कोरकोच्चस्तनभरा समग्ररसशालिनी । लता वरवने नेव करपल्लवलासिनी
कोमल, उंच स्तनांनी आणि भरपूर मोहिनीने मी जणू सुंदर वनातली वेल होते, नाजूक पानांसारख्या हातांनी सजलेली.
सर्वस्य जन्तुजातस्य नित्यं हृदयहारिणी । हरिणीहारिनयना मदनोन्माददायिनी
सर्व जीवांच्या हृदयाला नेहमीच भुरळ घालणारी, हरणासारख्या मोहक डोळ्यांनी, प्रेमाचा वेड लावणारी मी होते.
लीलाविलासैकरता हेलावलितलोचना । गेयवाद्यप्रिया नित्यं नवनृत्तानुरागिणी
ती नेहमीच खेळकर आनंदात मग्न असते, तिच्या डोळ्यांत हलकेच, बेफिकीरपणे फिरणारी गोडाई असते; तिला गाणं आणि वाद्य यांचा फारच प्रेम आहे, आणि ती नेहमीच नव्या नृत्यांत रमलेली असते.
सौभाग्यभोगपरमा लक्ष्म्यलक्ष्म्योḫ प्रिया सखी । अनन्या मोहजालानाम् अखिन्ना सम्पदापदोः
ती सौभाग्य आणि सुखभोग यात सर्वश्रेष्ठ आहे; लक्ष्मी आणि अलक्ष्मी दोघींची ती प्रिय मैत्रीण आहे; मोहाच्या जाळ्यात कधीही अडकत नाही, आणि संपत्तीच्या पायाशी कधीही थकून जात नाही.
न केवलम् अहं गेहं धारयामि द्विजन्मनः । यावत् त्रैलोक्यसदनम् इदम् अङ्ग बिभर्म्य् अहम्
हे द्विजा, मी फक्त हे घरच नाही तर, अगदी हे संपूर्ण त्रैलोक्याचं निवासस्थानही माझ्याच आधारावर उभं आहे.
अहं कुलकरी भार्या कलत्रभरणक्षमा । त्रैलोक्यगृहसम्भारधारणैकभरोद्वहा
मी घराची मोठी स्त्री आहे, पत्नी म्हणून सर्व जबाबदाऱ्या पेलू शकणारी आहे; त्रैलोक्याच्या घराचा सारा भार एकटीने सांभाळणारी आहे.
अथाहं तरुणी जाता समुद्भिन्नोन्नतस्तनी । लतोल्लसद्गुलुच्छेव विलासरसशालिनी
मग मी एक तरुणी झाले, उन्नत आणि उमलत्या स्तनांनी शोभलेली, फुलणाऱ्या वेलीसारखी तेजस्वी, आणि मनमोहक लावण्याने भरलेली.
पतिर् मां दीर्घसूत्रत्वाच् छ्रोत्रियत्वात् तपोरतः । कयाप्य् अपेक्षयाद्यापि न विवाहितवान् इमाम्
माझा पती दीर्घकाळ काहीतरी कारणाने, वेदाध्ययन आणि तपश्चर्येत मग्न असल्यामुळे, अजूनही माझ्याशी विवाह केला नाही.
तेन यौवनसम्पन्ना विलासरसशालिनी । तं विना व्यसनेनाहं दह्ये ऽग्नाव् इव पद्मिनी
माझ्या तारुण्याने आणि लावण्याने मी भरलेली असूनही, त्याच्या अनुपस्थितीत मी विरहाने जळते, जणू कमळाला जसा अग्नीने दाह होतो तशी.
शीतलानिललोलासु नलिनीषु निरन्तरम् । अङ्गदाहम् अवाप्नोमि पूताङ्गारस्थलीष्व् इव
शीतल वाऱ्यात डोलणाऱ्या कमळांमध्ये असतानाही, मला सतत विरहाची जाणीव होते, जणू शुद्ध कोळश्याच्या अंगारावर पडल्यासारखी.
उद्यानावलयस् सर्वाḫ पूर्णाẖ कुसुमवर्षणैः । सम्पन्नास् तप्तसिकताश् शून्या मे मरुभूमयः
माझ्या सभोवताली असलेली सर्व बागा फुलांच्या वर्षावाने भरून गेल्या आहेत; पण माझ्या वाळवंटात, जरी ती तापलेल्या वाळूने समृद्ध असली, तरी पूर्णपणे ओस पडली आहेत.
जललोलोरुकल्हारकमलोत्करकोमलाः । सरस्यस् सारसारावसरसा मम नीरसाः
कधी कमळ, नीलकमळ आणि कोमल पाणलिली यांनी मऊ वाटणारी तळी, जरी त्यात अजूनही बगळे आणि हंस वावरत असले, तरी आता मला त्यात काहीच गोडवा उरलेला नाही.
अहं पुष्करमन्दारकुमुदोत्करमालिता । भृशं दाहम् अवाप्नोमि कण्टकेष्व् इव दोलिता
कमळ, मंदार आणि पाणलिलीच्या गुच्छांनी मी सजलेलो असलो, तरी मला आतून प्रचंड जळजळ होते, जणू काही काट्यांमध्ये फेकला गेल्यासारखी.
कुमुदोत्पलकल्हारकदलीतल्पपालयः । मदङ्गसङ्गमाद् ग्रीष्ममर्मरा यान्ति भस्मताम्
पाणलिली, नीलकमळ, सोनकमळ आणि केळीच्या पानांच्या पलंग, माझ्या अंगाच्या स्पर्शाने निर्माण झालेल्या उन्हाच्या झळेने राख होऊन जातात.
यत् कान्तम् उदितं स्वादु विचित्रं चित्तहारि वा । तद् आलोक्य भवाम्य् अन्तर्बाष्पपूर्णायतेक्षणा
जेव्हा मी काही सुंदर, मनाला मोहवणारे किंवा मनाला आनंद देणारे पाहते, तेव्हा माझ्या डोळ्यांत नकळत अश्रू येतात.
व्यसनानलसन्तप्ताḫ पतन्तो बाष्पबिन्दवः । छमच्छमिति मज्जन्ति कमलोत्पलपङ्क्तिषु
दुःखाच्या आगीने तापलेले अश्रूंचे थेंब, हलक्या आवाजात पडतात आणि कमळ व नीलकमळांच्या रांगेत विरघळतात.
कदलीकन्दलीस्कन्धदोलान्दोलनलीलया । ललितोद्यानषण्डेषु मुखम् आच्छाद्य रोदिमि
मधुर बागेत, केळीच्या खोडावर आणि देठावर झुलत मी माझे तोंड झाकून रडते.
तुषारनिकराकीर्णं कदलीदलमण्डपम् । पश्याम्य् ऊष्माणम् उज्झन्तं खदिराङ्गारभीषणम्
मी पाहते की, केळीच्या पानांनी बनवलेल्या मंडपावर बर्फाचा थर पसरलेला आहे, आणि तो मंडप खैरच्या निखाऱ्यासारखी उष्णता सोडतो.
नलिनीनालदोलासु सारसीं सारसाश्रिताम् । दीनानना विलोक्यान्तर् निन्दामि निजयौवनम्
तळ्यातल्या कमळाच्या डोलणाऱ्या देठांवर विसावलेल्या पाणपक्ष्यांच्या दुःखी चेहऱ्याकडे पाहून, माझ्या स्वतःच्या तारुण्याचा मी अंतर्मनात तिरस्कार करतो.
रम्ये रोदिमि मध्यस्थे पदार्थे यामि सोम्यताम् । हृष्याम्य् अशोभने दीना न जाने किम् अहं स्थिता
सुंदर ठिकाणी मी रडतो; गोष्टींच्या मध्ये असताना शांत होतो; जे आकर्षक नाही त्यात मला आनंद वाटतो, आणि कधी निराश होतो—खरंच, मी कोणत्या अवस्थेत आहे हेच मला कळत नाही.
दृष्टानि कुन्दमन्दारकुमुदानि हिमानि च । मया कामाग्निदग्धानां भस्मानीव दिशḫ प्रति
मी कुंद, मंदार, कुमुद आणि बर्फ पाहिलंय; पण कामाच्या आगीत होरपळलेल्या मला, ते सगळीकडे राखेसारखंच दिसतं.
आनीलपल्लवमृणाललतोत्पलानां कल्हारकुन्दकदलीदलमालतीनाम् । शय्या ममाङ्गवलनेन विशोषयन्त्या व्यर्थं गतानि नवयौवनवासराणि
नीळकमळ, कोवळं गवत, लालकमळ, जलकमळ, कुंद, केळीचं पान आणि मोगऱ्याच्या फुलांच्या शय्या, माझ्या शरीराच्या आलिंगनाने कोरड्या पडल्या; आणि माझ्या तारुण्याचे दिवस व्यर्थ गेले.
अथ कालेन महता सो ऽनुरागो विरागताम् । प्राप्तो मम शरच्छान्तौ विरसḫ पल्लवो यथा
खूप काळ गेल्यावर, माझ्या मनातला तो खोल प्रेमभाव हळूहळू ओसरून गेला, जसा शरद ऋतू संपताना कोवळा पालवा कोमेजून जातो.
वृद्ध एकान्तरसिको नीरसस् स्नेहवर्जितः । भर्ताजिह्ममतिर् मौनी किम् अन्यज् जीवितेन मे
आता मी म्हातारी, एकटी, मनात गोडवा नाही, आपुलकी नाही; नवरा वाकड्या मनाचा आणि नेहमी गप्प. अशा आयुष्याचा काय उपयोग?
वरं वैधव्यम् आ बाल्याद् वरं मरणम् एव वा । वरं व्याधिर् अथापद् वा नाहृद्यप्रकृतिḫ पतिः
लहानपणापासून विधवा असणं जास्त बरं, किंवा मरणच जास्त बरं; आजार किंवा संकट जरी आलं तरी चालेल, पण ज्या नवऱ्याच्या स्वभावात माया नाही, तो नकोच.
एतावज् जन्मसाफल्यं सौभाग्यम् अविखण्डितम् । रसिकḫ पेशलाचारो यन् नार्यास् तरुणḫ पतिः
स्त्रीच्या जन्माचं खरं सार्थक आणि अखंड सौभाग्य हेच—तिचा नवरा तरुण, समजूतदार आणि गोड वागणारा असावा.
हता नीरसनाथा स्त्री हतासंस्कारिणी च धीः । हता दुर्जनभुक्ता श्रीर् हता वेश्या हृता ह्रिया
पतीने टाकलेली स्त्री नष्ट होते, विवेक नसलेली बुद्धी नष्ट होते, वाईट माणसांनी उपभोगलेली लक्ष्मी नष्ट होते आणि वेश्या जिची लाज काढते ती लाजही नष्ट होते.
सा स्त्री यानुगता भर्त्रा सा श्रीर् यानुगता सता । सा तुर्या मदनोदारा सा धीर् या समदृष्टिता
तीच खरी पत्नी जी पतीच्या मागे जाते, तीच खरी लक्ष्मी जी सज्जनाजवळ राहते, प्रेमातून जे आनंद येतो तोच खरा आनंद, आणि सर्वांना सारखे पाहणारीच खरी बुद्धी.
नाधयो व्याधयो नैव नापदो न दुरीतयः । कुर्वन्ति मनसो बाधां दम्पत्योर् अनुरक्तयोः
एकमेकांवर प्रेम करणाऱ्या पती-पत्नींच्या मनाला गरिबी, आजार, संकट किंवा कोणतेही दुःख त्रास देऊ शकत नाही.
उत्फुल्लाẖ कुसुमस्थल्यो नन्दनोद्यानभूमयः । धन्वायन्ते कुनाथानां विनाथानां च योषिताम्
नंदनवनातील फुलांनी भरलेली बाग सुंदर फुलते, पण ज्यांना योग्य पती नाही किंवा ज्यांना पतीने टाकले आहे अशा स्त्रियांसाठी ती बागही ओसाड वाटते.