पाषाणसङ्कटे तस्मिन् बद्धाव् आवां न केवलम् । बद्धो यावद् अशेषेण परिवारो ऽपि तत्र नः
त्या खडकाळ बंदिवासात फक्त आम्ही दोघंच नाही, तर आमचं सगळं कुटुंब तिथे पूर्णपणे अडकून पडलं आहे.
पुराणḫ पुरुषो वृद्धो द्विजस् तत्रास्ति मे पतिः । एकस्थानान् न चलति जीवत्य् अब्दशतान्य् असौ
माझा नवरा तिथे फार जुना, वयोवृद्ध आणि द्विज आहे; तो एकाच ठिकाणी बसून राहतो आणि शेकडो वर्षं तसाच जगतो आहे.
आ बाल्याद् ब्रह्मचारी च श्रोत्रियḫ पाठको ऽलसः । एकान्त एक एवास्ते ऽजिह्मवृत्तिर् अचापलः
लहानपणापासून तो ब्रह्मचारी आहे, वेदांमध्ये पारंगत असून, थोडा आळशी आहे; तो नेहमी एकटाच असतो, त्याचं वर्तन नेहमी सरळ आणि स्थिर असतं.
अहं व्यसनिनी भार्या तस्य वेद्यविदां वर । न निमेषं समर्थास्मि तं विना देहधारणे
मी त्याची पत्नी आहे, दु:खाला लागलेली; हे वेदी जाणणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ, त्याच्याशिवाय मी एक क्षणही शरीर टिकवू शकत नाही.
शृणु तेन कथं ब्रह्मन् भार्याहं समुपार्जिता । कथं वृद्धिम् अयं यातस् स्नेहो ऽस्माकम् अकृत्रिमः
ब्राह्मण, ऐक, मी त्याची पत्नी कशी झाले आणि आमच्यातील हा खरा प्रेमभाव कसा वाढत गेला हे सांगते.
तेन जातेन मद्भर्त्रा बालेनैव सता पुरा । किञ्चिज्ज्ञेन सतैकेन तिष्ठतात्मालये ऽमले
माझा पती लहानपणीच जन्मलेला, थोडेसेच ज्ञान असलेला, एकटाच आपल्या निर्मळ घरात राहत होता.
श्रोत्रियत्वानुरूपेह जाया मे जन्मशालिनी । कुतस् सम्भवतीत्य् एव निर्णीय चिरचिन्तया
तो बराच काळ विचार करत राहिला की, विद्वानास शोभेल अशी, चांगल्या घरात जन्मलेली पत्नी कशी मिळेल.
स्वयम् एवानवद्याङ्गी तेन तामरसेक्षणा । उत्पादितास्मि नाथेन ज्योत्स्नेव शशिनामला
माझ्या त्या दोषरहित, कमळासारख्या डोळ्यांच्या नाथाने स्वतःच्या इच्छेने मला निर्माण केले, जशी शुद्ध चंद्रकिरण चंद्रापासून जन्मते.
मनसा मानसी भार्या मन्दारोदरसुन्दरी । ततो वृद्धिं प्रयातास्मि वसन्त इव मञ्जरी
त्याच्या मनातून मी त्याची मानसिक पत्नी झाले, मंदाराच्या कंबरइतकी सुंदर. तिथून मी वसंतातल्या फुलासारखी वाढत गेले.
सहजाम्बरसञ्छन्ना भूतानां चित्तहारिणी । पूर्णेन्दुबिम्बवदना द्यौर् इवामलतारका
माझ्या नैसर्गिक तेजाने झाकलेली, सर्व जीवांच्या मनाला भुरळ घालणारी, पूर्ण चंद्रासारखा चेहरा असलेली, स्वच्छ ताऱ्यांनी सजलेल्या आकाशासारखी मी चमकत होते.
कोरकोच्चस्तनभरा समग्ररसशालिनी । लता वरवने नेव करपल्लवलासिनी
कोमल, उंच स्तनांनी आणि भरपूर मोहिनीने मी जणू सुंदर वनातली वेल होते, नाजूक पानांसारख्या हातांनी सजलेली.
सर्वस्य जन्तुजातस्य नित्यं हृदयहारिणी । हरिणीहारिनयना मदनोन्माददायिनी
सर्व जीवांच्या हृदयाला नेहमीच भुरळ घालणारी, हरणासारख्या मोहक डोळ्यांनी, प्रेमाचा वेड लावणारी मी होते.
लीलाविलासैकरता हेलावलितलोचना । गेयवाद्यप्रिया नित्यं नवनृत्तानुरागिणी
ती नेहमीच खेळकर आनंदात मग्न असते, तिच्या डोळ्यांत हलकेच, बेफिकीरपणे फिरणारी गोडाई असते; तिला गाणं आणि वाद्य यांचा फारच प्रेम आहे, आणि ती नेहमीच नव्या नृत्यांत रमलेली असते.
सौभाग्यभोगपरमा लक्ष्म्यलक्ष्म्योḫ प्रिया सखी । अनन्या मोहजालानाम् अखिन्ना सम्पदापदोः
ती सौभाग्य आणि सुखभोग यात सर्वश्रेष्ठ आहे; लक्ष्मी आणि अलक्ष्मी दोघींची ती प्रिय मैत्रीण आहे; मोहाच्या जाळ्यात कधीही अडकत नाही, आणि संपत्तीच्या पायाशी कधीही थकून जात नाही.
न केवलम् अहं गेहं धारयामि द्विजन्मनः । यावत् त्रैलोक्यसदनम् इदम् अङ्ग बिभर्म्य् अहम्
हे द्विजा, मी फक्त हे घरच नाही तर, अगदी हे संपूर्ण त्रैलोक्याचं निवासस्थानही माझ्याच आधारावर उभं आहे.
अहं कुलकरी भार्या कलत्रभरणक्षमा । त्रैलोक्यगृहसम्भारधारणैकभरोद्वहा
मी घराची मोठी स्त्री आहे, पत्नी म्हणून सर्व जबाबदाऱ्या पेलू शकणारी आहे; त्रैलोक्याच्या घराचा सारा भार एकटीने सांभाळणारी आहे.
अथाहं तरुणी जाता समुद्भिन्नोन्नतस्तनी । लतोल्लसद्गुलुच्छेव विलासरसशालिनी
मग मी एक तरुणी झाले, उन्नत आणि उमलत्या स्तनांनी शोभलेली, फुलणाऱ्या वेलीसारखी तेजस्वी, आणि मनमोहक लावण्याने भरलेली.
पतिर् मां दीर्घसूत्रत्वाच् छ्रोत्रियत्वात् तपोरतः । कयाप्य् अपेक्षयाद्यापि न विवाहितवान् इमाम्
माझा पती दीर्घकाळ काहीतरी कारणाने, वेदाध्ययन आणि तपश्चर्येत मग्न असल्यामुळे, अजूनही माझ्याशी विवाह केला नाही.
तेन यौवनसम्पन्ना विलासरसशालिनी । तं विना व्यसनेनाहं दह्ये ऽग्नाव् इव पद्मिनी
माझ्या तारुण्याने आणि लावण्याने मी भरलेली असूनही, त्याच्या अनुपस्थितीत मी विरहाने जळते, जणू कमळाला जसा अग्नीने दाह होतो तशी.
शीतलानिललोलासु नलिनीषु निरन्तरम् । अङ्गदाहम् अवाप्नोमि पूताङ्गारस्थलीष्व् इव
शीतल वाऱ्यात डोलणाऱ्या कमळांमध्ये असतानाही, मला सतत विरहाची जाणीव होते, जणू शुद्ध कोळश्याच्या अंगारावर पडल्यासारखी.
उद्यानावलयस् सर्वाḫ पूर्णाẖ कुसुमवर्षणैः । सम्पन्नास् तप्तसिकताश् शून्या मे मरुभूमयः
माझ्या सभोवताली असलेली सर्व बागा फुलांच्या वर्षावाने भरून गेल्या आहेत; पण माझ्या वाळवंटात, जरी ती तापलेल्या वाळूने समृद्ध असली, तरी पूर्णपणे ओस पडली आहेत.
जललोलोरुकल्हारकमलोत्करकोमलाः । सरस्यस् सारसारावसरसा मम नीरसाः
कधी कमळ, नीलकमळ आणि कोमल पाणलिली यांनी मऊ वाटणारी तळी, जरी त्यात अजूनही बगळे आणि हंस वावरत असले, तरी आता मला त्यात काहीच गोडवा उरलेला नाही.
अहं पुष्करमन्दारकुमुदोत्करमालिता । भृशं दाहम् अवाप्नोमि कण्टकेष्व् इव दोलिता
कमळ, मंदार आणि पाणलिलीच्या गुच्छांनी मी सजलेलो असलो, तरी मला आतून प्रचंड जळजळ होते, जणू काही काट्यांमध्ये फेकला गेल्यासारखी.
कुमुदोत्पलकल्हारकदलीतल्पपालयः । मदङ्गसङ्गमाद् ग्रीष्ममर्मरा यान्ति भस्मताम्
पाणलिली, नीलकमळ, सोनकमळ आणि केळीच्या पानांच्या पलंग, माझ्या अंगाच्या स्पर्शाने निर्माण झालेल्या उन्हाच्या झळेने राख होऊन जातात.
यत् कान्तम् उदितं स्वादु विचित्रं चित्तहारि वा । तद् आलोक्य भवाम्य् अन्तर्बाष्पपूर्णायतेक्षणा
जेव्हा मी काही सुंदर, मनाला मोहवणारे किंवा मनाला आनंद देणारे पाहते, तेव्हा माझ्या डोळ्यांत नकळत अश्रू येतात.
व्यसनानलसन्तप्ताḫ पतन्तो बाष्पबिन्दवः । छमच्छमिति मज्जन्ति कमलोत्पलपङ्क्तिषु
दुःखाच्या आगीने तापलेले अश्रूंचे थेंब, हलक्या आवाजात पडतात आणि कमळ व नीलकमळांच्या रांगेत विरघळतात.
कदलीकन्दलीस्कन्धदोलान्दोलनलीलया । ललितोद्यानषण्डेषु मुखम् आच्छाद्य रोदिमि
मधुर बागेत, केळीच्या खोडावर आणि देठावर झुलत मी माझे तोंड झाकून रडते.
तुषारनिकराकीर्णं कदलीदलमण्डपम् । पश्याम्य् ऊष्माणम् उज्झन्तं खदिराङ्गारभीषणम्
मी पाहते की, केळीच्या पानांनी बनवलेल्या मंडपावर बर्फाचा थर पसरलेला आहे, आणि तो मंडप खैरच्या निखाऱ्यासारखी उष्णता सोडतो.
नलिनीनालदोलासु सारसीं सारसाश्रिताम् । दीनानना विलोक्यान्तर् निन्दामि निजयौवनम्
तळ्यातल्या कमळाच्या डोलणाऱ्या देठांवर विसावलेल्या पाणपक्ष्यांच्या दुःखी चेहऱ्याकडे पाहून, माझ्या स्वतःच्या तारुण्याचा मी अंतर्मनात तिरस्कार करतो.
रम्ये रोदिमि मध्यस्थे पदार्थे यामि सोम्यताम् । हृष्याम्य् अशोभने दीना न जाने किम् अहं स्थिता
सुंदर ठिकाणी मी रडतो; गोष्टींच्या मध्ये असताना शांत होतो; जे आकर्षक नाही त्यात मला आनंद वाटतो, आणि कधी निराश होतो—खरंच, मी कोणत्या अवस्थेत आहे हेच मला कळत नाही.