क्वथद्भूतमहाभूतताराक्रन्दातिघर्घरम् । लोकपालपुरापातस्फुटच्चटचटोद्भटम्
सृष्टीतील तत्त्वे उकळत असून, ताऱ्यांच्या किंकाळ्यांनी आसमंत दुमदुमला आहे; जिथे लोकपालांची नगरे कोसळतात आणि तिथे सतत तिखट, तडतड आवाज उमटतो.
ताराविशरणोद्गारवृष्टरत्नधरातलम् । सर्वस्थलालयचलद्दह्यमानजनव्रजम्
ताऱ्यांच्या विखुरलेल्या चमकांनी रत्नांचा पाऊस पडतो आणि ती जमीन रत्नांनी न्हालेली आहे; सर्वत्र घरं हलत आहेत आणि माणसांचे झुंड जळत आहेत.
सर्वदिक्कानलप्लोषगणदुर्दर्शदिक्तटम् । उत्तप्ताम्बुभरस्विन्नजलेचरमहार्णवम्
सर्व दिशांनी जळणाऱ्या आगींनी तापलेलं, काठ दिसेनासं झालेलं, उकळत्या पाण्याच्या भाराने घामाघूम झालेलं आणि अस्वस्थ झालेलं एक मोठं समुद्र.
धराधरदरीरन्ध्रभ्रमत्कुण्डलिमण्डलम् । पतत्पर्वतनिष्पिष्टप्लुष्टपत्तनमण्डलम्
पर्वतांच्या दऱ्या आणि भगदाडांतून फिरणाऱ्या वावटळींचं झुंड, पडणाऱ्या पर्वतांनी चिरडून जळून गेलेल्या नगरांचं प्रदेश.
पतत्पचपचाशब्दशब्दिताब्ध्यद्रिकुञ्जकम् । तपत्तापोन्नमद्भूतज्वरितार्णवपर्वतम्
पडणाऱ्या गोष्टींच्या सतत आवाजांनी दुमदुमणाऱ्या डोंगरदऱ्या आणि झाडांच्या गर्दी, तीव्र उष्णतेने तापलेले, तापानं फुगलेले समुद्र आणि पर्वत.
हृदयस्फोटनिस्सारपतद्विद्याधराङ्गनम् । आक्रन्दरोदनश्रान्तद्रवन्निश्शरणामरम्
जिथे हृदय फुटतात आणि विद्याधरांच्या देहाचा पडझड होतो, आक्रोश आणि रडण्याने थकलेले, आसऱ्याशिवाय देवता विरघळून जातात असा प्रदेश.
नागलोकज्वलज्ज्वालापातालोत्तप्तभूतलम् । शुष्कार्णवस्खदापङ्कविवृत्तोग्रजलेचरम्
नागलोकातून उठलेल्या ज्वाळांनी आणि पाताळातून आलेल्या उष्णतेने पृथ्वी भाजून गेली होती. समुद्र कोरडे पडले होते आणि त्यांची जागा चिखलाने भरली होती, जणू ती जागा भयंकर आणि वेगाने पसरलेल्या पाण्यांनी ढवळून निघाली होती.
और्वेणाबिन्धनाभावात् प्रोड्डीयेव सहस्रधा । गतेन शतधोत्थाय गृहीतगगनाङ्गनम्
समुद्राखाली असलेल्या अग्नीला जळण मिळाले नाही म्हणून तो हजारो प्रवाहांमध्ये वर उसळला, शंभर नद्यांसारखा आकाश व्यापत गेला.
अथोदभूज् ज्वलज्ज्वालाकिंशुकांशुकशोभितः । ताण्डवायेव कल्पाग्निस् तरलोल्मुकमाल्यवान्
तेव्हा एक प्रज्वलित ज्वाळा उसळली, जणू किंशुकाच्या लाल फुलांसारख्या रेशमी वस्त्रांनी सजलेली होती. तिच्या गळ्यात उल्कांच्या माळा होत्या आणि ती प्रलयाच्या अग्नीप्रमाणे तांडव करत होती.
तारं पटपटाटोपी रटद्भट इवोद्भटः । ज्वालोद्भुजो धूम्रकचो जगज्जीर्णकुटीनटः
ती ज्वाळा जोरात पटापट आवाज करत वर उसळली, जणू एखादा भयंकर वीर गर्जना करत आहे. तिचे केस धुरासारखे फडकत होते आणि ती या जगाच्या जीर्ण झोपड्या जाळत होती.
जज्वलुर् वनजालानि पुराणि नगराणि च । मण्डलद्वीपदुर्गाणि जङ्गलानि स्थलानि च
जंगलं, प्राचीन नगरं, किल्ले असलेली बेटं, रानावनं आणि माळ सगळीकडे जणू आगीने पेटून उठली होती.
सर्वखानि महाकाशम् आशा दश दिवश् शिरः । श्वभ्रकूपारघट्टाट्टघट्टनोड्डारदिक्तटाः
सर्व खाणी, विशाल आकाश, दहा दिशा, स्वर्गाचं शिर, डोंगरातील गुहा, विहिरी आणि दिशांच्या कडा—हे सगळं हादरलं, तुटलं आणि वाहून गेलं.
शृङ्गाणि सिद्धवृन्दानि गिरयस् सागरार्णवाः । सरस्सरस्यस् सरितो देवासुरनरोरगाः
डोंगरशिखरं, सिद्धांची मंडळी, डोंगर, समुद्र, तळी, नद्या, देव, दैत्य, माणसं आणि सर्प—हे सगळं भस्मसात झालं.
आशाश् शनशनाशब्दैḫ पुरुषैर् अशिवार्चिषाम् । आसन् क्ष्वेडाकुराक्षस्यो ज्वालाजालोज्ज्वलोर्ध्वजाः
दिशा, माणसांच्या सणसणाटाने आणि अशुभ ज्वाळांनी भरून गेल्या, राक्षसांच्या डरकाळ्यांमुळे त्या जणू आगीच्या जाळांनी फडकणाऱ्या ध्वजांसारख्या दिसू लागल्या.
भं भं भम् इति भाङ्कारैर् भीषणैर् भूरिभस्मभिः । ज्वालाश् श्वभ्राद्रिभूमीनां गुहाभ्यḫ परिनिर्ययुः
'भं भं भं' अशा भीषण आवाजांनी आणि मोठ्या प्रमाणात राख उडवत, ज्वाळा पृथ्वीच्या, डोंगरांच्या आणि गुहांच्या कपारीतून बाहेर पडल्या.
ज्वालोदरस्था अरुणास् समस्ता भूतजातयः । स्थलपद्मोदरालीनाम् आजह्रुश् श्रियम् अश्रियः
ज्वाळांच्या पोटात लालसर झालेल्या सर्व जीवांनी, स्वतः गरीब असूनही, जमिनीवरील कमळाच्या गुहेत राहणाऱ्यांची संपत्ती हिसकावली.
सद्योनिस्सृतरक्ताभैस् सिन्दूराम्भोदसुन्दरैः । धग् धग् धग् इति गायद्भिर् ज्वालाजालैर् जगद्गतैः
अचानक बाहेर पडलेल्या, रक्तासारख्या लाल आणि सिंदूराच्या ढगांसारख्या सुंदर ज्वाळांच्या लाटा 'धग धग धग' असा आवाज करत जगभर पसरल्या.
आसीद् रक्तांशुकैẖ कीर्णं सन्ध्याभ्रैर् इव वा नभः । उत्फुल्लकिंशुकवनैर् उड्डीनैर् इव वावृतम्
आकाश लाल किरणांनी भरून गेले होते, जणू संध्याकाळच्या ढगांनी व्यापले आहे, आणि जणू फुललेल्या किंशुकाच्या वनांनी वर उडत आकाश झाकले आहे.
और्वेण वावृता आसन् फुल्लाशोकवना इव । स्थलाब्जवलिता रावविरावा इव चार्णवाः
और्वाच्या ज्वाळांनी सारा प्रदेश वेढला गेला होता, जणू फुललेल्या अशोकाच्या वनांनी तो व्यापला आहे. समुद्र कमळांनी उजळून निघाले होते आणि त्यांच्या गर्जना सर्वत्र घुमत होत्या.
नानावर्णज्वलज्ज्वालाधूमविन्यासबन्धवान् । रूढवान् हिमवान् धातुचित्रसौधतलश्रियम्
हिमालय रंगीबेरंगी जळत्या ज्वाळा आणि धुराच्या रांगांनी सजला होता, जणू त्याच्या खडकांवर खनिजांनी मढवलेली राजवाड्यांची शोभा फुलली आहे.
अनन्तवनविन्यासनवयौवनपावकः । उदयास्तमयाद्रिभ्यो विन्ध्यो विधुरताम् अगात्
अनंत वनांतील आणि ताज्या ज्वाळांनी पेटलेल्या आगीतून विंध्य पर्वत, उगवणाऱ्या आणि मावळणाऱ्या शिखरांमुळे, ओसाड आणि सुनसान झाला.
अङ्गारकल्पविटपैर् ज्वालावनविवल्गनैः । शरैर् ईश इव क्षुब्धस् सह्यो ऽसह्यत्वम् आययौ
कोळशासारख्या झाडांनी आणि उडणाऱ्या ज्वाळांच्या वनांनी वेढलेला सह्याद्री, जणू बाणांनी अस्वस्थ झालेला राजा, सहन न होण्यासारखा झाला.
मध्यमध्यकचत्कार्ष्ण्यं भ्रमद्धूमालिमालितम् । चलज्ज्वालाब्जम् अनिलैर् मृष्टं सर इवाम्बरम्
आकाशाच्या मध्यभागात फिरणाऱ्या धुराने काळसर छाया पसरली होती, जणू काही आकाशावर वाऱ्याने हलणाऱ्या ज्वाळांचे कमळ उमलले आहेत आणि ते आकाश एखाद्या डहाळ्यासारखे दिसत होते.
खे ऽद्रीणां शिखरोर्व्यो ऽग्निशिखाशिखरशेखराः । ननृतुर् नीरसा राम नर्तक्यẖ केतुकुन्तलाः
आकाशात पर्वतांच्या शिखरांवर जणू अग्नीच्या ज्वाळांचे मुकुट शोभत होते आणि, हे राम, पताकांचे लांब केस वाऱ्यात उडत होते, जणू काही प्राण नसलेल्या नर्तकी नाचत आहेत.
तलाहितानलज्वाला ब्रह्माण्डोर्ध्वकवाटभूः । भर्जनप्रोत्फलद्भूतधानागाद् भ्राष्ट्रभूमिकाम्
पृथ्वीच्या तळाशी पेटलेल्या अग्नीच्या ज्वाळांनी जमिन भाजून निघाली होती, जणू काही ती ब्रह्मांडाच्या वरच्या कवाडासारखी झाली होती आणि त्या भट्टीसारख्या भूमीवर सर्व जीव उकळून फुटत होते.
द्वीपाब्धिकङ्कणश्रेणी मृज्जलाङ्गाग्निनारुणा । हृत्प्रकोष्ठे जगल्लक्ष्म्यास् सावतीर्णाभवत् तदा
त्या वेळी जगाच्या संपत्तीच्या अंतरंगात, उष्णतेने लालबुंद झालेल्या बेटांची आणि समुद्रांची वलयमाळ उतरली, जिच्या पाण्यात आणि अग्नीत तेज पसरले होते.
शैलाश् चटचटास्फोटैर् वृक्षाẖ कटकटारवैः । देशा हलहलोल्लासैर् अलं विदलनं ययुः
पर्वतांवर कडकडाटाचा आवाज घुमू लागला, झाडांमध्ये खडखडाट सुरू झाला आणि सगळ्या प्रदेशात सळसळणाऱ्या गोंगाटाने सर्व काही तुटून जाईल असं वाटू लागलं.
अब्धयẖ क्वथिताकाराḫ फेनिलोल्लोलमांसलाः । वीचीकरतलाघातांश् चक्रुर् अर्कमुखे नु खे
समुद्र उकळणाऱ्या पाण्यासारखे दिसू लागले, फेसाळले, उसळले आणि जाड झाले; त्यांच्या लाटा आकाशातल्या सूर्याच्या तोंडावर जोरात आदळू लागल्या.
अन्योऽन्यवेल्लितैर् लोलभूतलाङ्गारपर्वतान् । जह्रुर् वीचिकरैर् मोहजडाḫ प्रकुपिता इव
त्या लाटा जणू मोहाने वेडावून रागावल्या होत्या; त्यांनी थरथरणाऱ्या, कोळशासारख्या काळ्या पर्वतांना उचलून आपल्याच उसळीने इकडून तिकडे फेकू लागल्या.
आशाकाशाशिनाम् एषां गुहागुलगुलारवान् । प्रपन्नश् शब्द आग्नेयो ज्वालाभडभडोद्भटः
आकाश आणि गुहांमधून घुमणाऱ्या गडगडाटासारखा, ज्वाळांच्या भडाभड आवाजासारखा एक प्रचंड अग्नीचा गजर या सर्वांतून उमटू लागला.