पदवीम् असि सम्प्राप्त इमाम् अतिदवीयसीम् । दूराध्वसु परिश्रान्त इदम् आसनम् आस्यताम्
तुम्ही ही अतिशय दूरची अवस्था गाठली आहे; लांबच्या प्रवासाने थकले असाल, म्हणून या आसनावर बसा.
इत्य् उक्ते तेन भगवन्न् अभिवादय इत्य् अहम् । वदन् मणिमये पीठे निविष्टो दृष्टिदर्शिते
त्यांनी असे म्हटल्यावर मी 'भगवन्, मी आपल्याला नमस्कार करतो' असे म्हणत, त्यांनी दाखवलेल्या रत्नजडित आसनावर बसलो.
अथामरर्षिगन्धर्वमुनिविद्याधरोदिताः । प्रस्तुतास् स्तुतयḫ पूजा नतयस् स्थितिनीतयः
मग सर्व देव, ऋषी, गंधर्व, मुनी आणि विद्याधर यांनी एकत्र येऊन स्तुती, पूजा, नमस्कार आणि स्वागताच्या पद्धती सादर केल्या.
ततो मुहूर्तमात्रेण सर्वभूतगणोत्थिते । शान्ते प्रकृतसंरम्भे तस्योक्तं ब्रह्मणो मया
त्यानंतर थोड्याच वेळात सर्व जिवांची गर्दी झाली आणि वातावरण शांत झाल्यावर मी ब्रह्माला असे विचारले.
किम् इदं भूतभव्येश यद् इयं माम् उपागता । वक्ति ज्ञानगिरास्मांस् त्वं बोधयेति प्रयत्नतः
भूत आणि भविष्य यांचे स्वामी, ही माझ्याकडे कशासाठी आली आहे? ती ज्ञानाच्या शब्दांनी मला सांगते की, तू आम्हाला नीट समजावून सांग.
भवान् भूतेश्वरो देवस् सकलज्ञानपारगः । इयं च का मम च किं ब्रूते ब्रूहि बृहद्द्युते
तू सर्व जीवांचा स्वामी, सर्व ज्ञानाचा अधिकारी आहेस; ही कोण आहे आणि माझ्याशी काय बोलते आहे, हे मला सांग, हे तेजस्वी ब्रह्मा.
कथम् एषा त्वया देव जायार्थं जनिता सती । नेह जायापदं नीता नीता विरसतां पुनः
देवा, तिने पत्नी होण्यासाठी तुझ्यामुळे जन्म घेतला, पण इथे तिला पत्नीपद मिळालंच नाही, उलट पुन्हा नीरसतेकडेच गेलं असं कसं झालं?
मुने शृणु यथावृत्तम् इदं ते कथयाम्य् अहम् । यथावृत्तम् अशेषेण कथनीयं यतस् सताम्
मुनी, हे सगळं नेमकं कसं घडलं ते मी तुला सांगतो, नीट ऐक. सज्जनांमध्ये घडलेली गोष्ट पूर्णपणे सांगणं योग्यच आहे.
अस्ति तावद् अजं शान्तम् अजरं किञ्चिद् एव सत् । ततश् चित्कचनैकान्तरूपिणẖ कचितो ऽस्म्य् अहम्
एक अजन्मा, शांत, वृद्धत्वरहित आणि खरं असं काहीतरी आहे; त्यातूनच मी शुद्ध चैतन्याच्या स्वरूपात निर्माण झालो आहे.
आकाशरूप एवाहं स्थित आत्मनि सर्वदा । भविष्यति स्थिते सर्गे स्वयम्भूर् इति नाम मे
मी नेहमीच आकाशासारखा स्वरूप घेऊन स्वतःमध्ये स्थिर असतो; जेव्हा सृष्टी निर्माण होते, तेव्हा माझं नाव स्वयंभू असं होतं.
वस्तुतस् तु न जातो ऽस्मि न च नश्यामि किञ्चन । चिदाकाशश् चिदाकाशे तिष्ठाम्य् अहम् अनावृतः
खरं सांगायचं तर मी कधीच जन्मलो नाही, आणि कधीच नष्ट होत नाही. मी केवळ चैतन्याच्या आकाशात, पूर्णपणे मोकळा, मुक्तपणे वास करतो.
यद् अयं त्वं ममाहं ते यद् इदं कथनं मिथः । तत् तरङ्गस् तरङ्गाग्रे रणत्य् एवेति मे मतिः
तू मला जे बोलतोस, मी तुला जे सांगतो, आपलं हे परस्पर बोलणं — माझ्या मते, हे जणू लाटांवर लाटा खेळत असल्यासारखंच आहे.
एवंरूपस्य मे कालवशतो विशदाकृतेः । सौकुमार्याच् चिदाभासमात्रस्यान्तस् स्वभावतः
माझ्यासारख्या, ज्याचं रूप काळाच्या प्रभावामुळे अगदी स्पष्ट आहे, ज्याचं सूक्ष्मपण फक्त चैतन्याचा आभास आहे, अशा माझ्या अंतरंगात — हीच माझी खरी प्रकृती आहे.
ममानन्या तवान्यस्य चान्येवेह विभाति या । सोदितानुदितैवान्तर् ममाहम् इति वासना
इथे जी भावना 'माझं', 'तुझं' किंवा 'इतराचं' म्हणून चमकते, ती आतून कधी उमटते, कधी उमटत नाही; 'मी माझा आहे' हीच वासना मनात अधूनमधून उगवते.
अनाशसत्तामुदितस् त्व् अहम् आत्मनि संस्थितः । स्वभावाद् अच्युताकारस् स्वात्मारामस् स्वयंप्रभः
मी माझ्या आत्म्यात स्थिर झालो आहे, आता मला कशाचाही आस नाही. माझं स्वरूप नेहमीच एकसारखं आहे, मी स्वतःच्या आत्म्यात आनंद घेतो आणि माझ्या प्रकाशातच रमतो.
तस्या अहम् इति भ्रान्तेर् वासनाया जगत्स्थितेः । सम्पन्नेयम् अधिष्ठातृदेवता देहरूपिणी
‘ही मी आहे’ असा भ्रम आणि मनातल्या इच्छांमुळेच हे जग टिकून आहे; या इच्छांना आधार देणारी देवता या जगात देहधारी झाली आहे.
वासनाया अधिष्ठातृदेवतैवम् इयं स्थिता । न तु मे गृहिणी नापि गृहिण्यर्थेन मत्कृता
या इच्छांना आधार देणारी देवता इथेच आहे; पण ती माझी पत्नी नाही, किंवा पत्नी म्हणून मी तिला स्वीकारलेलं नाही.
स्ववासनावेशवशेन भावं गृहिण्य् अहं ब्रह्मण इत्य् उपेत्य । एषा स्वयं व्यर्थम् इतातिदुẖखं यस्मात् किलैषैव हि वासनान्तः
माझ्या स्वतःच्या इच्छांच्या प्रभावामुळे मी ‘मी ब्रह्माची पत्नी आहे’ असा भाव घेतला; पण ही भावना व्यर्थ आणि अतिशय दुःखदायक आहे, कारण हीच इच्छा अखेरीस संपून जाते.
अद्याहं चिन्मयाकाशस् त्व् अन्याकाशमयीं स्थितिम् । परां ग्रहीतुम् इच्छामि तेनेहोपस्थितẖ क्षयः
आज मी चैतन्याच्या आकाशासारखा असून, दुसऱ्या एका श्रेष्ठ अवस्थेला मिळवायची इच्छा धरली आहे. म्हणूनच हा विलय माझ्यावर आला आहे.
महाप्रलयकाले ऽस्मिंस् त्यक्तुम् एषा मयाधुना । मुनीन्द्र नूनम् आरब्धा तेन वैरस्यम् आगता
या महाविलयाच्या काळात मला तिला सोडून द्यावं लागणार आहे, हे निश्चितच सुरू झालं आहे, म्हणूनच मला आता विरक्ती आली आहे, हे ऋषिश्रेष्ठ.
आकाशत्वाद् यदाद्यायं पराकाशो भवाम्य् अहम् । तदा महाप्रलयता वासनायाश् च सङ्क्षयः
जेव्हा माझं स्वरूप आकाशासारखं असल्यामुळे मी त्या श्रेष्ठ आकाशात विलीन होतो, तेव्हा मोठा विलय आणि वासनांचं संपणं घडतं.
तेनैषा विरसीभूता मन्मार्गम् अभिधावति । नानुगच्छति को नाम निर्मातारम् उदारधीः
म्हणूनच ती आता नीरस झाली आहे आणि माझ्या मार्गामागे धावत आहे; पण उदार बुद्धी असलेला कोण मुळात निर्मात्याच्या मागे जाईल?
इहाद्यायं कलेर् अन्तश् चतुर्युगविपर्ययः । प्रजामन्विन्द्रदेवानाम् अद्यैवान्तो ऽयम् आगतः
इथे, आजच कलियुगाचा शेवट झाला आहे, चार युगांचा क्रम उलटा झाला आहे; लोकांसाठी, इंद्र आणि देवांसाठी, आजच त्यांचा अंत आला आहे.
अद्यैव चायं कल्पान्तो महाकल्पान्त एव च । ममायं वासनान्तो ऽद्य देहव्योमान्त एव च
आजच या कल्पाचा आणि मोठ्या कल्पाचाही शेवट आहे; माझ्यासाठी, आजच वासनांचा आणि या देहाच्या आकाशाचा शेवट आहे.
तेनेयं वासना ब्रह्मन् क्षयं गन्तुं समुद्यता । क्वेव पद्माकराशोषे गन्धलेखावतिष्ठताम्
म्हणून, हे ब्रह्मन्, ही वासना आता संपायला निघाली आहे; जसा कमळाच्या तळ्याला वाळवंट लागल्यावर त्याचा सुगंध कुठेच राहत नाही, तसंच.
यथा जलाब्धिलेखाया जायते लहरी चला । वासनायास् तथैवेच्छा मुधोदेत्य् अपकारणम्
पाण्यावर ओढलेली रेघ जशी हलती लाट निर्माण करते, तशीच वासनेंमधून इच्छा निर्माण होते, तीही मूर्खपणाने आणि कोणत्याही कारणाशिवाय.
आभिमानिकदेहाया वासनायास् स्वभावतः । अस्या आत्मावलोकेच्छा स्वयम् एवोपजायते
अहंकारातून तयार झालेल्या या देहाला, त्याच्या स्वभावामुळेच, स्वतःच आत्म्याचं दर्शन घडवण्याची इच्छा निर्माण होते.
आत्मतत्त्वं त्व् अपश्यन्त्या धारणाभ्यासयोगतः । दृष्टो ऽनया भवत्सर्गो वर्गव्यग्रानिरर्गलः
पण ज्याला आत्म्याचं खरं स्वरूप दिसत नाही, त्याने ध्यानाच्या सरावामुळे, ही वासना जगाच्या निर्मितीला अखंड आणि अडथळ्याविना अनेकतेने पाहते.
अनयाम्बरसञ्चारपरयाद्रिशिरश्शिला । दृष्टा स्वजगदाधारभूतास्माकं तु खात्मिका
ही वासना आकाशात विहरण्याच्या इच्छेने, पर्वताच्या शिखरावरची शिळा स्वतःच्या जगाचा आधार म्हणून पाहते; पण आमच्यासाठी ती केवळ आकाशस्वरूप आहे.
एतद् अस्मज्जगद् यत्र तद् दृषत् त्वज्जगद्गिरौ । अस्मज्जगत्पदार्थेषु सन्त्य् अन्यानि जगन्त्य् अपि
जिथे आमचं हे जग दिसतं, तिथे तुझं जग पर्वतासारखं भासतं; आमच्या जगातल्या वस्तूंमध्ये इतरही अनेक जगं असतात.