प्रलुण्ठितवनव्यूहलूनकाननिताम्बराः । सपक्षपर्वताकारतरङ्गापूरिताम्बराः
जंगलं लुटली गेली आहेत, झाडांची दाटी फाटून गेलेली आहे, आणि त्यांची पानांची चादर फाटली आहे. पंख असलेल्या पर्वतासारख्या लाटा आकाशभर पसरल्या आहेत.
महारवमरुद्भिन्नकलोलाचलचालिताः । चञ्चत्तीरगिरिव्रातपतत्तटरटज्जलाः
वाऱ्याच्या मोठ्या गडगडाटाने डोंगर हलू लागले आहेत, आणि पाणी काठावर व डोंगराच्या उतारावर उड्या मारत आहे.
उल्ललद्विपुलावर्तप्रोत्क्षिप्तमकरोत्कराः । निमज्जन्निस्तलावर्तनिगीर्णगिरिकन्दराः
त्या पाण्यात मोठमोठ्या आवर्तांमध्ये मगरांच्या झुंडी उड्या मारत होत्या; त्या आवर्तांमध्ये डोंगराच्या गुहा गिळल्या जात होत्या, कधी पाण्यात बुडत, कधी वर येत.
दरीदलनसम्प्राप्तदृषद्दशनदन्तुराः । शृङ्गलम्बिदरीप्रोतमग्नवीचिजलेभकाः । व्यालोलवलनाक्रान्तविटपिप्रोतकच्छपाः
त्या लाटांच्या टोकांवर खडकांचे धारदार दात दिसत होते, जणू डोंगराच्या फटीत घुसले आहेत; पाण्यातील हत्ती डोंगराच्या कड्यांवरून लोंबकळणाऱ्या गुहांमध्ये शिरत होते; वाऱ्याच्या जोरावर झाडांच्या फांद्यांना चिकटलेले कासव वाहत जात होते.
यमेन्द्रवसुधावाहैर् उत्कर्णैर् भयविह्वलैः । श्रूयमाणपतच्छैलतटीकटकटारवाः
यम आणि इंद्र यांच्या प्रवाहांनी उंचावलेली, घाबरवणाऱ्या गोंगाटाने भरलेली ती नद्या, पडणाऱ्या डोंगरांच्या आणि कोसळणाऱ्या काठांच्या मोठ्या आवाजाने निनादत होत्या.
मत्स्यपुच्छच्छटाच्छिन्नमग्नोन्मग्नद्रुताद्रयः । नीलालूनवनव्यूहशेवालाशारवारयः
माशांच्या चमकणाऱ्या शेपटींनी फोडलेले, कधी बुडणारे कधी वर येणारे डोंगर वेगाने फिरत होते; त्या पाण्यात निळसर सावली, पसरलेली हिरवी शेवाळ आणि वाहून आलेली झाडांची गर्दी दिसत होती.
प्रज्वलद्वडवावह्निज्वालाचलमिलज्जलाः । स्वरसेन विभोर् नाशे विशन्तीव महानलम्
धगधग पेटलेल्या समुद्रातील अग्नीच्या ज्वाळांमध्ये मिसळलेले पाणी, जणू आपोआपच सर्वकाळाचा अंत करणाऱ्या प्रचंड अग्नीमध्ये सामावून जात आहे, असे भासत होते.
मिलच्छिखरिमातङ्गजलमातङ्गयोधिनः । नृत्यन्तीव तरङ्गौघैर् जलावलनवेधिनः
डोंगरांच्या शिखरांनी आणि हत्तींच्या जोराने उसळलेल्या लाटा, समोर येणाऱ्या सर्व वस्तूंना उलथवत, जणू नाचत आहेत असे वाटत होते.
जलाचलाचलान्योऽन्यसङ्घट्टास्फोटपण्डिताः । वहद्गिरिवनव्रातप्राणिमण्डलमण्डिताः
पाण्याच्या लाटा आणि स्थिर पर्वत, एकमेकांवर आदळण्यात पटाईत, वाहून नेलेल्या डोंगर-वनांच्या झुंडी आणि जीवसृष्टीने पृथ्वीला शोभवू लागल्या.
उड्डामररवेभेन्द्रभेरीरसनभासुरैः । आसुरैर् इव पातालाẖ कल्लोलैर् अलम् आकुलाः
गडगडणाऱ्या मेघांचा आवाज, वादळ आणि नगाऱ्यांच्या गजरात, प्रचंड लाटा जणू राक्षसांसारख्या पाताळात गोंधळ आणि कल्लोळ निर्माण करत होत्या.
अथोदपतद् उन्नासदिङ्नागवदनध्वनिः । पातालतलताल्वन्तर्विस्फोटामोटनोद्भटः
मग पृथ्वीच्या खोल तळातून, वर उंचावलेल्या नागांच्या फुत्कारासारखा, एक प्रचंड गडगडाट ऐकू आला. तो आवाज पाताळाच्या गुहेतून उमटत होता.
चञ्चलाचलकीलोर्वी चचाल जलचालिता । लोलशेवालवल्लीव व्यालोलाम्भोधिलङ्घिता
पर्वत हलल्यामुळे आणि पाण्याच्या लाटांनी, पृथ्वी हलू लागली. ती समुद्राच्या तडाख्याने हेलकावे घेत असलेल्या वेलीसारखी डोलू लागली.
अथ दुर्वारनिर्घोषनिर्घाताडम्बरान्विता । पुस्फोटेव पतन्तीव द्यौर् दिशाम् अमरारवैः
मग सहन न होणाऱ्या गडगडाट आणि कडकडाटासह, आकाश जणू फुटून खाली कोसळत आहे असे वाटले. सर्व दिशांनी देवांचे आरोळे घुमू लागले.
आवर्तवलनाकाराẖ केतवḫ पेतुर् अम्बरात् । हेमरत्नमहीमुक्तास् सिन्दूरभुजगा इव
गोल फिरणाऱ्या वावटळींसारख्या पताका आकाशातून खाली पडू लागल्या. त्या सोन्याच्या आणि रत्नांनी मढवलेल्या होत्या, जणू पृथ्वीवरून सुटलेले लाल नागच.
ककुब्भ्यो नभसो भूमेर् उदगुर् दग्धदिक्तटाः । वलज्ज्वालाजटाटोपा विविधोत्पातपङ्क्तयः
आकाशाच्या आणि पृथ्वीच्या दिशांनी जळलेल्या, कडवट वाऱ्यांचे झोत उठले; विविध संकटांच्या रांगा प्रकट झाल्या, जणू ज्वाळांच्या गुंतलेल्या जिभांचा गोंधळ उठला.
पृथ्व्यादीन्य् अमरादीनि ब्रह्मोन्मुक्तानि सर्वतः । द्विविधानि महाभूतान्य् अलं सङ्क्षोभम् आययुः
पृथ्वी वगैरे पंचमहाभूतं आणि देवांचे लोक, सर्वत्र ब्रह्माकडून मुक्त होऊन अस्वस्थ झाले; ती महाभूतं दोन प्रकारांनी प्रकटली आणि सगळीकडे मोठा गोंधळ निर्माण झाला.
चन्द्रार्कानिलशक्राग्निलोका हलहलाकुलाः । परिपातपरा आसन् ब्रह्मलोकगतेश्वराः
चंद्र, सूर्य, वारा, इंद्र आणि अग्नि यांच्या लोकांत गोंधळ आणि संभ्रम पसरला; त्यांच्या सर्व अधिपतींनी ब्रह्मलोक गाठला आणि फक्त रक्षणावर लक्ष केंद्रित केले.
कम्पैẖ कटकटारावैḫ पतत्पादपपङ्क्तयः । भूमेर् अन्वभवन् भूरिदोलान्दोलनम् अद्रयः
कंप आणि कडाडणाऱ्या आवाजात झाडांच्या रांगा कोसळल्या; पृथ्वीवरील पर्वत मोठ्या झोक्याने डोलू लागले, जणू कुणीतरी त्यांना प्रचंड झोका दिला.
भूकम्पलोलकैलासमेरुमन्दरकन्दराः । पेतुẖ कल्पतरून्मुक्तरत्नस्तबकवृष्टयः
भूकंपामुळे कैलास, मेरू आणि मंदार या पर्वतांच्या गुहा हलल्या; कल्पवृक्षांवरून सुटलेले रत्नांचे घोस पावसासारखे खाली पडू लागले.
लोकान्तराद्रिपुरवारिधिकाननानाम् उत्पातकल्पपवनेन मिथो हतानाम् । कोलाहलैर् जगद् अभूत् प्रविकीर्णशीर्णं पूर्णार्णवे त्रिपुरपूर इवाभिपाती
संपूर्ण जग, पर्वत, नगरे, समुद्र आणि अरण्ये या संकटाच्या वादळाने एकमेकांवर आदळली; मोठा गोंधळ उडाला आणि विश्व विखुरले, तुटले, जणू त्रिपुराचा पूर भरलेल्या समुद्रात मिसळल्यासारखे झाले.
अथाकृष्टवति प्राणान् स्वयम्भुवि नभोभुवः । विराडात्मनि तत्याज वातस्कन्धस्थितिं स्थिराम्
नंतर, प्राण स्वयंभू मध्ये ओढले गेले तेव्हा, विराट देहातील वाऱ्याचा आधार आकाश आणि पृथ्वीवरून नाहीसा झाला.
ते हि तस्य किल प्राणास् तेनाक्रान्तेषु तेष्व् अपि । ऋक्षचक्रस्थितिं को ऽन्यश् चक्रे भूतैकधारिणीम्
जेव्हा त्याचे प्राण असे मागे घेतले गेले आणि ते आधारही संपले, तेव्हा त्या ताऱ्यांच्या गतीचे आणि पंचमहाभूतांच्या एकतेचे पालन आणखी कोण करू शकले असते?
वातस्कन्धे समाक्रान्ते ब्रह्मणा प्राणमारुते । शमं गन्तुं परित्यज्य संस्थितिं क्षोभम् आगते
जेव्हा वायूने भरलेले आकाश, ब्रह्माच्या प्राणवायूने व्यापलेले, अस्थिर होते आणि शांतता हरवते, तेव्हा स्थैर्य जाऊन अस्वस्थता निर्माण होते.
निराधारास् सवाताग्निदेहोल्मुकवद् आपतन् । व्योम्नस् तारास् तरोḫ पुष्पनिकरा इव भूतले
आधार नसताना, वारा आणि अग्नीसह ते जणू ज्वालामुखातून उडणाऱ्या ठिणग्यांसारखे, आकाशातून पडणाऱ्या तारांसारखे किंवा झाडावरून खाली पडणाऱ्या फुलांच्या घड्यांसारखे खाली पडले.
कालपाकगलन्मूला जगत्षण्डफलादयः । प्रशान्तपवनाधारा विमानावलयो ऽपतन्
काळाच्या परिणामाने मुळे विरघळली, तेव्हा विश्व, त्या विश्ववृक्षाची फळे आणि इतर सर्व, तसेच देवांचे विमानांचे मंडळ, आधार देणारा वारा शांत झाल्यावर खाली पडले.
प्रशमोन्मुखतां याते ब्राह्मे सङ्कल्पनेन्धने । सिद्धानां गतयश् शेमुर् इद्धानाम् अर्चिषाम् इव
ब्रह्माचा संकल्पाचा अग्नी शांततेकडे वळला, तेव्हा सिद्धांच्या हालचाली थांबल्या, जणू प्रज्वलित ज्वाळा शांत होत गेल्या.
प्रभ्रमन्त्यो ऽम्बरे कल्पमारुतैस् तनुतूलवत् । स्वशक्त्यपचये मूकास् सिद्धसन्ततयो ऽपतन्
विनाशाच्या वाऱ्यांनी आकाशात कापसाच्या तुऱ्यांसारखं उडवलं गेलं, सिद्धांच्या वंशांची शक्ती संपली आणि ते सगळे गप्प, निःशब्द झाले.
सकल्पद्रुमजालानि सेन्द्रादिनगराणि च । पेतुर् भूकम्पलोलस्य शिरांस्य् अमरभूभृतः
कल्पवृक्षांची जंगले आणि इंद्रादींची नगरे, पृथ्वी हलू लागली तेव्हा अमरांच्या राजांची डोकी थरथरली आणि ती सगळी खाली पडली.
वक्षि सङ्कल्पमात्रात्मा विराड् ब्रह्मा जगद्वपुः । किम् अङ्गं तस्य भूलोकẖ किं स्वर्गẖ किं रसातलम्
मला सांग, केवळ संकल्परूप असलेल्या विराट ब्रह्माचं हे विश्वरूप — त्याचं पृथ्वी कोणती, स्वर्ग कोणता आणि पाताळ कोणतं?
कथम् एतानि चाङ्गानि ब्रह्मंस् तस्य स्थितानि वा । कथं वा सो ऽन्तरे तस्य स्वस्यैव वपुषस् स्थितः
ब्रह्मन्, त्याची ही अंगे कशी स्थिर आहेत? किंवा तो स्वतः आपल्या देहात कसा वसतो?