अशङ्कितस्थलीमध्यसञ्जातागाधकूपका । वर्णसङ्करनारीणाम् आसक्तजनभूमिपा
मोकळ्या जागेत कुठेही खोल विहिरी निर्माण होतात; मिश्र जातींच्या स्त्रियांमध्ये आसक्त असलेले लोक त्या भूमीचे राज्य करतात.
अट्टशीलाखिलजना शवशीलचतुष्पथा । केशैकशीलवनिता पानशीलजनेश्वरा
सर्व लोक जुगाराच्या व्यसनात बुडाले आहेत; चौकाचौकात मृतदेह पडलेले आहेत; स्त्रिया आपल्या केसांमध्येच गुंतलेल्या आहेत आणि राजे मद्यपानात दंग आहेत.
दुẖखशीलसमाचारा द्वन्द्वशीलाखिलप्रजा । अधर्मशीलवनिता कुशास्त्रशतशीलिनी
सर्व लोक दुःख आणि संघर्षाने भरलेल्या वागणुकीत गुंतलेले आहेत; स्त्रिया अधर्माच्या मार्गाकडे झुकतात आणि बरेच जण चुकीच्या शिकवणींना अनुसरतात.
दुर्जनाखिलवित्ताढ्या विपद्विहतसज्जना । अनार्यवसुधापाला तदनादृतपण्डिता
दुष्ट लोक सगळं धन मिळवतात, तर चांगले लोक संकटांनी त्रस्त होतात; नीच राजे देश चालवतात आणि ते विद्वानांचा सल्ला मानत नाहीत.
लोभमोहभयद्वेषरागरोगरजोरता । अगम्यगामिपुरुषा रुषाभिहतसद्द्विजा
लोक लोभ, मोह, भीती, द्वेष, वासना, आजार आणि अशुद्धतेत गुंतलेले आहेत; पुरुष निषिद्ध ठिकाणी जातात आणि चांगले ब्राह्मण रागामुळे त्रस्त होतात.
अनारतघनाक्रन्दपरापर्यन्तपामरा । दस्यूत्सन्नपुरग्रामदेवद्विजसमाश्रया
सर्वसामान्य लोक सतत एक टोकापासून दुसऱ्या टोकापर्यंत आक्रोश करतात; चोरट्यांनी नगर, खेडी, मंदिरे आणि ब्राह्मणांची घरे व्यापली आहेत.
आपातमधुरारम्भदुẖखदोदर्कभङ्गुरा । आलस्योल्लासविलसत्कार्यवैधुर्यधर्मिणी
सुरुवातीला सर्व काही गोड वाटतं, पण शेवटी त्यातून दुःख आणि अस्थिरता येते. आळस आणि बेफिकीर आनंद यामुळे सगळ्या कामांचं अपयश होतं, आणि योग्यतेचं पालन होत नाही.
सर्वापदुपतापार्ता क्रमेणोत्सन्नदिग्गणा । भस्मशेषपुरग्रामा निर्जनाखिलमण्डला
सगळ्या दिशांना संकटांनी ग्रासलं आहे; हळूहळू सर्व प्रदेश नष्ट होतात, शहरं आणि गावं राखेच्या ढिगाऱ्यात बदलतात, आणि अख्खा प्रदेश ओसाड होतो.
रोरूयमाणभस्माभ्रकुण्डलोड्डामराम्बरा । दुर्भगाडम्बरारम्भरोदनोरुरवोदरी
राख आणि धुळीने माखलेल्या, फाटकी वस्त्र घातलेल्या लोकांच्या आक्रोशाने जमिन दुमदुमते; दुर्दैव आणि मोठ्या थाटात केलेल्या सुरुवातींमुळे शेवटी फक्त रडणं आणि हंबरडा उरतो.
मुष्टिप्रमाणजनता जनतापानुषङ्गिणी । नीरसाशेषदेशान्ता सर्वर्तुगुणवर्जिता
लोकसंख्या अगदी थोडकीच राहते, आणि दुःख प्रत्येकाच्या मागे लागलेलं असतं; सगळे प्रदेश सुकून गेलेले असतात, आणि सर्व ऋतूंमध्ये काहीच चांगुलपणा उरलेला नसतो.
इत्य् अस्य पार्थिवे धातौ ब्रह्मणो गतवेदने । पृथिवी पृथुवैधुर्या सम्पन्नासन्ननाशतः
जेव्हा पृथ्वीच्या तत्त्वाने ब्रह्माची जाणीव गमावली, तेव्हा ही पृथ्वी तिच्या असंख्य विविधतेसह नष्ट होण्याच्या उंबरठ्यावर आली.
अथ तत्संविदुन्मुक्तो जलधातुẖ क्षयोन्मुखः । यदा विक्षुभितात्मासीत् तदा नियतिलङ्घिनः
मग त्या चेतनेपासून दूर गेल्यावर जलतत्त्वही नाशाकडे वळले; त्याचे स्वतःचे स्वरूप अस्वस्थ झाले आणि त्याने आपली मर्यादा ओलांडायला सुरुवात केली.
समुत्सार्यार्यमर्यादाम् अर्णवा विवृतार्णसः । प्रवृत्ता विकृतिं गन्तुम् उन्मत्ता इव राविणः
सर्व सन्मान्य मर्यादा झुगारून, समुद्र आपली तोंडे उघडून वेडे हत्ती जसे उधळतात तसेच बदल घडवण्यासाठी धावू लागले.
वीचिविक्षोभविन्यासैर् वेलाविपिनलावकाः । कल्लोलवलनावर्तविवर्तोद्वर्तिताद्रयः
लाटांच्या उसळीमुळे किनाऱ्यावरच्या जंगलांचे तुकडे झाले; तर मोठ्या लाटा आणि भोवरे यामुळे डोंगर उलथवले गेले.
शीकरौघमहारम्भघनसंवलिताचलाः । चलाचलवलद्वीरमकराघूर्णितान्तराः
पाण्याच्या मोठ्या तुषारांनी पर्वत झाकले गेले होते; हालचाल करणाऱ्या आणि स्थिर अशा सर्व गोष्टींच्या मध्ये मोठ्या जलप्राण्यांच्या फिरण्याने जागा ढवळून निघाली होती.
उल्ललन्मकराक्रान्तद्रुमकाननितोदराः । दरीविदारणभ्रष्टसिंहाहतजलेचराः
उडी मारणाऱ्या मकरांनी समुद्राच्या पोटात झाडे आणि जंगलं उपटून भरली होती; फुटलेल्या गुहांतून खाली पडलेल्या सिंहांनी पाण्यातील प्राणी घाबरून इकडेतिकडे भटकत होते.
उत्फालमकरच्छिन्ननभश्चरबृहद्घनाः । परस्परोर्मिसङ्घट्टडाक्कारकटुटाङ्कृताः
उंच उडणाऱ्या मकरांनी फाडलेले मोठे ढग आकाशात फिरत होते; एकमेकांवर आदळणाऱ्या लाटा आणि त्यांचा गडगडाट यामुळे सगळीकडे कठीण आवाज घुमत होता.
तरत्तरङ्गमातङ्गफूत्काराधौतभास्कराः । अन्योऽन्यवेल्लनव्यग्रप्रविदीर्णाद्रिभित्तयः
लाटांच्या हत्तींसारख्या गजराने सूर्य धुतला गेला होता; एकमेकांवर आदळणाऱ्या ताज्या पाण्याने पर्वतांचे कडे पुन्हा पुन्हा तुटत होते.
तटपर्वतलुण्ठाकतरङ्गकरमण्डलाः । गर्जद्गिरिदरीगेहविशदुन्मत्तवारयः
त्या लाटा काठावर आणि डोंगरांवर आदळत होत्या, त्यांचे वर्तुळ पाण्यात फिरत होते. डोंगरांच्या गुंफांमध्ये ते निर्मळ पाणी वेड्यासारखे गडगडत जात होते.
भूपाḫ परपुराक्रान्तौ लग्ना इव हतारयः । तारारवरणद्रीढाविद्रावितनभश्चराः
जसे राजे युद्धात परक्यांच्या नगरांवर तुटून पडतात आणि शत्रूंचा नाश करतात, तसे वाऱ्याच्या जोराने आकाशातील ढग विखुरले गेले आणि पळून गेले.
प्रलुण्ठितवनव्यूहलूनकाननिताम्बराः । सपक्षपर्वताकारतरङ्गापूरिताम्बराः
जंगलं लुटली गेली आहेत, झाडांची दाटी फाटून गेलेली आहे, आणि त्यांची पानांची चादर फाटली आहे. पंख असलेल्या पर्वतासारख्या लाटा आकाशभर पसरल्या आहेत.
महारवमरुद्भिन्नकलोलाचलचालिताः । चञ्चत्तीरगिरिव्रातपतत्तटरटज्जलाः
वाऱ्याच्या मोठ्या गडगडाटाने डोंगर हलू लागले आहेत, आणि पाणी काठावर व डोंगराच्या उतारावर उड्या मारत आहे.
उल्ललद्विपुलावर्तप्रोत्क्षिप्तमकरोत्कराः । निमज्जन्निस्तलावर्तनिगीर्णगिरिकन्दराः
त्या पाण्यात मोठमोठ्या आवर्तांमध्ये मगरांच्या झुंडी उड्या मारत होत्या; त्या आवर्तांमध्ये डोंगराच्या गुहा गिळल्या जात होत्या, कधी पाण्यात बुडत, कधी वर येत.
दरीदलनसम्प्राप्तदृषद्दशनदन्तुराः । शृङ्गलम्बिदरीप्रोतमग्नवीचिजलेभकाः । व्यालोलवलनाक्रान्तविटपिप्रोतकच्छपाः
त्या लाटांच्या टोकांवर खडकांचे धारदार दात दिसत होते, जणू डोंगराच्या फटीत घुसले आहेत; पाण्यातील हत्ती डोंगराच्या कड्यांवरून लोंबकळणाऱ्या गुहांमध्ये शिरत होते; वाऱ्याच्या जोरावर झाडांच्या फांद्यांना चिकटलेले कासव वाहत जात होते.
यमेन्द्रवसुधावाहैर् उत्कर्णैर् भयविह्वलैः । श्रूयमाणपतच्छैलतटीकटकटारवाः
यम आणि इंद्र यांच्या प्रवाहांनी उंचावलेली, घाबरवणाऱ्या गोंगाटाने भरलेली ती नद्या, पडणाऱ्या डोंगरांच्या आणि कोसळणाऱ्या काठांच्या मोठ्या आवाजाने निनादत होत्या.
मत्स्यपुच्छच्छटाच्छिन्नमग्नोन्मग्नद्रुताद्रयः । नीलालूनवनव्यूहशेवालाशारवारयः
माशांच्या चमकणाऱ्या शेपटींनी फोडलेले, कधी बुडणारे कधी वर येणारे डोंगर वेगाने फिरत होते; त्या पाण्यात निळसर सावली, पसरलेली हिरवी शेवाळ आणि वाहून आलेली झाडांची गर्दी दिसत होती.
प्रज्वलद्वडवावह्निज्वालाचलमिलज्जलाः । स्वरसेन विभोर् नाशे विशन्तीव महानलम्
धगधग पेटलेल्या समुद्रातील अग्नीच्या ज्वाळांमध्ये मिसळलेले पाणी, जणू आपोआपच सर्वकाळाचा अंत करणाऱ्या प्रचंड अग्नीमध्ये सामावून जात आहे, असे भासत होते.
मिलच्छिखरिमातङ्गजलमातङ्गयोधिनः । नृत्यन्तीव तरङ्गौघैर् जलावलनवेधिनः
डोंगरांच्या शिखरांनी आणि हत्तींच्या जोराने उसळलेल्या लाटा, समोर येणाऱ्या सर्व वस्तूंना उलथवत, जणू नाचत आहेत असे वाटत होते.
जलाचलाचलान्योऽन्यसङ्घट्टास्फोटपण्डिताः । वहद्गिरिवनव्रातप्राणिमण्डलमण्डिताः
पाण्याच्या लाटा आणि स्थिर पर्वत, एकमेकांवर आदळण्यात पटाईत, वाहून नेलेल्या डोंगर-वनांच्या झुंडी आणि जीवसृष्टीने पृथ्वीला शोभवू लागल्या.
उड्डामररवेभेन्द्रभेरीरसनभासुरैः । आसुरैर् इव पातालाẖ कल्लोलैर् अलम् आकुलाः
गडगडणाऱ्या मेघांचा आवाज, वादळ आणि नगाऱ्यांच्या गजरात, प्रचंड लाटा जणू राक्षसांसारख्या पाताळात गोंधळ आणि कल्लोळ निर्माण करत होत्या.