नास्ति दृश्यं जगद् द्रष्टा दृश्याभावाद् विलीनवत् । भातीति भासनं यत् स्यात् तद् रूपं तस्य वस्तुनः
इथे न दिसणारे जग आहे, न पाहणारा आहे, कारण दृश्य नसल्यामुळे सर्व काही लय पावते. जे शुद्ध प्रकाशासारखे चमकते, तेच त्या सत्याचे रूप आहे.
चितेर् जीवस्वभावो यो यदि चेत्योन्मुखो वपुः । चिन्मात्रं विमलं शान्तं यत् तत् कारणकारणम्
जीवाचा स्वभाव जर बाह्य वस्तूंमध्ये गुंतला असेल, तर ते शरीर आहे; पण जे फक्त शुद्ध, निर्मळ आणि शांत चैतन्य आहे, तेच सर्व कारणांचे कारण आहे.
अङ्गुष्ठस्याथ वाङ्गुल्या वाताद्यस्पर्शने सति । जीवतश् चेतसो रूपं यत् तद् परमम् आत्मनः
अंगठा किंवा बोट वारा वगैरे कोणत्याही गोष्टीने स्पर्शला नाही, अशा वेळी जिवंत मनाची जी अवस्था उरते, तीच परमात्म्याची खरी ओळख आहे.
अस्वप्नाया अनन्ताया अजडाया घनस्थितेः । यद् रूपं चिरचिन्तायास् तत् तदानघ शिष्यते
जी अवस्था दीर्घ विचारधारेनंतर, झोप नसलेली, अनंत, जडपण नसलेली आणि ठामपणे स्थिर असते, तीच, हे निष्पापा, शेवटी उरते.
यद् व्योम्नो हृदयं यद् वा शिलायाः पवनस्य च । तस्याचेत्यस्य चिद्व्योम्नस् तद् रूपं परमात्मनः
आकाशाचं किंवा दगडाचं किंवा वाऱ्याचं जे अंतरंग आहे, त्या न समजता येणाऱ्या चैतन्याच्या आकाशाचं जे स्वरूप आहे, तेच परमात्म्याचं खरं रूप आहे.
अचेत्यस्यामनस्कस्य जीवतो या क्रियावतः । स्यात् स्थितिस् सा परा शान्ता सत्ता तस्याद्यवस्तुनः
जो न समजता येणारा, मनरहित, जिवंत असूनही कृती करणारा आहे, त्याची जी शांत, सर्वोच्च आणि स्थिर अवस्था आहे, तीच आद्य तत्त्वाची खरी सत्ता आहे.
चित्प्रकाशस्य यन् मध्यं प्रकाशस्य घनस्य वा । दर्शनस्य च यन् मध्यं तद् रूपं परमात्मनः
ज्या ठिकाणी चैतन्याचा प्रकाश, किंवा प्रखर तेजाचा मध्यभाग आहे, किंवा ज्या ठिकाणी पाहण्याचे केंद्र आहे, तेच परमतत्त्वाचे खरे स्वरूप आहे.
वेदनस्य प्रकाशस्य दृश्यस्य तमसस् तथा । वेदनं यद् अनाद्यन्तं तद् रूपं परमात्मनः
अनुभूती, प्रकाश, दृश्य आणि अंधार यांच्या मध्ये जी सुरुवात आणि शेवट नसलेली जाणीव आहे, तीच परमतत्त्वाचे स्वरूप आहे.
यतो जगद् उदेतीव नित्यानुदितरूप्य् अपि । विभिन्नवद् इवाभिन्नं तद् रूपं पारमात्मनः
ज्यापासून हे जग जणू निर्माण होते असे वाटते, पण प्रत्यक्षात ते कधीच निर्माण झालेले नाही, वेगळे वाटले तरी एकरूप असते, तेच परमतत्त्वाचे स्वरूप आहे.
व्यवहारपरस्यापि यत् पाषाणवद् आसनम् । अव्योम्न एव व्योमत्वं तद् रूपं पारमात्मिकम्
जगातील व्यवहारात गुंतलेल्यालाही, जणू दगडासारखे स्थिर असलेले जे आसन आहे, आणि जे अवकाश नसतानाही अवकाशासारखे आहे, तेच परमतत्त्वाचे स्वरूप आहे.
वेद्यवेदनवेत्तृत्वरूपत्रयम् इदं पुनः । यत्रोदेत्य् अस्तम् आयाति तत् तत् परमम् उत्तमम्
जेथे ज्ञेय, जाणिवा आणि जाणणारा हे तिघेही प्रकटतात आणि लुप्त होतात, तेच खरे सर्वोच्च आणि श्रेष्ठ आहे.
वेद्यवेदनवेत्तृत्वं यत्रेदं प्रतिबिम्बति । अबुद्ध्यादौ महादर्शे तद् रूपं परमं स्मृतम्
ज्ञेय, जाणिवा आणि जाणणारा हे ज्या ठिकाणी, मनरहित आणि विशाल आरशात प्रतिबिंबित होतात, तीच अवस्था परम मानली जाते.
मनष्षष्ठेन्द्रियोन्मुक्तं यद् रूपं स्यान् महाचितेः । जङ्गमे स्थावरे वापि तत् सर्गान्ते ऽवशिष्यते
महान चैतन्याचे जे रूप मन, सहा इंद्रिये आणि त्यांचे प्रवृत्ती यांपासून मुक्त असते, ते जड किंवा सजीव कशातही असो, सृष्टीच्या शेवटी तेच उरते.
स्थावराणां हि यद् रूपं तच् चेद् बोधमयं भवेत् । मनोबुद्ध्यादिनिर्मुक्तं तत् परेण समं भवेत्
स्थावर वस्तूंचे रूप जर खरोखरच चैतन्यमय असेल आणि मन, बुद्धी वगैरेपासून मुक्त असेल, तर ते परमाशी समरूप होते.
ब्रह्मार्कविष्णुहरशक्रसदाशिवादिशान्तौ शिवं परमम् एतद् इहैकम् आस्ते । शिष्टं प्रदिष्टम् अविनष्टम् अकष्टम् इष्टं मिश्रं न मिश्रम् अणुनाश्रितम् आश्रितेन
ब्रह्मा, सूर्य, विष्णु, हर, इंद्र, सदाशिव आणि इतरांच्या शांततेमध्ये, इथे एकच सर्वोच्च शिव कायम आहे; बाकी सर्व काही केवळ नावाने ओळखले जाते, ते नाशरहित, दुःखरहित, हवे तसे, मिसळलेले किंवा वेगळे, सूक्ष्म, आधार देणारे किंवा आधार घेतलेले आहे.
इत्थंरूपम् इदं दृश्यं जगन् नामास्ति भासुरम् । महाप्रलयसम्पत्तौ भो ब्रह्मन् क्व नु गच्छति
हे जग जसे दिसते, तेजस्वी आहे, नाव आणि रूप असलेले — हे ब्रह्मन्, महाप्रलयाच्या वेळी हे कुठे जाते?
कुत आयाति कीदृग् वा वन्ध्यापुत्रः क्व गच्छति । क्व याति कुत आयाति वद वा व्योमकाननम्
हे कुठून येते, आणि कसे असते? वंध्येचा मुलगा कुठे जातो? आकाशातील जंगल कुठे जाते आणि ते कुठून येते? मला सांग.
वन्ध्यापुत्रो व्योमवनं नैवास्ति न भविष्यति । कीदृशी दृश्यता तस्य कीदृशी तस्य नास्तिता
वंध्येचा मुलगा आणि आकाशातील जंगल कधीच अस्तित्वात नव्हते, आणि कधीच असणार नाहीत; मग त्यांना दिसण्यासारखे काय, आणि नसण्यासारखे काय?
वन्ध्यापुत्रव्योमवने यथा न स्तः कदाचन । जगदाद्य् अखिलं दृश्यं तथा नास्ति कदाचन
जशी एखाद्या वंध्येच्या मुलाच्या आकाशात कधीच कुठलेही जंगल नसते, तशीच हे सगळं जग दिसतं जरी, तरी ते कधीच खरं अस्तित्वात नाही.
न चोत्पन्नं न च ध्वंसि यत् किलादौ न विद्यते । उत्पत्तिः कीदृशी तस्य नाशशब्दस्य का कथा
जे सुरुवातीपासूनच नव्हतं, त्याचा जन्मही होत नाही आणि त्याचा नाशही होत नाही; मग अशा गोष्टीच्या उत्पत्ती किंवा नाशाबद्दल बोलायचं तरी कसं?
वन्ध्यापुत्रनभोवृक्षकल्पना तावद् अस्ति हि । सा यथा नाशजन्माद्या तथैवेदं न किं भवेत्
वंध्येच्या मुलाच्या आकाशात झाड आहे असं फक्त कल्पनेतच असतं; त्याला जसा जन्म किंवा नाश नसतो, तसंच हे जगही खरंतर तसंच आहे.
फुल्लस्यातुलभुस् सम्यग् आलकैः कुरु कोलनम् । निरन्वया यथैवोक्तिर् जगत्सत्ता तथैव हि
फुललेल्या फुलांच्या केसांनी वारा गुंफायचा प्रयत्न कर, जशी अशी वाणी अर्थहीन असते, तसंच या जगाचं अस्तित्वही आहे.
यथा सौवर्णकटके दृश्यमानम् अपि स्फुटम् । कटकत्वं तु नास्त्य् एव जगत्त्वं तु तथा परे
जसं सोन्याचं कडे स्पष्ट दिसतं, पण त्याचं 'कडेपण' सोन्यापासून वेगळं नसतं, तसंच या जगाचं 'जगपण' परमात्म्यात वेगळं असत नाही.
आकाशे च यथा नास्ति शून्यत्वं व्यतिरेकवत् । जगत्त्वं ब्रह्मणि तथा नास्त्य् एवाप्य् उपलब्धिमत्
जसं आकाशात वेगळं असं रिकामेपण नसतं, तसंच ब्रह्मात 'जगपण' खरं तर नाहीच, जरी कुणाला ते दिसत असलं तरी.
कज्जलान् न यथा कार्ष्ण्यं शैत्यं च न यथा हिमात् । पृथग् एव भवेद् बुद्धं जगन् नास्ति परे पदे
जसं काळेपण काजळातून आणि गारवा हिमातून वेगळा नसतो, तसंच जेव्हा नीट समजून घेतलं, तेव्हा या जगाचं अस्तित्व परम अवस्थेत वेगळं राहत नाही.
यथा च शैत्यं शशिनो न हिमाद् व्यतिरिच्यते । ब्रह्मणो न तथा सर्गो विद्यते व्यतिरेकवान्
जसं चंद्राचा गारवा चंद्रापासून वेगळा नसतो, तसंच सृष्टी ब्रह्मापासून वेगळी असं काही अस्तित्वात नाही.
मरुनद्यां यथा तोयं द्वितीयेन्दौ यथेन्दुता । नास्त्य् एवैवं जगन् नास्ति दृष्टम् अप्य् अमलात्मनि
जसा मृगजळात पाणी नसतं, किंवा दुसऱ्या चंद्रात चंद्रप्रकाश नसतो, तसंच हे जगसुद्धा शुद्ध आत्म्यात दिसलं तरी खरं अस्तित्वात नाही.
संविद्विलोचनालोको भात्य् अयं संविदम्बरे । जगदाख्ये ऽमले व्योम्नि दृष्टिमुक्तावली यथा
जशी जाणीव ही जाणीवेच्या आकाशात डोळ्यांसारखी प्रकाशते, तसं या शुद्ध जागेत, ज्याला 'जग' म्हणतात, ती जाणीव मोत्यांच्या माळेसारखी दिसते.
चिदाकाशे चिदाकाशश् चित्त्वाद् यः कचति स्वयम् । तद् एव तेन रूपं स्वं जगद् इत्य् अवबुध्यते
जाणीवेच्या आकाशात जी जाणीव आपोआप चमकते, तीच स्वतःच्या रूपात स्वतःला 'जग' म्हणून ओळखते.
आदाव् एव हि यन् नास्ति कारणासम्भवात् स्वयम् । वर्तमाने ऽपि तन् नास्ति नाशस् स्यात् तत्र कीदृशः
जे सुरुवातीला कारण नसल्यामुळे अस्तित्वातच नव्हतं, ते आत्ताही नाहीच; मग अशा गोष्टीचं नाश कसा होईल?