स्थिताḫ पवनभूकम्पमेघतापसहिष्णवः । स्वं प्रदेशम् अनुज्झन्त्यẖ ककुभस् स्तम्भिता इव
दिशा वारा, भूकंप, ढग, ऊन यांना सहन करून आपले स्थान सोडत नाहीत, जणू काही त्या तिथेच घट्ट उभ्या आहेत.
उत्पातमेघनिर्ह्रादभूमिकम्पग्रहग्रहैः । अज्ञातैर् अपि विज्ञातैर् भूतानां ज्ञायते गतिः
अपशकुनांचे ढगांचा गडगडाट, भूकंप, ग्रहण यांसारख्या ओळखीच्या किंवा अनोळखी चिन्हांवरून सुद्धा जीवांची हालचाल कळते.
सप्तानां जलम् अब्धीनाम् और्वाग्निḫ पिबति ज्वलन् । लोकान्तराणाम् आकल्पं कालो भूतगणं यथा
सप्त समुद्रांचे पाणी अग्नीने जसा पितो, तसाच काळ या सृष्टीतील सर्व जीवांना जगाच्या शेवटापर्यंत संपवतो.
पातालम् आविशति याति नभो विलङ्घ्य दिङ्मण्डलं भ्रमति भूतगणस् समन्तात् । पर्येति पर्वतमहार्णवमण्डलानि द्वीपान्तराणि च मरुत्सरणक्रमेण
जीवांचा समूह पाताळात शिरतो, आकाशात जातो, दिशा फिरतो, वाऱ्याच्या प्रवाहानुसार पर्वत, महासागर, द्वीप यांच्या मध्ये सर्वत्र भटकतो.
यावस् तं सर्गम् आगच्छ प्रसादẖ क्रियतां मुने । आश्चर्येषूपपन्नेषु महान्तो ह्य् अतिकौतुकाः
जोपर्यंत तू त्या सृष्टीपर्यंत पोहोचतोस, तोपर्यंत कृपा कर, हे मुनी. कारण जे मोठे लोक असतात, त्यांना नेहमीच अद्भुत गोष्टींबद्दल फारच कुतूहल असते.
तयेत्य् उक्ते मया सार्धं गन्तुम् आरब्धम् अम्बरे । वात्यया सौरभेणेव शून्ये शून्येन शून्यया
ती असे म्हणताच, मी तिच्यासोबत आकाशातून जाऊ लागलो, जणू काही सुगंधी वाऱ्यावरून, रिकाम्या जागेतून, रिकामेपणाने, आणि रिकामेपणाच्या सहाय्याने.
अथाहं दूरम् अध्वानं शून्यम् उल्लङ्घ्य नाभसम् । नाभसं भूतसञ्चारं तया सार्धम् अवाप्तवान्
मग मी, तिच्यासोबत, आकाशातील एक लांब आणि रिकामा मार्ग ओलांडून, त्या आकाशातील जीवांच्या संचारात पोहोचलो.
तम् उल्लङ्घ्य चिरेणात्र भूतसञ्चारम् आम्बरम् । लोकालोकशिरोव्योम प्राप्तो ऽस्मि धवलाम्बुदम्
तो मार्ग खूप वेळ ओलांडल्यानंतर, मी इथे, म्हणजेच आकाशातील जीवांच्या संचारात, लोकालोक पर्वताच्या शिखरावर आणि शुभ्र मेघांमध्ये पोहोचलो.
उत्तराशेन्दुशुभ्राभ्रपीठान् निर्गत्य तां शिलाम् । आनीतो ऽस्मि तयोत्तुङ्गां तप्तकाञ्चनकल्पिताम्
उत्तर दिशेच्या, चंद्रासारख्या शुभ्र ढगांच्या आसनातून ती मला घेऊन आली, त्या उंच, ताज्या सोन्याने बनवलेल्या शिळेवर.
यावत् पश्याम्य् अहं शुभ्रां शिलाम् एव न तज्जगत् । कलधौतमयीम् उच्चैर् अग्निलोकतटीम् इव
मी जिथे पाहिलं, तिथे फक्त ती शुभ्र शिळाच दिसत होती, बाकीचं जग काहीच दिसत नव्हतं—ती शिळा जणू चंद्रप्रकाशात धुतलेली, उंच, अग्नी लोकाच्या काठासारखी वाटत होती.
तदा मयोक्ता सा कान्ता क्व भवत्सर्गभूर् इति । क्व चन्द्रार्काग्नितारादि क्व लोकान्तरसप्तकम्
तेव्हा मी त्या प्रियेला विचारलं, "तुझं निर्मितीचं जग कुठे आहे? चंद्र, सूर्य, अग्नी, तारे आणि इतर सात लोक कुठे आहेत?"
क्वार्णवाकाशककुभẖ क्वोन्मज्जननिमज्जने । क्व महाम्भोदसम्भारẖ क्व ताराम्बरडम्बरम्
समुद्र, आकाश, दिशा कुठे आहेत? वर-खाली जाणं कुठे आहे? तो विशाल महासागराचा पसारा कुठे आहे? आणि त्या ताऱ्यांनी भरलेल्या आकाशाचा गडद पसारा कुठे आहे?
क्व शैलशिखरश्रेण्यः क्व महार्णवभूमिकाः । क्व द्वीपावलयस् सप्त क्व तप्तकनकावनिः
कुठे आहेत त्या डोंगरांच्या शिखरांच्या रांगा, कुठे आहेत त्या मोठ्या समुद्रांची विस्तीर्ण तळी? कुठे आहेत ते सात बेटांचे वलय, आणि कुठे आहेत ते तापलेल्या सोन्याच्या भूमी?
क्व कार्यकालकलनाẖ क्व भूतभुवनभ्रमः । क्व विद्याधरगन्धर्वाẖ क्व नरामरदानवाः
कुठे आहेत कारण आणि काळ यांची मोजणी, कुठे आहेत जीव आणि जग यांची माया? कुठे आहेत विद्याधर आणि गंधर्व, कुठे आहेत माणसं, देव आणि दानव?
क्वर्षिभूपालमुनयẖ क्व नयापनयक्रमः । क्व यामायामयामिन्यẖ क्व स्वर्गनरकभ्रमः
कुठे आहेत ऋषी, राजे आणि मुनी, कुठे आहेत न्याय-अन्यायाचे मार्ग? कुठे आहेत मायेमय रात्री, कुठे आहे स्वर्ग-नरक याचा भ्रम?
क्व पुण्यपापकलनाẖ क्व कलाकालकेलयः । क्वासुरामरवैराणि क्व द्वेषस्नेहरीतयः
कुठे आहेत पुण्य-पापाची गणना, कुठे आहेत काळ आणि कलांचे खेळ? कुठे आहेत असुर-देवांचे वैर, कुठे आहेत द्वेष आणि प्रेमाच्या धारा?
वदत्य् एवं मयि वचस् सोवाच वरवर्णिनी । विस्मयाकुलम् आलोक्य शिलाम् अलिविलोचना
ती सुंदर स्त्री माझ्याशी बोलत असताना, तिच्या मधमाशी सारख्या डोळ्यांनी त्या दगडाकडे आश्चर्याने पाहिलं.
पश्याम्य् अखिलम् आत्मीयम् अहं सर्गम् इहोपले । मकुरप्रतिबिम्बस्थपुरान्यपुरवत् पुरः
या दगडावर मी सगळं सृष्टी माझंच आहे असं पाहतो, जसं आरशात जुनं आणि नवीन शहर दिसतं तसं.
नित्यानुभव एवात्र दर्शने कारणं मम । तदभावो मुने मन्ये ते कारणम् अदर्शने
इथे मला दिसतं त्याचं कारण म्हणजे माझा नेहमीचा अनुभव; पण हेच अनुभव नसल्यामुळे, हे तुला दिसत नाही असं मला वाटतं, ऋषी.
अन्योऽन्यचिरकालैकद्वैतसङ्कथयानया । शुद्धातिवाहिकैकात्म्यदेहता विस्मृतावयोः
आपण दोघांनीही बराच काळ अद्वैताच्या एकतेवर चर्चा केल्यामुळे, आपल्याला त्या शुद्ध आणि सर्वोच्च आत्म्याचं एकत्व विसरून गेलो आहोत.
ममातिसुचिराभ्यस्तम् अपि श्यामलताम् इव । गतं निजं जगद् इदं यतḫ पश्यामि न स्फुटम्
हे माझं जग, जरी मी फार काळ अनुभवलं असलं, तरी आता मला ते अगदी अस्पष्ट वाटतंय, जणू काही काळोख दाटून आलाय, कारण मला ते नीट दिसतच नाही.
अभूद् यत् स्वजगत् पूर्वम् अतिप्रकटम् एव मे । तत् पश्यामीदम् आदर्श इव बिम्बितम् अस्फुटम्
पूर्वी माझं स्वतःचं जग मला अगदी स्पष्ट दिसायचं, पण आता ते आरशात उमटलेल्या अस्पष्ट प्रतिबिंबासारखंच मला दिसतं.
चिरव्यर्थोत्थया नाथसङ्कथाव्यथया मिथः । स्वास्थ्यं विस्मृतम् आत्मीयम् अवदाततमं ततम्
दीर्घकाळ निरर्थक चर्चा आणि वादविवादांमुळे माझं नैसर्गिक शांतपण मी विसरून गेलो आहे, आणि मनावर गडद अंधार पसरलाय.
यो ऽभ्यासḫ प्रकचत्य् अन्तश् शुद्धचिन्नभसो रसात् । भवेत् तन्मयम् एवान्तर् आबालम् इति लक्ष्यते
शुद्ध चैतन्याच्या मूळातून जे साधन अंतःकरणात उजळून येतं, आणि लहानपणापासून पूर्णपणे मनात भरून राहतं, तेच खऱ्या अर्थानं स्थिर झालेलं मानलं जातं.
न तच् छास्त्रं न सा सिद्धिर् न स न्यायो न सा कला । अस्त्य् अनस्तमितोद्योगाद् यद् अभ्यासान् न सिध्यति
अखंड आणि सातत्यपूर्ण प्रयत्न व सरावाने साध्य न होईल असं कोणतंही शास्त्र, सिद्धी, तर्क किंवा कला नाही.
स्वजगत्सन्तताभ्यासवशतो मां कथाभ्रमः । नूनम् आक्रान्तवान् एष द्वयोर् हि बलवाञ् जयी
माझ्या स्वतःच्या जगाचा वारंवार विचार केल्यामुळे या गोष्टींचा गोंधळ नक्कीच माझ्यावर आला आहे; कारण दोघांपैकी जो बलवान तोच जिंकतो.
इष्टवस्त्वर्थिनां तज्ज्ञसूपदिष्टेन कर्मणा । पौनḫपुण्येन करणान् नेतरच् छरणं मुने
आपल्याला प्रिय असलेल्या गोष्टी मिळवू इच्छिणाऱ्यांसाठी, जाणकारांनी सांगितलेल्या कृतींचा पुन्हा पुन्हा सराव करणं हाच उपाय आहे; दुसरा कोणताही आधार नाही, हे ऋषी.
अयम् इत्थम् इहाज्ञानभ्रमḫ प्रौढो ऽहमात्मकः । शाम्यति ज्ञानचर्चाभिḫ पश्याभ्यासविजृम्भितम्
अज्ञानातून निर्माण झालेला हा माझ्या अहंकाराचा गोंधळ इथे खूप बळकट झाला आहे; तो ज्ञानाच्या वारंवार चिंतनाने शांत होतो—पहा, सरावाने तो कसा उलगडतो.
अज्ञो ऽपि तज्ज्ञताम् एति शनैश् शैलो ऽपि चूर्ण्यते । घुणो ऽप्य् अत्ति महावृक्षं पश्याभ्यासविजृम्भितम्
अज्ञानी माणूससुद्धा हळूहळू ज्ञान मिळवतो; मोठा डोंगरदेखील पूड होतो; लहान किडाही मोठं झाड पोखरते—हे सगळं सरावाच्या शक्तीमुळे घडतं, पाहा.
अहं शिष्याबला बाला पश्यामि त्वं न पश्यसि । सर्वज्ञो ऽपि शिलासर्गं पश्याभ्यासविजृम्भितम्
मी लहान आणि अनुभव नसलेली शिष्या असूनसुद्धा, जे तुला दिसत नाही ते मी पाहते; सर्व काही जाणणारा माणूससुद्धा फक्त सरावामुळेच जे दिसतं तेच पाहू शकतो—सरावाची ताकद किती मोठी आहे, पाहा.