बोधẖ कालेन भवति महामोहवताम् अपि । तस्मान् न किञ्चिद् अप्य् अस्ति ब्रह्मतत्त्वाद् ऋते ऽक्षयम्
ज्यांना मोठा भ्रम झाला आहे, त्यांनाही वेळेनुसार ज्ञान प्राप्त होतं; म्हणून ब्रह्मतत्त्वाशिवाय काहीच खरं आणि शाश्वत नाही.
अतस् तच् चिद्घनं स्वच्छं ब्रह्माकाशं शिलाकृति । दृष्टं मया तथा तत्र न तु पृथ्व्यादि सत् क्वचित्
माझ्या अनुभवानुसार तिथे एक निर्मळ, पारदर्शक, शुद्ध चैतन्याचं दगडासारखं ब्रह्माकाश दिसलं; तिथे पृथ्वी किंवा इतर घटक कुठेही खरोखर अस्तित्वात नव्हते.
भूतानाम् आदिसर्गे यच् छुद्धं यत् पारमार्थिकम् । वपुस् तद् एवाद्य तेषां ध्यानलभ्यम् अवस्थितम्
सृष्टीच्या सुरुवातीला जे शुद्ध आणि अंतिम सत्य आहे, तेच त्यांच्या मूळ स्वरूपात ध्यानाने मिळवता येतं आणि तेच कायम टिकून आहे.
ब्राह्मं वपुर् हि भूतानाम् आत्मीयं यत् पुरातनम् । तद् एवाद्य मनोराज्यं सङ्कल्प इति कथ्यते
सर्व जीवांचं जे प्राचीन आणि दिव्य स्वरूप आहे, त्यालाच आज मनाचं राज्य किंवा संकल्प असं म्हणतात.
स आतिवाहिको देहस् तत् परं परमार्थतः । प्रत्यक्षं प्रथमं तत् तत् तद् आद्यं कचनं चितः
तो अतिशय सूक्ष्म देह खरा खरा म्हणजेच सर्वोच्च सत्य आहे. तोच प्रथम आणि थेट प्रकट झालेला, म्हणजेच चैतन्याचा अगदी पहिला मूळ स्वरूप आहे.
तद् यत् प्रथमम् अध्यक्षं जीवस्य प्रथमं वपुः । मनḫप्रत्यक्षम् इत्य् उक्तं तत् तेनैवाद्य दुर्धिया
जिवाला प्रथम जे दिसते, त्याचे मूळ शरीर, तेच मनाने थेट जाणवते असे म्हणतात. अजूनही ज्यांचे मन गोंधळलेले आहे, त्यांना ते तसेच वाटते.
योगिप्रत्यक्षम् इत्य् उक्तं मनḫप्रत्यक्षम् इत्य् अपि । तत् स्वम् एव चिता रूपं गतयेवान्यतां मुधा
यालाच योग्यांना थेट जाणवणारे आणि मनाने थेट जाणवणारे असेही म्हणतात. हेच चैतन्याचे स्वरूप अज्ञानामुळे जणू काही वेगळे झाले आहे असे भासते.
इदम् अद्यतनं नाम प्रत्यक्षम् असदुत्थितम् । असत्प्रत्यक्षम् एवेति विद्धि प्रत्यक्षम् अङ्ग तत्
आता जे प्रत्यक्ष दिसते, ते खरे तर असत्यातून निर्माण झालेले आहे. म्हणून, हे प्रिय, जे प्रत्यक्ष ज्ञान वाटते, ते प्रत्यक्षात असत्याचेच ज्ञान आहे, असे समज.
अहो नु चित्रा माया यत् प्राक्प्रत्यक्षे परोक्षता । निर्णीतास्मिंस् त्व् अनध्यक्षे प्रत्यक्षकलनादृता
अहो, ही माया किती अद्भुत आहे! जे कधी काळी प्रत्यक्ष दिसत होते, ते आता दूर वाटते; आणि जे प्रत्यक्ष न दिसणारे आहे, त्यालाच आपण खरी वस्तु समजतो.
आतिवाहिकदेहित्वं प्रत्यक्षं प्रथमोदितम् । सत्यं सर्वगतं विद्धि मायैव त्व् आधिभौतिकम्
सर्वप्रथम सूक्ष्म देहाचा अनुभव प्रत्यक्ष घडतो; पण हे सर्वत्र सत्य आहे असे वाटले तरी, खरे तर हे फक्त सांसारिक माया आहे, हे जाणून ठेव.
अनुभूतापि नास्त्य् एव हेम्नẖ कटकता यथा । तथातिवाहिकस्याधिभौतिकत्वं न विद्यते
जरी अनुभवले तरी, जसे सोन्याच्या कड्याला वेगळी अस्तित्व नाही, तसेच सूक्ष्म देहाचे सांसारिकपण खरेच अस्तित्वात नाही.
भ्रमम् अभ्रमतां यातम् अभ्रमं भ्रमतां गतम् । वेत्ति जीवो विचारेण विनाहो नु विमूढता
विचाराने जीवाला भ्रम हे भ्रम नसल्यासारखे आणि अभ्रम हे भ्रमासारखे कळते; पण विचार न केल्यास खरीच फक्त गोंधळच राहतो.
आधिभौतिकदेहो ऽयं विचारेण न लभ्यते । आतिवाहिकदेहस् तु किल लोकद्वये ऽक्षयः
हा भौतिक देह विचाराने सापडत नाही; पण सूक्ष्म देह मात्र दोन्ही लोकांत टिकून राहतो, असं म्हटलं जातं.
आधिभौतिकचिद् रूढा स्वातिवाहिकदेहके । मरौ मरीचिकास्व् एव यथा मिथ्यैव वारिधीः
सूक्ष्म देहात स्थिर झालेली ही भौतिक जाणीव वाळूतल्या मरीचिकेत पाण्याचं भासावं तशीच खोटी आहे.
जाताधिभौतिकी संविद् आतिवाहिकवित्क्रमे । देहदृष्टिवशात् प्रौढा स्थाणौ पुरुषधीर् इव
सूक्ष्म देहाच्या अनुक्रमात निर्माण झालेली ही भौतिक जाणीव देहाच्या जाणिवेमुळे घट्ट बसते, जशी एखाद्या मूर्तीत माणसाची कल्पना ठाम होते.
शुक्तौ रजतता तापे जलतेन्दौ यथा द्विता । आधिभौतिकता तद्वन् मनोजैवातिवाहिके
शिंपल्यात चांदीचं भासावं, तापलेल्या पाण्यात किंवा चंद्रात द्वैत दिसावं, तसंच मनाने बनलेल्या सूक्ष्म देहाची भौतिकता आहे.
यद् असत् तत् कृतं सत्यं यत् सत्यं तद् असत् कृतम् । अहो नु मोहमाहात्म्यं जीवस्यास्याविचारजम्
जे खोटं आहे त्यालाच खरं मानलं जातं, आणि जे खरं आहे त्याला खोटं समजलं जातं; अहो, या जीवाच्या विचारशक्तीअभावामुळे निर्माण झालेल्या मोहाचं किती मोठेपण आहे!
योगिप्रत्यक्षम् एवास्ति किञ्चिद् अस्ति तु मानसम् । यस्माल् लोकद्वयाचारस् ताभ्याम् एव प्रसिध्यति
योग्याला फक्त प्रत्यक्ष अनुभवच खरं वाटतं; बाकी सगळं मनानं तयार झालेलं असतं. या दोन्हींच्या आधारावरच दोन्ही जगातला व्यवहार चालतो.
आद्यं प्रत्यक्षम् उत्सृज्य यो ऽसत्ये ऽस्मिन् कृतस्थितिः । प्रत्यक्षे मृगतृष्णाम्बु पीत्वा स सुखम् आस्थितः
जो माणूस खरी प्रत्यक्षता सोडून या खोट्या गोष्टींमध्ये रमतो, तो जणू मृगजळातलं पाणी प्यायल्यानंतर तिथेच सुखाने बसतो.
तत् सुखं दुẖखम् एवाहुẖ क्षणनाशानुभूतितः । अकृत्रिमम् अनाद्यन्तं यत् सुखं तत् सुखं विदुः
असं सुख क्षणभर टिकतं आणि लगेच नाहीसं होतं, म्हणून त्याला दुःखच म्हणतात; जे नैसर्गिक, अनादी आणि अनंत असं सुख आहे, तेच खरं सुख समजावं.
प्रत्यक्षेणैवम् अध्यक्षं प्रत्यक्षं प्रविचार्यताम् । यद् आद्यं यत् सद् अध्यक्षं तत् प्रत्यक्षेण दृश्यताम्
म्हणून प्रत्यक्ष अनुभवाचं नीट निरिक्षण करावं. जे मूळ आहे, खरं आहे आणि प्रत्यक्ष दिसतं, ते प्रत्यक्ष अनुभवातूनच ओळखावं.
लोकद्वयानुभवदं त्यक्त्वा प्रत्यक्षम् ऐहिकम् । मायात्मकं यो गृह्णाति नास्ति मूढतमस् ततः
जे या दोन्ही जगांचा अनुभव देणारं प्रत्यक्ष ज्ञान सोडून, माया असलेल्याला खरं मानतात, त्यांच्यापेक्षा मोठा मूर्ख दुसरा कोणीच नाही.
आतिवाहिकम् एवैषां भूतानां विद्यते वपुः । तत्राधिभौतिकभ्रान्तिर् असत्यैव पिशाचिका
या सर्व जीवांना खरंतर फक्त सूक्ष्म शरीरच असतं; स्थूल शरीराची जी भ्रांती आहे, ती फक्त एक काल्पनिक छाया आहे, खरी नाही.
अजातसङ्कल्पमयं प्रत्यक्षं सत् कथं भवेत् । स्वयम् एव न यत् सत्यं तत् सत्कार्यकरं कथम्
ज्याचं मूळच कधी झालेलं नाही, अशा संकल्पांनी बनलेलं प्रत्यक्ष ज्ञान खरं कसं असू शकतं? जे स्वतःच खरं नाही, ते खरं परिणाम कसे घडवू शकेल?
यत्र प्रत्यक्षम् एवासद् अन्यत् किं तत्र सद् भवेत् । क्व तत् सिद्धं भवेद् वस्तु यद् असिद्धेन साध्यते
जिथे प्रत्यक्ष ज्ञानच नाही, तिथे खरं काही असूच कसं शकतं? आणि जे स्वतःच सिद्ध झालेलं नाही, त्यावर आधारून दुसरं काही सिद्ध कसं होईल?
प्रत्यक्ष एव भावत्वे नष्टे क्वेवानुमादयः । उह्यन्ते वारणा यत्र तत्रोर्णायुषु का कथा
प्रत्यक्ष ज्ञानच हरवलं तर, तिथे अनुमान वगैरे कुठे उरतात? जिथे तर्कच फेटाळला जातो, तिथे कोळीच्या जाळ्यासारख्या युक्तिवादांची काय कथा?
अतḫ प्रमाणसंसिद्धेर् दृश्यं नास्त्य् एव कुत्रचित् । अन्यद् यद् इदम् अस्तीव तत् तद् ब्रह्मघनं घनम्
म्हणूनच, प्रमाणांचाच आधार नाही, तर दृश्य जग कुठेच खरं नाही; आणि जे काही आहे असं वाटतं, ते सुद्धा अखंड ब्रह्मच आहे.
स्वप्ने द्रष्टुẖ खम् एवाद्रिर् गेहे नान्यस्य वै यथा । तथा तद्भावनवतोर् आवयोस् सा शिलैव चित्
जसं स्वप्नात पाहणाऱ्याला आकाशच डोंगर किंवा घर वाटतं, पण दुसऱ्याला तसं दिसत नाही, तसंच आमच्यासारख्या ध्यान केलेल्यांना ती शिळा म्हणजेच चैतन्य आहे.
अयं शैल इदं व्योम जगद् एतद् इदं त्व् अहम् । इति चिन्मय आत्मान्तẖ खं चमत्कुरुते स्वयम्
हा डोंगर, हे आकाश, हे जग आणि हे 'मी'—हे सर्व चैतन्यमय आत्म्याच्या अंतरातील आकाशात, स्वतःच प्रकट होतात.
पश्यत्य् एतत् प्रबुद्धात्मा नाप्रबुद्धẖ कदाचन । श्रोतुẖ कथार्थसंवित्तिर् नाश्रोतुर् भवति क्वचित्
हे सर्व जागृत आत्माच पाहतो; जो जागृत नाही, तो कधीच पाहू शकत नाही. जसं गोष्ट ऐकणाऱ्यालाच तिचा अर्थ कळतो, तसंच.