अप्रबुद्धमतेर् भ्रान्तिर् एवेयं सत्यतां गता । क्षीवस्य सुस्थिता एव नृत्यन्ति तरुपर्वताः
ज्याची बुद्धी जागृत नाही, त्याची ही भ्रांतीच खरी वाटते; जसं मद्यपीला झाडं आणि डोंगर नाचत आहेत असं वाटतं.
सर्वत्राप्रतिहतरूपम् एकबोधं प्रत्यक्षं शिवम् अवबुध्य चित्स्वरूपम् । प्रत्यक्षान्तरम् इह पेलवं श्रयन्ते ये मूढास् तृणतनुभिश् शठैर् अलं तैः
सर्वत्र अडथळ्याविना, एकच, प्रत्यक्ष, मंगल अशी चैतन्याची आपली खरी ओळख ज्याने मिळवली, तरीही जे इतर क्षीण ज्ञानावर अवलंबून राहतात, ते मूर्ख आहेत; अशा गवतासारख्या देहाच्या कपटी लोकांकडे दुर्लक्ष करावं.
जगदङ्गम् अनाभासम् अदृश्यं दृश्यवत् स्थितम् । परया दृश्यते दृष्ट्या तद् ब्रह्मैव निरामयम्
हे जग जरी दिसत असलं तरी त्याला स्वतःचं कोणतंही रूप नाही, ते प्रत्यक्ष डोळ्यांना दिसत नाही, पण जणू काही ते आपल्या डोळ्यांसमोर उभं आहे असं वाटतं. हे सर्व केवळ त्या सर्वोच्च दृष्टीनेच जाणवलं जातं आणि तेच खऱ्या अर्थाने दुःखरहित ब्रह्म आहे.
तत्र शैलसरित्स्रोतोलोकलोकान्तरभ्रमाः । भान्ति ते परमादर्शे महाव्योमनि बिम्बिताः
त्या ब्रह्मात पर्वत, नद्या, प्रवाह, विविध लोक आणि प्रदेश यांची भ्रमंती, हे सगळं त्या विशाल आकाशाच्या परम आरशात उमटल्यासारखं चमकतं.
सा प्रविष्टा ततस् सर्गम् अनर्गलम् अचेष्टिता । अहम् अप्य् अविशं तत्र सङ्कल्पेन तया सह
ती त्या सृष्टीत कुठलाही अडथळा न येता आणि काहीही न करता प्रवेशली; आणि मीही माझ्या इच्छेने तिच्यासोबत तिथे प्रवेश केला.
यावत् सा तत्र वैरिञ्चं लोकम् आसाद्य सोद्यमा । उपविष्टा विरिञ्चस्य पुरḫ परमशोभना
ती जेव्हा ब्रह्मलोकात पोहोचली आणि तिथे सक्रिय राहिली, तेव्हा ती ब्रह्माच्या नगरीसमोर बसली होती, अत्यंत सुंदर आणि तेजस्वी दिसत होती.
वक्तव्यो मुनिशार्दूल पतिर् मे पाति माम् इमाम् । विवाहार्थम् अनेनाहं जनिताजरसा पुरा
ती म्हणावी, 'मुनिश्रेष्ठा, माझे पती मला नेहमी जपतात; लग्नासाठी मी फार पूर्वी जन्माला आले, आणि मला कधीच म्हातारपण येत नाही.'
पुराणḫ पुरुषो ऽप्य् एष माम् अद्यापि जरां गताम् । न विवाहितवांस् तेन विरागम् अहम् आगता
हा प्राचीन पुरुष, मी आता म्हातारी झाले तरी, आजवर माझ्याशी लग्न केले नाही; म्हणूनच मला या जगात विरक्ती आली आहे.'
विरागम् एषो ऽप्य् आयातो गन्तुम् इच्छति तत् पदम् । यत्र न द्रष्टृता नैव दृश्यता न च शून्यता
हा देखील आता विरक्त झाला आहे आणि त्या अवस्थेकडे जाण्याची इच्छा धरतो, जिथे पाहणारा नाही, जे काही दिसते ते नाही आणि रिकामेपणही नाही.'
महाप्रलयसम्पन्ने जगत्य् अस्मिंश् च सम्प्रति । ध्यानाच् च न चलत्य् एष शैलमौनाद् इवाचलः
या जगात महाप्रलय झाल्यावर, तो ध्यानातून हलत नाही; तो पर्वताच्या शांततेसारखा स्थिर आणि गप्प बसलेला आहे.
तस्मान् माम् एनम् अपि च बोधयित्वा मुनीश्वर । आमहाकल्पसर्गादौ परमे पथि योजय
म्हणून, ऋषीश्रेष्ठा, मला आणि ह्यालाही योग्यरीत्या समजावून, या महाकल्पाच्या सुरुवातीपासून आम्हाला त्या श्रेष्ठ मार्गावर ने.
इत्य् उक्त्वा माम् असौ तस्य बोधायेदम् उवाच ह । नाथायं मुनिनाथो नस् सद्म सम्प्राप्तवान् इदम्
असं म्हणून त्याने मला जागृतीचे हे शब्द सांगितले — 'हा ऋषींचा नाथ आमच्या घरी आला आहे.'
एषो ऽन्यस्मिञ् जगद्गेहे ब्रह्मणस् तनयो मुनिः । पूजयैनं गृहायातं गृहस्थगृहपूजया
हा महान ऋषी ब्रह्मदेवाचा मुलगा असून दुसऱ्या लोकात राहतो; तो घरी आला आहे म्हणून त्याचे गृहस्थाच्या पद्धतीने स्वागत कर.
बुध्यताम् अर्घ्यपाद्येन पूज्यतां मुनिपुङ्गवः । महन् महत्सपर्या हि महात्मभ्यो ऽभिरोचते
पायधुण आणि अर्घ्य देऊन या श्रेष्ठ ऋषीचे आदराने स्वागत कर; कारण मोठ्या माणसांचे मोठ्या आदराने केलेले स्वागत त्यांना नेहमीच आवडते.
तयेत्य् उक्ते महाबुद्धिर् बुबुधे स समाधितः । स्वसंवित्तिद्रवात्मत्वाद् आवर्त इव वारिधौ
हे ऐकल्यावर, त्या महान बुद्धीच्या पुरुषाचा ध्यानातून जागर झाला, तो आपल्या आत्मज्ञानाच्या प्रवाहात समुद्रातील भोवऱ्यासारखा एकरूप झाला.
शनैर् उन्मीलयाम् आस नयने नयकोविदः । मधुश् शिशिरसंशान्ताव् अवनौ कुसुमे यथा
मधुर आणि शीतल स्पर्श जसा फुलावर अलगद उतरतो, तशीच तो कुशल पुरुष हळूहळू आपली डोळे उघडू लागला.
शनैḫ प्रकटयाम् आसुस् तान्य् अङ्गान्य् अस्य संविदम् । मधोḫ पल्लवजालानि नवानीव नवं रसम्
हळूहळू त्याच्या अंगात चेतना प्रकट होऊ लागली, जणू वसंत ऋतूतील मधाच्या नव्या कोंबांमध्ये ताजं रस उमलतंय.
सुरसिद्धाप्सरस्सङ्घास् समाजग्मुस् समन्ततः । यथा हंसालयो लोलाḫ प्रातर् विकसितं सरः
सर्व बाजूंनी देव, सिद्ध आणि अप्सरांचा समूह गोळा झाला, जसे सकाळी उमललेल्या सरोवराकडे हंसांची चंचल टोळी आकर्षित होते.
ददर्शासौ पुरḫ प्राप्तं मां च तां च विलासिनीम् । उवाचाथ वचो वन्द्यḫ प्रणवस्वरसुन्दरम्
त्याने मला आणि त्या सुंदर स्त्रीला समोर उभे पाहिले आणि मग त्याने आदरणीय, ॐकारासारख्या मधुर शब्दांत बोलले.
करामलकवद्दृष्टसंसारासारसार हे । ज्ञानामृतमहाम्भोधे मुने स्वागतम् अस्तु ते
हे ऋषी, ज्यांना हा जगाचा सार आणि निरर्थकपणा हातातील आवळ्यासारखा स्पष्ट दिसतो, आणि जे ज्ञानामृताच्या महासागरासारखे आहेत, त्यांचे स्वागत आहे.
पदवीम् असि सम्प्राप्त इमाम् अतिदवीयसीम् । दूराध्वसु परिश्रान्त इदम् आसनम् आस्यताम्
तुम्ही ही अतिशय दूरची अवस्था गाठली आहे; लांबच्या प्रवासाने थकले असाल, म्हणून या आसनावर बसा.
इत्य् उक्ते तेन भगवन्न् अभिवादय इत्य् अहम् । वदन् मणिमये पीठे निविष्टो दृष्टिदर्शिते
त्यांनी असे म्हटल्यावर मी 'भगवन्, मी आपल्याला नमस्कार करतो' असे म्हणत, त्यांनी दाखवलेल्या रत्नजडित आसनावर बसलो.
अथामरर्षिगन्धर्वमुनिविद्याधरोदिताः । प्रस्तुतास् स्तुतयḫ पूजा नतयस् स्थितिनीतयः
मग सर्व देव, ऋषी, गंधर्व, मुनी आणि विद्याधर यांनी एकत्र येऊन स्तुती, पूजा, नमस्कार आणि स्वागताच्या पद्धती सादर केल्या.
ततो मुहूर्तमात्रेण सर्वभूतगणोत्थिते । शान्ते प्रकृतसंरम्भे तस्योक्तं ब्रह्मणो मया
त्यानंतर थोड्याच वेळात सर्व जिवांची गर्दी झाली आणि वातावरण शांत झाल्यावर मी ब्रह्माला असे विचारले.
किम् इदं भूतभव्येश यद् इयं माम् उपागता । वक्ति ज्ञानगिरास्मांस् त्वं बोधयेति प्रयत्नतः
भूत आणि भविष्य यांचे स्वामी, ही माझ्याकडे कशासाठी आली आहे? ती ज्ञानाच्या शब्दांनी मला सांगते की, तू आम्हाला नीट समजावून सांग.
भवान् भूतेश्वरो देवस् सकलज्ञानपारगः । इयं च का मम च किं ब्रूते ब्रूहि बृहद्द्युते
तू सर्व जीवांचा स्वामी, सर्व ज्ञानाचा अधिकारी आहेस; ही कोण आहे आणि माझ्याशी काय बोलते आहे, हे मला सांग, हे तेजस्वी ब्रह्मा.
कथम् एषा त्वया देव जायार्थं जनिता सती । नेह जायापदं नीता नीता विरसतां पुनः
देवा, तिने पत्नी होण्यासाठी तुझ्यामुळे जन्म घेतला, पण इथे तिला पत्नीपद मिळालंच नाही, उलट पुन्हा नीरसतेकडेच गेलं असं कसं झालं?
मुने शृणु यथावृत्तम् इदं ते कथयाम्य् अहम् । यथावृत्तम् अशेषेण कथनीयं यतस् सताम्
मुनी, हे सगळं नेमकं कसं घडलं ते मी तुला सांगतो, नीट ऐक. सज्जनांमध्ये घडलेली गोष्ट पूर्णपणे सांगणं योग्यच आहे.
अस्ति तावद् अजं शान्तम् अजरं किञ्चिद् एव सत् । ततश् चित्कचनैकान्तरूपिणẖ कचितो ऽस्म्य् अहम्
एक अजन्मा, शांत, वृद्धत्वरहित आणि खरं असं काहीतरी आहे; त्यातूनच मी शुद्ध चैतन्याच्या स्वरूपात निर्माण झालो आहे.
आकाशरूप एवाहं स्थित आत्मनि सर्वदा । भविष्यति स्थिते सर्गे स्वयम्भूर् इति नाम मे
मी नेहमीच आकाशासारखा स्वरूप घेऊन स्वतःमध्ये स्थिर असतो; जेव्हा सृष्टी निर्माण होते, तेव्हा माझं नाव स्वयंभू असं होतं.