क्वचिच् छुभ्राभ्रगम्भीरẖ क्वचित् पातालभीषणः । क्वचिद् बृहत्कल्पतरुẖ क्वचिन् निर्जलजङ्गलः
कुठे आकाशासारखे स्वच्छ आणि खोल प्रदेश असतात, कुठे पाताळासारखे भयानक, कुठे मोठे कल्पवृक्ष उगवतात, तर कुठे पाण्याविना रखरखीत वाळवंट असते.
क्वचिन् महाकरिकुलः क्वचिन् मत्तहरिव्रजः । क्वचिन् निर्भूतसूद्यानẖ क्वचिद् उन्मत्तराक्षसः
कुठे मोठ्या बगळ्यांचे थवे असतात, कुठे मदमस्त सिंहांचे कळप, कुठे ओस पडलेली बाग असते, तर कुठे वेडे राक्षस संचारतात.
क्वचित् करञ्जगहनẖ क्वचित् सर्वर्तुकाननः । क्वचिद् व्योमोपमसराẖ क्वचिद् दीर्घमरुस्थलः
कुठे करंजाच्या दाट झाडीत, कुठे सर्व ऋतूंच्या जंगलात, कुठे आकाशाएवढ्या मोठ्या सरोवरांत, तर कुठे लांबच लांब वाळवंट पसरले आहे.
शिखरेषु शिलास् तस्य सामान्याचलसन्निभाः । सन्ति सुस्थितकल्पाभ्रा रत्नमय्यो ऽम्बरामलाः
त्या शिखरांवर साध्या डोंगरांसारख्या मोठ्या खडक आहेत, आणि तिथेच रत्नांनी बनलेली, आकाशासारखी स्वच्छ व स्थिर ढगांची रांगही आहे.
क्षीरोदजार्कगौरीणां वातस्कन्धौकसाम् अपि । विश्राम्यन्त्य् अनिशं यासु हरयो हारियोनयः
त्या चंद्रासारख्या किंवा क्षीरसागरासारख्या पांढऱ्या ढगांवर वाऱ्यावर वावरणारे, श्रीहरीच्या वंशातील तेजस्वी वानर नेहमी विश्रांती घेतात.
तासाम् उत्तरदिग्भागे पूर्वशृङ्गशिलोदरे । निवसाम्य् अहम् अक्षीणवज्रसारसमत्वचि
त्या ढगांच्या उत्तरेकडे, पूर्वेकडील शिखराच्या गुहेत, मी अखंड वज्रासारख्या मजबूत देहाने वास करतो.
विधिना तत्र बद्धास्मि नद्धास्म्य् उपलयन्त्रकैः । अत्रासङ्ख्या मुने याता मन्ये युगगणा मम
हे मुनिवर, तिथे मला नियतीमुळे बांधून ठेवले आहे, दगडांच्या बेड्यांनी घट्ट जखडले आहे. मला वाटते, त्या ठिकाणी माझे असंख्य युग गेले असावेत.
न केवलम् अहं बद्धा यावद् भर्तापि तत्र मे । बद्धस् सायन्तने पद्मकुट्मले षट्पदो यथा
फक्त मीच तिथे बांधलेली नाही, तर माझा पतीही तिथेच अडकला आहे—जसा संध्याकाळी कमळाच्या पाकळ्यांत अडकलेला मधमाशी असतो.
तेन सार्धं मया भर्त्रा शिलाकोटरसङ्कटम् । अनुभूतं चिरं कालम् अत्र वर्षगणा गताः
माझ्या पतीसोबत मी त्या खडकाच्या गुहेतील कष्ट खूप काळ भोगले; तिथे कित्येक वर्षे गेली.
अद्याप्य् आत्मैकदोषेण न हि मोक्षं लभावहे । चिरं तत्रैव तिष्ठावस् तथैवाबद्धभावनौ
आजही माझ्या एका चुकीमुळे आम्हाला मुक्तता मिळालेली नाही; आम्ही तिथेच फार काळ राहिलो, आणि मनात तीच बांधलेपणाची भावना धरली आहे.
पाषाणसङ्कटे तस्मिन् बद्धाव् आवां न केवलम् । बद्धो यावद् अशेषेण परिवारो ऽपि तत्र नः
त्या खडकाळ बंदिवासात फक्त आम्ही दोघंच नाही, तर आमचं सगळं कुटुंब तिथे पूर्णपणे अडकून पडलं आहे.
पुराणḫ पुरुषो वृद्धो द्विजस् तत्रास्ति मे पतिः । एकस्थानान् न चलति जीवत्य् अब्दशतान्य् असौ
माझा नवरा तिथे फार जुना, वयोवृद्ध आणि द्विज आहे; तो एकाच ठिकाणी बसून राहतो आणि शेकडो वर्षं तसाच जगतो आहे.
आ बाल्याद् ब्रह्मचारी च श्रोत्रियḫ पाठको ऽलसः । एकान्त एक एवास्ते ऽजिह्मवृत्तिर् अचापलः
लहानपणापासून तो ब्रह्मचारी आहे, वेदांमध्ये पारंगत असून, थोडा आळशी आहे; तो नेहमी एकटाच असतो, त्याचं वर्तन नेहमी सरळ आणि स्थिर असतं.
अहं व्यसनिनी भार्या तस्य वेद्यविदां वर । न निमेषं समर्थास्मि तं विना देहधारणे
मी त्याची पत्नी आहे, दु:खाला लागलेली; हे वेदी जाणणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ, त्याच्याशिवाय मी एक क्षणही शरीर टिकवू शकत नाही.
शृणु तेन कथं ब्रह्मन् भार्याहं समुपार्जिता । कथं वृद्धिम् अयं यातस् स्नेहो ऽस्माकम् अकृत्रिमः
ब्राह्मण, ऐक, मी त्याची पत्नी कशी झाले आणि आमच्यातील हा खरा प्रेमभाव कसा वाढत गेला हे सांगते.
तेन जातेन मद्भर्त्रा बालेनैव सता पुरा । किञ्चिज्ज्ञेन सतैकेन तिष्ठतात्मालये ऽमले
माझा पती लहानपणीच जन्मलेला, थोडेसेच ज्ञान असलेला, एकटाच आपल्या निर्मळ घरात राहत होता.
श्रोत्रियत्वानुरूपेह जाया मे जन्मशालिनी । कुतस् सम्भवतीत्य् एव निर्णीय चिरचिन्तया
तो बराच काळ विचार करत राहिला की, विद्वानास शोभेल अशी, चांगल्या घरात जन्मलेली पत्नी कशी मिळेल.
स्वयम् एवानवद्याङ्गी तेन तामरसेक्षणा । उत्पादितास्मि नाथेन ज्योत्स्नेव शशिनामला
माझ्या त्या दोषरहित, कमळासारख्या डोळ्यांच्या नाथाने स्वतःच्या इच्छेने मला निर्माण केले, जशी शुद्ध चंद्रकिरण चंद्रापासून जन्मते.
मनसा मानसी भार्या मन्दारोदरसुन्दरी । ततो वृद्धिं प्रयातास्मि वसन्त इव मञ्जरी
त्याच्या मनातून मी त्याची मानसिक पत्नी झाले, मंदाराच्या कंबरइतकी सुंदर. तिथून मी वसंतातल्या फुलासारखी वाढत गेले.
सहजाम्बरसञ्छन्ना भूतानां चित्तहारिणी । पूर्णेन्दुबिम्बवदना द्यौर् इवामलतारका
माझ्या नैसर्गिक तेजाने झाकलेली, सर्व जीवांच्या मनाला भुरळ घालणारी, पूर्ण चंद्रासारखा चेहरा असलेली, स्वच्छ ताऱ्यांनी सजलेल्या आकाशासारखी मी चमकत होते.
कोरकोच्चस्तनभरा समग्ररसशालिनी । लता वरवने नेव करपल्लवलासिनी
कोमल, उंच स्तनांनी आणि भरपूर मोहिनीने मी जणू सुंदर वनातली वेल होते, नाजूक पानांसारख्या हातांनी सजलेली.
सर्वस्य जन्तुजातस्य नित्यं हृदयहारिणी । हरिणीहारिनयना मदनोन्माददायिनी
सर्व जीवांच्या हृदयाला नेहमीच भुरळ घालणारी, हरणासारख्या मोहक डोळ्यांनी, प्रेमाचा वेड लावणारी मी होते.
लीलाविलासैकरता हेलावलितलोचना । गेयवाद्यप्रिया नित्यं नवनृत्तानुरागिणी
ती नेहमीच खेळकर आनंदात मग्न असते, तिच्या डोळ्यांत हलकेच, बेफिकीरपणे फिरणारी गोडाई असते; तिला गाणं आणि वाद्य यांचा फारच प्रेम आहे, आणि ती नेहमीच नव्या नृत्यांत रमलेली असते.
सौभाग्यभोगपरमा लक्ष्म्यलक्ष्म्योḫ प्रिया सखी । अनन्या मोहजालानाम् अखिन्ना सम्पदापदोः
ती सौभाग्य आणि सुखभोग यात सर्वश्रेष्ठ आहे; लक्ष्मी आणि अलक्ष्मी दोघींची ती प्रिय मैत्रीण आहे; मोहाच्या जाळ्यात कधीही अडकत नाही, आणि संपत्तीच्या पायाशी कधीही थकून जात नाही.
न केवलम् अहं गेहं धारयामि द्विजन्मनः । यावत् त्रैलोक्यसदनम् इदम् अङ्ग बिभर्म्य् अहम्
हे द्विजा, मी फक्त हे घरच नाही तर, अगदी हे संपूर्ण त्रैलोक्याचं निवासस्थानही माझ्याच आधारावर उभं आहे.
अहं कुलकरी भार्या कलत्रभरणक्षमा । त्रैलोक्यगृहसम्भारधारणैकभरोद्वहा
मी घराची मोठी स्त्री आहे, पत्नी म्हणून सर्व जबाबदाऱ्या पेलू शकणारी आहे; त्रैलोक्याच्या घराचा सारा भार एकटीने सांभाळणारी आहे.
अथाहं तरुणी जाता समुद्भिन्नोन्नतस्तनी । लतोल्लसद्गुलुच्छेव विलासरसशालिनी
मग मी एक तरुणी झाले, उन्नत आणि उमलत्या स्तनांनी शोभलेली, फुलणाऱ्या वेलीसारखी तेजस्वी, आणि मनमोहक लावण्याने भरलेली.
पतिर् मां दीर्घसूत्रत्वाच् छ्रोत्रियत्वात् तपोरतः । कयाप्य् अपेक्षयाद्यापि न विवाहितवान् इमाम्
माझा पती दीर्घकाळ काहीतरी कारणाने, वेदाध्ययन आणि तपश्चर्येत मग्न असल्यामुळे, अजूनही माझ्याशी विवाह केला नाही.
तेन यौवनसम्पन्ना विलासरसशालिनी । तं विना व्यसनेनाहं दह्ये ऽग्नाव् इव पद्मिनी
माझ्या तारुण्याने आणि लावण्याने मी भरलेली असूनही, त्याच्या अनुपस्थितीत मी विरहाने जळते, जणू कमळाला जसा अग्नीने दाह होतो तशी.
शीतलानिललोलासु नलिनीषु निरन्तरम् । अङ्गदाहम् अवाप्नोमि पूताङ्गारस्थलीष्व् इव
शीतल वाऱ्यात डोलणाऱ्या कमळांमध्ये असतानाही, मला सतत विरहाची जाणीव होते, जणू शुद्ध कोळश्याच्या अंगारावर पडल्यासारखी.