एकार्णवो ऽथ ववृधे शनैश् शीघ्रं सरिच्छतैः । भुवने जडकल्लोलैẖ कोपो मूर्खाशये यथा
मग एकट्या समुद्राने हळूहळू, पण शेकडो नद्यांनी भराभर वाढ घेतली. त्याच्या जड लाटा जगभर पसरल्या, जसा मूर्खाच्या मनात राग उसळतो.
मुसुलोपमया पूर्वं ततस् स्तम्भनिभाङ्गया । ततस् तालद्रुमाकारधारयासारसारया
सुरुवातीला त्या पुराचा जोर मुसळासारखा होता, मग तो खांबांसारखा भासला, आणि पुढे तो ताडाच्या झाडाच्या खोडांसारख्या लोंढ्यांनी वाहू लागला.
ततो नदीप्रवाहोग्रजलपातैकपातया । सप्तद्वीपमहीपीठसममेदुरमेघया
नंतर, नद्यांच्या प्रचंड प्रवाहांनी एकाच वेळी ओघळणाऱ्या पाण्याचा जोर वाढला, आणि जणू पृथ्वीच्या सात बेटांइतके दाट मेघ आकाशात जमले.
वह्निर् विदाहकृद् वृष्ट्या शमम् अभ्याययौ तथा । शास्त्रसज्जनसद्दृष्ट्या मौर्ख्यम् आपत्प्रदं यथा
जसा विध्वंस करणारा अग्नी पावसाने शांत होतो, तसाच संकट आणणारा मूर्खपणा शास्त्र आणि सज्जनांच्या दृष्टिकोनाने निवळतो.
ऊर्ध्वाधरस्थपरिवृत्तपदार्थजातम् अन्तẖक्वणत्खनखनायितशैलमज्जम् । ब्रह्माण्डकोटरम् अभूद् विधुरं कुबाललीलाविलोलम् इव बिल्वफलं विशुष्कम्
संपूर्ण ब्रह्मांडाचा कोष ओसाड झाला, त्याचे वरचेखाली भाग उलटसुलट फिरले, पडणाऱ्या पर्वतांच्या धडधडणाऱ्या आवाजांनी भरून गेला — जणू एखाद्या मुलाच्या खेळात फेकलेले, आतून कोरडे व सुकलेले बेलफळच.
वातवर्षहिमोत्पातघातभग्ने धरातले । जलवेगो ऽगमद् वृद्धिं कलाव् इव महीपतिः
वादळ, पाऊस, गारपीट आणि संकटांनी फोडलेल्या पृथ्वीवर पाण्याचा प्रवाह वाढतच गेला, जसा संकटकाळात राजाची सत्ता वाढते.
गङ्गाप्रवाहप्रतिमधारापातविवर्धितैः । सरित्सहस्रैस् सहसा मेरुमन्दरसुन्दरैः
गंगेच्या प्रवाहासारख्या वाढणाऱ्या धारेमुळे हजारो नद्या अचानक मेरू आणि मंदार पर्वतांना सुंदर बनवत वाहू लागल्या.
आदित्यपथसम्प्राप्तकन्दरो जडमन्थरः । एकार्णवस् समुच्छून आसीन् मूर्ख इवेश्वरः
सूर्याच्या मार्गापर्यंत पोहोचणाऱ्या गुंफांमध्ये एकच मोठा, जड आणि सुस्त समुद्र पसरला होता — जणू एखादा मूर्ख, स्थिर आणि फुगलेला स्वामीच.
विपुलावर्तवृत्त्यान्तर् विवृताद्रितरत्तृणः । स्फुरत्तुङ्गतरङ्गाग्रनिगीर्णादित्यमण्डलः
त्या प्रचंड वावटळीच्या गराड्यात डोंगर आणि गवत वाहून गेले; उसळणाऱ्या लाटांच्या शिखरांनी सूर्याचं गोलही गिळून टाकलं.
मेरुमन्दरकैलासविन्ध्यसह्यजलेचरः । चलितावनिपङ्कान्तर्लीनव्यालमृणालकः
त्या पाण्याने मेरू, मंदार, कैलास, विंध्य, सह्य हे डोंगरही झाकले; जंगलं उन्मळून पडली आणि साप चिखलात लपून गेले.
अर्धदग्धद्रुमवनव्यूहावलनसङ्कटः । त्रैलोक्यभस्मसम्मृष्टिमषीकर्दमकुत्सितः
अर्धवट जळालेली झाडं आणि वनांचे तुकडे या गोंधळात इकडून तिकडे फेकले गेले; तिन्ही लोक त्यांच्या राखेच्या काळ्या चिखलाने माखून गेले.
नभस्स्तम्भबृहद्धारानालभास्करपुष्करः । धाराजलमहाम्भोदविलीननलिनीदलः
आकाशात पाण्याचे मोठाले खांब उभे राहिले, त्यामुळे सूर्याचं कमळही दिसेनासं झालं; त्या महापुरात ओघळांवर तरंगणारी कमळाची पानंसुद्धा बुडून गेली.
दिण्डीरपर्वतप्रान्तप्राप्तवृत्तान्तवारिदः । भ्रमदिन्द्रानलार्केन्दुपुरपत्तनपूरनौः
डिंडीर पर्वताच्या कड्यांवरून वाहून आलेल्या वार्तांच्या लाटांनी भरलेले पाणी, जणू काही देव, अग्नी आणि चंद्र यांच्या नगरांमध्ये जहाजे भरून वाहत आहे, असे प्रचंड पूर उसळला.
काष्ठवत्प्रोह्यमानोग्रसुरासुरनरोत्करः । शनैẖक्रमोच्छूनतया लिहन्न् आदित्यमण्डलम्
देव, दैत्य आणि माणसांची मोठी गर्दी लाकडासारखी पाण्यात वाहून जाते, आणि तो पूर हळूहळू वाढत जाऊन जणू सूर्याच्या मंडलालाच स्पर्श करतो.
तरत्तारतरारावधारासारसमुद्भवैः । बुद्बुदैḫ परिसन्दिग्धप्रोह्यमानमहाचलः
ताऱ्यांच्या आणि ग्रहांच्या गजरात वाहणाऱ्या जलधारांतून उठणाऱ्या फुग्यांनी वेढलेला एक मोठा डोंगर त्या पाण्यात इकडून तिकडे फेकला जातो.
भ्रमद्बुद्बुदविश्रान्तभ्रान्तकल्पान्तवारिदः । उत्तारकैस् तैर् नयनैḫ पश्यन्न् अपरवारिदम्
कल्पाच्या शेवटी उसळणाऱ्या त्या प्रलयाच्या पाण्यात फिरणारे फुग्ये थांबतात, आणि त्या लाटा जणू आपलेच रक्षक असून दुसऱ्या समुद्राकडे पाहतात.
महाप्रलयवार्योघघोषघुङ्घुमितान्तरः । एकप्रवाहापहृतसर्वोर्वीकुलपर्वतः
महाप्रलयाच्या पाण्याचा प्रचंड गोंगाट आतून घुमतो आहे, आणि एकाच प्रवाहाने साऱ्या पृथ्वीवरील डोंगरदऱ्या व प्रदेश वाहून नेले जातात.
चण्डवातकृतापूर्वजलौघकुलपर्वतः । महाघुरुघुरारावघर्घरोग्रपयोरयः
तुफानी वाऱ्यांनी आणि कधीही न पाहिलेल्या जलप्रवाहांनी डोंगरदऱ्या आणि प्रदेश एकत्र ढिगारे झाले आहेत, आणि त्या महाप्रलयाचा भीषण, घुमणारा गजर सतत ऐकू येतो.
ब्रह्माण्डकुड्यसङ्घट्टपरावृत्तिभिर् उद्धतः । कुर्वन् योजनलक्षाणि विनतान्य् उन्नतानि च
ते पाणी ब्रह्मांडाच्या भिंतींवर आदळून परत येते, आणि लाखो योजनांची प्रदेश खालीवर होत राहतात.
तृणैर् इव तरङ्गेषु दोलान्दोलनम् अद्रिभिः । कुर्वद्भिर् उपलाघातभग्नभास्करमण्डलः
त्या लाटा डोंगरांना गवताच्या काड्यांसारखे झुलवत आणि हलवत आहेत, आणि दगडांच्या धडकेत सूर्याचं मंडळही तुटून जातं.
शून्यब्रह्माण्डविपुलजलघातकुलायके । लीनान् अचलकाकोलान् गृह्णन् सलिलजालकैः
या विशाल, रिक्त अशा ब्रह्मांडाच्या घरट्यात, मोठ्या पाण्याच्या लाटांनी हादरलेल्या, बुडालेल्या, स्थिर आणि अस्वस्थ अशा जीवांना तो पाण्याच्या जाळ्यांनी एकत्र करतो.
मृतामृतबृहद्भूतमज्जनोन्मज्जनाकुलान् । तरङ्गमकुरान् कर्षन् प्रतिबिम्बान्वितान् इव
जो डुबकी मारणारे आणि वर येणारे, मृत आणि जिवंत, मोठे आणि लहान अशा सर्वांना, जणू लाटांमध्ये अडकलेल्या प्रतिबिंबांसारखे, तो ओढून घेतो.
मृतशिष्टान् पुरभ्रष्टान् फेनाद्रितटकोटिषु । दधज् जलबलश्रान्तांस् त्रिदशान् मषकान् इव
जे मृत अवस्थेत राहिले, जे आपल्या गावांमधून बाहेर फेकले गेले, पाण्याच्या जोरामुळे थकले, अशा सर्वांना तो फेसाच्या आणि पर्वतांच्या टोकांवर ठेवतो, जणू देवांना माशांसारखे हलके समजून.
विमलाद्यतनाकाशविपुलान् अम्बुबुद्बुदान् । सहस्रसङ्ख्यान् वलयंल् लोचनानीव वासवः
तो हजारो शुद्ध, नव्याने तयार झालेल्या, आकाशाएवढ्या मोठ्या पाण्याच्या फुग्यांना, इंद्र जसा तेजस्वी डोळ्यांचा वर्तुळ धरतो तसा, सांभाळतो.
शरद्व्योमसमाभोगैर् वलद्भिर् बुद्बुदेक्षणैः । पश्यन्न् इव नदीधारान् मेघान् आत्मप्रपूरकान्
शरद ऋतूच्या आकाशासारख्या पसरलेल्या, मोठ्या आणि एक डोळ्याच्या फुग्यांनी तो जणू काही आपल्या अंतरात भर घालणाऱ्या नद्यांच्या धारांना आणि मेघांना पाहतो आहे.
पुष्करावर्तकाभ्राणां बाहुभिर् वीचिमण्डलैः । कुर्वन्न् आलिङ्गनानीव सपक्षाद्रिवद् उत्थितैः
लाटांच्या वर्तुळाकार हातांनी तो जणू फुललेल्या कमळांच्या आणि ढगांच्या वावटळीला, पंख असलेल्या पर्वतांसारखे वर उचलून, मिठी मारतो आहे.
त्रिजगद्ग्राससन्तृप्तḫ प्रगायन्न् इव घर्घरैः । रवैर् नृत्यन्न् इवोग्राद्रिकटकैर् वीचिदोर्द्रुमैः
तीनही जगांना गिळून समाधानाने गात असल्यासारख्या गडगडाट आवाजांनी आणि प्रचंड पर्वतांच्या कड्यांसारख्या लाटांच्या टोकांनी तो जणू नाचतो आहे.
नदीधाराधरैर् ऊर्ध्वे मध्ये दग्धैर् धराधरैः । अधो धराधरैर् नागैर् अधरः पङ्कगैर् वृतः
वरती त्याच्यावर नदीच्या धारांचे मेघ आहेत; मध्ये जळालेल्या पर्वतांनी तो वेढलेला आहे; खाली पर्वत, नाग आणि चिखलात राहणारे प्राणी यांनी त्याचा तळ व्यापलेला आहे.
धारात्रिपथगापूरैर् निपतद्भिर् निरन्तरम् । मग्नोन्मग्नोह्यमानाद्रिशृङ्गदिण्डीरबुद्बुदः
नदीच्या पात्रात अखंडपणे कोसळणाऱ्या पाण्याच्या धारा भरून वाहत होत्या. त्या धारा पर्वताच्या शिखरांवर आदळत, फोडलेल्या फुग्यांसारखा आवाज करत होत्या.
उह्यमानगलत्स्वर्गखण्डक्रन्दन्नभश्चरः । वहद्विद्याधरीवृन्दपद्मिनीसुन्दरान्तरः
त्या प्रवाहात स्वर्गाचे तुकडे वाहत जाऊन आकाशात ओरडत होते, आणि कमळाच्या तलावांच्या सुंदर अंतरात विद्याधरांच्या समूहांना वाहून नेत होते.