बीजे ऽन्तस् स्थावरे ह्य् आस्ते पदार्थो यत्र जङ्गमः । किं नास्ते तत्र देहे ऽन्तर् निजे चित्कल्पनात्मकः
ज्याप्रमाणे बीजात स्थिर असलेला पदार्थ तिथेच असतो जिथे जंगम वस्तू असते, त्याचप्रमाणे ज्याचं स्वरूप चैतन्य आणि कल्पना आहे तो स्वतःच्या देहात का राहू शकत नाही?
साकारो गगनात्मास्तु निराकारं खम् अस्तु वा । आस्ते बहिर् अथान्तश् च भिन्ने बाह्यान्तरे न हि
आकाशाला रूप असो किंवा निराकार असो, ते बाहेरही आहे आणि आतही आहे; कारण बाह्य आणि अंतर्गत यात प्रत्यक्षात काही वेगळेपण नाही.
आत्मारामẖ काष्ठमौनी नजडो ऽपि दृषज्जडः । अहं त्वम् इत्यादिमयो विराड् आत्मनि तिष्ठति
स्वतः आनंद मानणारा, लाकडासारखा शांत, पण मूढ नसलेला, जरी बाहेरून जड वाटला तरी, 'मी' आणि 'तू' या भावनांनी बनलेला असा विराट पुरुष स्वतःच्या आत्म्यातच स्थिर असतो.
आवेष्टितोज्झितलतातृणदारुपुंवद् उच्छब्दम् अम्बुरयवच् च विचोपिताङ्गः । नानाविधे हि विहरन्न् अपि कार्यजाले तज्ज्ञश् शिलाजठरशान्तमनस्क एव
लता, गवत, लाकूड, माणसं यांच्यात वेढलेला, पाण्याच्या लाटांसारख्या आवाजाने हलवला गेला, आणि कर्माच्या जाळ्यात अंग वेगवेगळ्या प्रकारे हलले तरी, त्या सर्व गोष्टींमध्ये वावरणारा जाणणारा, दगडाच्या पोटासारखा शांत मनानेच राहतो.
अथाग्रस्थब्रह्मलोके ब्रह्मणि ध्यानशालिनि । निक्षिप्ताक्षश् शनैर् दिक्षु दृष्टवान् अमलं ह्य् अहम्
मग, सगळ्यात उच्च ब्रह्मलोकात, ब्रह्मा ध्यानात मग्न असताना, मी हळूहळू सर्व दिशांना पाहिलं आणि निर्मळ आत्मा पाहिला.
द्वितीयम् अर्कं मध्याह्ने पश्चाद् अभ्युदितं स्फुटम् । दिग्दाहम् इव दिग्वक्त्रे वनदाहम् इवाचले
मध्यान्ही दुसरं सूर्य स्पष्टपणे उगवतंय असं मी पाहिलं, मग पुन्हा एक सूर्य दिसला, जणू दिशा त्यांच्या तोंडाशी जळत आहेत, किंवा पर्वतावर वनात आग लागली आहे असं वाटलं.
वह्निलोकम् इव व्योम्नि वडवाग्निम् इवार्णवे । ततो ऽपश्यम् अहं दीप्तं सूर्यं नैरृतदिङ्मुखे
आकाशात जणू काही अग्नीचं जग दिसत होतं, किंवा समुद्रातल्या वडवानळासारखं काहीतरी. मग मी नैऋत्य दिशेला एक तेजस्वी सूर्य पाहिला.
सूर्यं याम्यैकदिग्भागे सूर्यम् अग्निकदिङ्मुखे । सूर्यम् ऐन्द्रैकदिग्भागे सूर्यम् ईशानदिङ्मुखे
दक्षिण दिशेला एक सूर्य, आग्नेयेला एक सूर्य, पूर्वेला एक सूर्य आणि ईशान्य दिशेला एक सूर्य असा मी पाहिला.
सूर्यं कुबेरककुभि सूर्यं वायव्यदिक्तटे । सूर्यं वारुणदिग्भागे तेन विस्मितवान् अहम्
उत्तर दिशेला एक सूर्य, वायव्येला एक सूर्य आणि पश्चिम दिशेला एक सूर्य दिसला; हे पाहून मी फारच चकित झालो.
यावद् विचारयाम्य् आशु विधिवैधुर्यम् आकुलः । उदभूद् भूतलात् तावद् अर्क और्व इवार्णवात्
मी हा गोंधळ पटकन समजून घ्यायचा प्रयत्न करत असताना, अचानक पृथ्वीवरून समुद्रातून वडवानळ जसा उसळतो तसा एक सूर्य वर आला.
एकादर्शे ऽखिलार्काणां प्रतिबिम्बम् इवोत्थितम् । उदभूत् त्रयम् अर्काणाम् अम्बरे दिग्गणाम्बरे
जसं एका आरशात सगळ्या सूर्यांचं प्रतिबिंब उमटतं, तसं आकाशात, दिशांच्या विशाल पोकळीत, तीन सूर्य प्रकटले.
तद् द्वादशपरीमाणं दीप्तं वृन्दं विवस्वताम् । सर्वदिक्कं ददाहोच्चैश् शुष्कं वनम् इवानलः
ते बाराच्या आकाराएवढं तेजस्वी सूर्यांचं झुंड, सगळ्या दिशांना जोरात भाजू लागलं, जसं वणव्यात कोरडं जंगल जळतं.
अथोदभूज् जगत्षण्डशोषणग्रीष्मवासरः । अनग्निर् अग्निदाहो द्राग् अदृश्योल्मुकगुल्मकः
मग असं एक उन्हाळ्याचं दिवस आलं, ज्याने सृष्टीचं अंडं वाळवून टाकलं, ज्यात ना अग्नी होता ना ज्वाळा, पण अचानक अदृश्य उल्कांच्या गटासारखं ते प्रकटलं.
अनग्निनाग्निदाहेन तेन तामरसेक्षण । अङ्गानि दावदग्धानि स्विन्नानीव ममाभवन्
त्या अग्निविना जाळणाऱ्या उष्णतेमुळे, कमळासारख्या डोळ्यांच्या तुज सांगतो, माझं अंग जणू वणव्यात भाजल्यासारखं झिजून घामानं न्हालं.
प्रदेशं तम् अथ त्यक्त्वा दूरम् आरूढवान् अहम् । दृढहस्ततलाघातहतकन्दुकवन् नभः
मग मी तो प्रदेश सोडून खूप दूर गेलो, जणू काही एखाद्या मजबूत हाताने जोरात फेकलेला चेंडू आकाशात उडतो तसा.
अपश्यं गगनस्थो ऽहम् उदितं चण्डतेजसम् । तपन्तं द्वादशादित्यगणं दिक्षु दशस्व् अपि
आकाशात मी बाराही प्रखर तेजाने जळणारे सूर्य उगवतांना पाहिले, जे दहा दिशांना तापवत होते.
बृहद्भडभडारावज्वलद्घनवनाचलम् । महाकहकहाशब्दक्वथत्सप्ताब्धिडम्बरम्
मी विशाल पर्वत आणि दाट जंगलं पाहिली, जी मोठ्या अग्नीप्रमाणे जळत होती, आणि सात समुद्रांचा गडगडाटी आवाजाने आकाश उकळत होतं.
सज्वालोल्मुकनीरन्ध्रलोकान्तरपुरान्तरम् । ज्वालाघनघटाटोपसिन्दूरीकृतपर्वतम्
जगांतील आणि जगांमधील नगरे जळत्या उल्कांनी भरली होती, आणि ज्वाळांच्या ढगांनी पर्वतांचे कडे लालसर झाले होते.
डीयमानमहाङ्गारस्थिरविद्युत्ककुप्तटम् । स्फुरत्कटकटाटोपचटत्पत्तनमण्डलम्
एक मोठा जळता कोळशांचा ढीग, ज्यावर वीज चमकत आहे आणि वर छप्पर पसरले आहे; त्या जागेत सतत कटकट आणि खडखड असा आवाज घुमतो.
विदलद्भूतलोद्भूतधूमदण्डैश् शिलाघनैः । काचस्तम्भसहस्राढ्यभुवनास्थानमण्डपम्
जमिनीवरून उगवलेल्या, धुराचे ताठ ताठ झोत सोडणाऱ्या आणि मोठ्या दगडांनी भरलेल्या, हजारो दगडी खांबांनी उभारलेले एक भव्य मंडप आहे.
क्वथद्भूतमहाभूतताराक्रन्दातिघर्घरम् । लोकपालपुरापातस्फुटच्चटचटोद्भटम्
सृष्टीतील तत्त्वे उकळत असून, ताऱ्यांच्या किंकाळ्यांनी आसमंत दुमदुमला आहे; जिथे लोकपालांची नगरे कोसळतात आणि तिथे सतत तिखट, तडतड आवाज उमटतो.
ताराविशरणोद्गारवृष्टरत्नधरातलम् । सर्वस्थलालयचलद्दह्यमानजनव्रजम्
ताऱ्यांच्या विखुरलेल्या चमकांनी रत्नांचा पाऊस पडतो आणि ती जमीन रत्नांनी न्हालेली आहे; सर्वत्र घरं हलत आहेत आणि माणसांचे झुंड जळत आहेत.
सर्वदिक्कानलप्लोषगणदुर्दर्शदिक्तटम् । उत्तप्ताम्बुभरस्विन्नजलेचरमहार्णवम्
सर्व दिशांनी जळणाऱ्या आगींनी तापलेलं, काठ दिसेनासं झालेलं, उकळत्या पाण्याच्या भाराने घामाघूम झालेलं आणि अस्वस्थ झालेलं एक मोठं समुद्र.
धराधरदरीरन्ध्रभ्रमत्कुण्डलिमण्डलम् । पतत्पर्वतनिष्पिष्टप्लुष्टपत्तनमण्डलम्
पर्वतांच्या दऱ्या आणि भगदाडांतून फिरणाऱ्या वावटळींचं झुंड, पडणाऱ्या पर्वतांनी चिरडून जळून गेलेल्या नगरांचं प्रदेश.
पतत्पचपचाशब्दशब्दिताब्ध्यद्रिकुञ्जकम् । तपत्तापोन्नमद्भूतज्वरितार्णवपर्वतम्
पडणाऱ्या गोष्टींच्या सतत आवाजांनी दुमदुमणाऱ्या डोंगरदऱ्या आणि झाडांच्या गर्दी, तीव्र उष्णतेने तापलेले, तापानं फुगलेले समुद्र आणि पर्वत.
हृदयस्फोटनिस्सारपतद्विद्याधराङ्गनम् । आक्रन्दरोदनश्रान्तद्रवन्निश्शरणामरम्
जिथे हृदय फुटतात आणि विद्याधरांच्या देहाचा पडझड होतो, आक्रोश आणि रडण्याने थकलेले, आसऱ्याशिवाय देवता विरघळून जातात असा प्रदेश.
नागलोकज्वलज्ज्वालापातालोत्तप्तभूतलम् । शुष्कार्णवस्खदापङ्कविवृत्तोग्रजलेचरम्
नागलोकातून उठलेल्या ज्वाळांनी आणि पाताळातून आलेल्या उष्णतेने पृथ्वी भाजून गेली होती. समुद्र कोरडे पडले होते आणि त्यांची जागा चिखलाने भरली होती, जणू ती जागा भयंकर आणि वेगाने पसरलेल्या पाण्यांनी ढवळून निघाली होती.
और्वेणाबिन्धनाभावात् प्रोड्डीयेव सहस्रधा । गतेन शतधोत्थाय गृहीतगगनाङ्गनम्
समुद्राखाली असलेल्या अग्नीला जळण मिळाले नाही म्हणून तो हजारो प्रवाहांमध्ये वर उसळला, शंभर नद्यांसारखा आकाश व्यापत गेला.
अथोदभूज् ज्वलज्ज्वालाकिंशुकांशुकशोभितः । ताण्डवायेव कल्पाग्निस् तरलोल्मुकमाल्यवान्
तेव्हा एक प्रज्वलित ज्वाळा उसळली, जणू किंशुकाच्या लाल फुलांसारख्या रेशमी वस्त्रांनी सजलेली होती. तिच्या गळ्यात उल्कांच्या माळा होत्या आणि ती प्रलयाच्या अग्नीप्रमाणे तांडव करत होती.
तारं पटपटाटोपी रटद्भट इवोद्भटः । ज्वालोद्भुजो धूम्रकचो जगज्जीर्णकुटीनटः
ती ज्वाळा जोरात पटापट आवाज करत वर उसळली, जणू एखादा भयंकर वीर गर्जना करत आहे. तिचे केस धुरासारखे फडकत होते आणि ती या जगाच्या जीर्ण झोपड्या जाळत होती.