तस्मान् माम् एनम् अपि च बोधयित्वा मुनीश्वर । आमहाकल्पसर्गादौ परमे पथि योजय
म्हणून, ऋषीश्रेष्ठा, मला आणि ह्यालाही योग्यरीत्या समजावून, या महाकल्पाच्या सुरुवातीपासून आम्हाला त्या श्रेष्ठ मार्गावर ने.
इत्य् उक्त्वा माम् असौ तस्य बोधायेदम् उवाच ह । नाथायं मुनिनाथो नस् सद्म सम्प्राप्तवान् इदम्
असं म्हणून त्याने मला जागृतीचे हे शब्द सांगितले — 'हा ऋषींचा नाथ आमच्या घरी आला आहे.'
एषो ऽन्यस्मिञ् जगद्गेहे ब्रह्मणस् तनयो मुनिः । पूजयैनं गृहायातं गृहस्थगृहपूजया
हा महान ऋषी ब्रह्मदेवाचा मुलगा असून दुसऱ्या लोकात राहतो; तो घरी आला आहे म्हणून त्याचे गृहस्थाच्या पद्धतीने स्वागत कर.
बुध्यताम् अर्घ्यपाद्येन पूज्यतां मुनिपुङ्गवः । महन् महत्सपर्या हि महात्मभ्यो ऽभिरोचते
पायधुण आणि अर्घ्य देऊन या श्रेष्ठ ऋषीचे आदराने स्वागत कर; कारण मोठ्या माणसांचे मोठ्या आदराने केलेले स्वागत त्यांना नेहमीच आवडते.
तयेत्य् उक्ते महाबुद्धिर् बुबुधे स समाधितः । स्वसंवित्तिद्रवात्मत्वाद् आवर्त इव वारिधौ
हे ऐकल्यावर, त्या महान बुद्धीच्या पुरुषाचा ध्यानातून जागर झाला, तो आपल्या आत्मज्ञानाच्या प्रवाहात समुद्रातील भोवऱ्यासारखा एकरूप झाला.
शनैर् उन्मीलयाम् आस नयने नयकोविदः । मधुश् शिशिरसंशान्ताव् अवनौ कुसुमे यथा
मधुर आणि शीतल स्पर्श जसा फुलावर अलगद उतरतो, तशीच तो कुशल पुरुष हळूहळू आपली डोळे उघडू लागला.
शनैḫ प्रकटयाम् आसुस् तान्य् अङ्गान्य् अस्य संविदम् । मधोḫ पल्लवजालानि नवानीव नवं रसम्
हळूहळू त्याच्या अंगात चेतना प्रकट होऊ लागली, जणू वसंत ऋतूतील मधाच्या नव्या कोंबांमध्ये ताजं रस उमलतंय.
सुरसिद्धाप्सरस्सङ्घास् समाजग्मुस् समन्ततः । यथा हंसालयो लोलाḫ प्रातर् विकसितं सरः
सर्व बाजूंनी देव, सिद्ध आणि अप्सरांचा समूह गोळा झाला, जसे सकाळी उमललेल्या सरोवराकडे हंसांची चंचल टोळी आकर्षित होते.
ददर्शासौ पुरḫ प्राप्तं मां च तां च विलासिनीम् । उवाचाथ वचो वन्द्यḫ प्रणवस्वरसुन्दरम्
त्याने मला आणि त्या सुंदर स्त्रीला समोर उभे पाहिले आणि मग त्याने आदरणीय, ॐकारासारख्या मधुर शब्दांत बोलले.
करामलकवद्दृष्टसंसारासारसार हे । ज्ञानामृतमहाम्भोधे मुने स्वागतम् अस्तु ते
हे ऋषी, ज्यांना हा जगाचा सार आणि निरर्थकपणा हातातील आवळ्यासारखा स्पष्ट दिसतो, आणि जे ज्ञानामृताच्या महासागरासारखे आहेत, त्यांचे स्वागत आहे.
पदवीम् असि सम्प्राप्त इमाम् अतिदवीयसीम् । दूराध्वसु परिश्रान्त इदम् आसनम् आस्यताम्
तुम्ही ही अतिशय दूरची अवस्था गाठली आहे; लांबच्या प्रवासाने थकले असाल, म्हणून या आसनावर बसा.
इत्य् उक्ते तेन भगवन्न् अभिवादय इत्य् अहम् । वदन् मणिमये पीठे निविष्टो दृष्टिदर्शिते
त्यांनी असे म्हटल्यावर मी 'भगवन्, मी आपल्याला नमस्कार करतो' असे म्हणत, त्यांनी दाखवलेल्या रत्नजडित आसनावर बसलो.
अथामरर्षिगन्धर्वमुनिविद्याधरोदिताः । प्रस्तुतास् स्तुतयḫ पूजा नतयस् स्थितिनीतयः
मग सर्व देव, ऋषी, गंधर्व, मुनी आणि विद्याधर यांनी एकत्र येऊन स्तुती, पूजा, नमस्कार आणि स्वागताच्या पद्धती सादर केल्या.
ततो मुहूर्तमात्रेण सर्वभूतगणोत्थिते । शान्ते प्रकृतसंरम्भे तस्योक्तं ब्रह्मणो मया
त्यानंतर थोड्याच वेळात सर्व जिवांची गर्दी झाली आणि वातावरण शांत झाल्यावर मी ब्रह्माला असे विचारले.
किम् इदं भूतभव्येश यद् इयं माम् उपागता । वक्ति ज्ञानगिरास्मांस् त्वं बोधयेति प्रयत्नतः
भूत आणि भविष्य यांचे स्वामी, ही माझ्याकडे कशासाठी आली आहे? ती ज्ञानाच्या शब्दांनी मला सांगते की, तू आम्हाला नीट समजावून सांग.
भवान् भूतेश्वरो देवस् सकलज्ञानपारगः । इयं च का मम च किं ब्रूते ब्रूहि बृहद्द्युते
तू सर्व जीवांचा स्वामी, सर्व ज्ञानाचा अधिकारी आहेस; ही कोण आहे आणि माझ्याशी काय बोलते आहे, हे मला सांग, हे तेजस्वी ब्रह्मा.
कथम् एषा त्वया देव जायार्थं जनिता सती । नेह जायापदं नीता नीता विरसतां पुनः
देवा, तिने पत्नी होण्यासाठी तुझ्यामुळे जन्म घेतला, पण इथे तिला पत्नीपद मिळालंच नाही, उलट पुन्हा नीरसतेकडेच गेलं असं कसं झालं?
मुने शृणु यथावृत्तम् इदं ते कथयाम्य् अहम् । यथावृत्तम् अशेषेण कथनीयं यतस् सताम्
मुनी, हे सगळं नेमकं कसं घडलं ते मी तुला सांगतो, नीट ऐक. सज्जनांमध्ये घडलेली गोष्ट पूर्णपणे सांगणं योग्यच आहे.
अस्ति तावद् अजं शान्तम् अजरं किञ्चिद् एव सत् । ततश् चित्कचनैकान्तरूपिणẖ कचितो ऽस्म्य् अहम्
एक अजन्मा, शांत, वृद्धत्वरहित आणि खरं असं काहीतरी आहे; त्यातूनच मी शुद्ध चैतन्याच्या स्वरूपात निर्माण झालो आहे.
आकाशरूप एवाहं स्थित आत्मनि सर्वदा । भविष्यति स्थिते सर्गे स्वयम्भूर् इति नाम मे
मी नेहमीच आकाशासारखा स्वरूप घेऊन स्वतःमध्ये स्थिर असतो; जेव्हा सृष्टी निर्माण होते, तेव्हा माझं नाव स्वयंभू असं होतं.
वस्तुतस् तु न जातो ऽस्मि न च नश्यामि किञ्चन । चिदाकाशश् चिदाकाशे तिष्ठाम्य् अहम् अनावृतः
खरं सांगायचं तर मी कधीच जन्मलो नाही, आणि कधीच नष्ट होत नाही. मी केवळ चैतन्याच्या आकाशात, पूर्णपणे मोकळा, मुक्तपणे वास करतो.
यद् अयं त्वं ममाहं ते यद् इदं कथनं मिथः । तत् तरङ्गस् तरङ्गाग्रे रणत्य् एवेति मे मतिः
तू मला जे बोलतोस, मी तुला जे सांगतो, आपलं हे परस्पर बोलणं — माझ्या मते, हे जणू लाटांवर लाटा खेळत असल्यासारखंच आहे.
एवंरूपस्य मे कालवशतो विशदाकृतेः । सौकुमार्याच् चिदाभासमात्रस्यान्तस् स्वभावतः
माझ्यासारख्या, ज्याचं रूप काळाच्या प्रभावामुळे अगदी स्पष्ट आहे, ज्याचं सूक्ष्मपण फक्त चैतन्याचा आभास आहे, अशा माझ्या अंतरंगात — हीच माझी खरी प्रकृती आहे.
ममानन्या तवान्यस्य चान्येवेह विभाति या । सोदितानुदितैवान्तर् ममाहम् इति वासना
इथे जी भावना 'माझं', 'तुझं' किंवा 'इतराचं' म्हणून चमकते, ती आतून कधी उमटते, कधी उमटत नाही; 'मी माझा आहे' हीच वासना मनात अधूनमधून उगवते.
अनाशसत्तामुदितस् त्व् अहम् आत्मनि संस्थितः । स्वभावाद् अच्युताकारस् स्वात्मारामस् स्वयंप्रभः
मी माझ्या आत्म्यात स्थिर झालो आहे, आता मला कशाचाही आस नाही. माझं स्वरूप नेहमीच एकसारखं आहे, मी स्वतःच्या आत्म्यात आनंद घेतो आणि माझ्या प्रकाशातच रमतो.
तस्या अहम् इति भ्रान्तेर् वासनाया जगत्स्थितेः । सम्पन्नेयम् अधिष्ठातृदेवता देहरूपिणी
‘ही मी आहे’ असा भ्रम आणि मनातल्या इच्छांमुळेच हे जग टिकून आहे; या इच्छांना आधार देणारी देवता या जगात देहधारी झाली आहे.
वासनाया अधिष्ठातृदेवतैवम् इयं स्थिता । न तु मे गृहिणी नापि गृहिण्यर्थेन मत्कृता
या इच्छांना आधार देणारी देवता इथेच आहे; पण ती माझी पत्नी नाही, किंवा पत्नी म्हणून मी तिला स्वीकारलेलं नाही.
स्ववासनावेशवशेन भावं गृहिण्य् अहं ब्रह्मण इत्य् उपेत्य । एषा स्वयं व्यर्थम् इतातिदुẖखं यस्मात् किलैषैव हि वासनान्तः
माझ्या स्वतःच्या इच्छांच्या प्रभावामुळे मी ‘मी ब्रह्माची पत्नी आहे’ असा भाव घेतला; पण ही भावना व्यर्थ आणि अतिशय दुःखदायक आहे, कारण हीच इच्छा अखेरीस संपून जाते.
अद्याहं चिन्मयाकाशस् त्व् अन्याकाशमयीं स्थितिम् । परां ग्रहीतुम् इच्छामि तेनेहोपस्थितẖ क्षयः
आज मी चैतन्याच्या आकाशासारखा असून, दुसऱ्या एका श्रेष्ठ अवस्थेला मिळवायची इच्छा धरली आहे. म्हणूनच हा विलय माझ्यावर आला आहे.
महाप्रलयकाले ऽस्मिंस् त्यक्तुम् एषा मयाधुना । मुनीन्द्र नूनम् आरब्धा तेन वैरस्यम् आगता
या महाविलयाच्या काळात मला तिला सोडून द्यावं लागणार आहे, हे निश्चितच सुरू झालं आहे, म्हणूनच मला आता विरक्ती आली आहे, हे ऋषिश्रेष्ठ.