरैर् निपतद्भिर् निरन्तरम् । मग्नोन्मग्नोह्यमानाद्रिशृङ्गदिण्डीरबुद्बुदः
नदीच्या पात्रात अखंडपणे कोसळणाऱ्या पाण्याच्या धारा भरून वाहत होत्या. त्या धारा पर्वताच्या शिखरांवर आदळत, फोडलेल्या फुग्यांसारखा आवाज करत होत्या.
उह्यमानगलत्स्वर्गखण्डक्रन्दन्नभश्चरः । वहद्विद्याधरीवृन्दपद्मिनीसुन्दरान्तरः
त्या प्रवाहात स्वर्गाचे तुकडे वाहत जाऊन आकाशात ओरडत होते, आणि कमळाच्या तलावांच्या सुंदर अंतरात विद्याधरांच्या समूहांना वाहून नेत होते.
एकार्णवपयḫपूरे घर्घरारावरंहसि । त्रैलोक्यखण्डसम्भारे प्रोह्यमाने महाम्भसि
एकाच महासागराच्या पाण्याने सगळं व्यापून टाकलं होतं, गडगडाटी आवाज करत होतं, आणि त्रैलोक्याचा सारा पसारा त्या मोठ्या पाण्यात इकडून तिकडे फेकला जात होता.
नासीत् कश्चित् परित्राता दाता वा वचसो ऽपि च । शक्नोति कḫ परित्रातुं कालेन कवलीकृतम्
तेथे कुणीच वाचवायला नव्हते, कुणी एक शब्दही देणारे नव्हते; काळाच्या गिळंकाऱ्यात गेलेल्याला कोण वाचवू शकणार?
नाकाशम् आसीन् न दिगन्तम् आसीद् अधो ऽपि नासीन् न तदोर्ध्वम् आसीत् । भूतं न चासीन् न च सर्ग आसीद् आसीत् परं केवलम् एव वारि
तेव्हा आकाश नव्हतं, क्षितिज नव्हतं, खाली काहीच नव्हतं, वरही काहीच नव्हतं. अस्तित्व नव्हतं, सृष्टीही नव्हती — फक्त पाणीच एकटं होतं.
एतस्मिन्न् अन्तरे चक्षुर् व्योमस्थो ऽहम् अथात्यजम् । ब्रह्मलोके महीलोके प्रभाते ऽर्कḫ प्रभाम् इव
त्या काळात माझं दृष्टी आकाशात स्थिरावली आणि ती सर्वकाही ओलांडून गेली. ब्रह्मलोकात आणि पृथ्वीवर मी सकाळच्या सूर्यप्रकाशासारखा उजळून निघालो.
यावद् दृष्टो मया तत्र शैलाद् इव विनिर्मितः । परमेष्ठी समाधिस्थḫ प्रधानपरिवारवान्
तेथे मला असं दिसलं, जणू एखाद्या पर्वतापासून घडवलेला परमेष्ठी ध्यानस्थ अवस्थेत बसलेला आहे आणि त्याच्या आजूबाजूला मुख्य सेवक आहेत.
समूहश् चैव वेदानां मुनीनां भावितात्मनाम् । शुक्रो बृहस्पतिश् चैव शक्रो वैश्रवणो यमः
तेथे वेदांचा समूह, मन शुद्ध केलेल्या ऋषी, शुक्र, बृहस्पती, शक्र, वैश्रवण आणि यम यांचा मेळा होता.
सोमो ऽथ वरुणो ऽग्निश् च तथान्ये च सुरर्षयः । देवगन्धर्वसिद्धानां साध्यानां चैव नायकाः
मग सोम, वरुण, अग्नी आणि इतर देवऋषी, तसेच देव, गंधर्व, सिद्ध आणि साध्य यांच्या प्रमुखांनीही तिथे हजेरी लावली.
लिपिकर्मार्पिताकारास् सर्वे ध्यानपरायणाः । बद्धपद्मासनास् तत्र निर्जीवा इव संस्थिताः
सर्वजण, जणू लेखनकारांनी घडवलेले, ध्यानात मग्न होते; कमळासनावर बसलेले, जणू काही प्राणच नाहीत अशा स्थितीत तिथे स्थिर होते.
अथैते द्वादशादित्यास् तम् एवोद्देशम् आगताः । बद्धपद्मासनास् तस्थुस् तथैवाशु यथैव ते
मग ते बारा आदित्यसुद्धा त्याच ठिकाणी आले आणि इतरांसारखेच पटकन कमळासनावर बसून स्थिर राहिले.
ततो मुहूर्तमात्रेण दृष्टवान् नाहम् अब्जजम् । पुरो विनिद्रतां यातस् स्वप्नदृष्टम् इवाग्रगम्
थोड्याच वेळात मी त्या कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवाला समोर पाहिलं नाही; तो जणू झोपेत गेला असावा, किंवा स्वप्नात दिसावा तसा अदृश्य झाला.