स्वप्नेषु खशरीराणां वर्णाẖ कचटतादयः । कदाचनापि नोद्यन्ति शवानाम् इव केचन
स्वप्नात ज्या शरीरांना फक्त आकाशासारखं रूप असतं, त्यांना 'क', 'च', 'ट' असे ध्वनी कधीच येत नाहीत, जसं मृत शरीरांना येत नाहीत.
वर्णोच्चारो ऽभविष्यच् चेत् प्रकटार्थस् ततẖ क्वचित् । स्वप्नेष्व् अन्वभविष्यत् तं विनिद्रḫ पार्श्वगो जनः
जर स्वप्नात ध्वनी खरोखरच उच्चारले गेले असते, तर जागे असलेल्या माणसालाही कधीतरी त्याचा स्पष्ट अर्थ ऐकू आला असता.
तस्मान् न किञ्चित् स्वप्नेषु तत् सत्यं भ्रान्तिर् एव सा । चिन्मात्राकाशकचनं तथा तत् खे स्वभावजम्
म्हणून स्वप्नांमध्ये काहीच खरं नसतं; ती फक्त भ्रम आहे. जशी शुद्ध चैतन्याच्या आकाशात एखादी झलक आपोआप उमटते, तशीच ही स्वप्नांची अनुभूती आहे.
यथेन्दुकार्ष्ण्यखतरुशिलागेयादितां गतः । इवाभाति चिदाकाशस् तथा यरलवादितां
जसा अमावस्येच्या रात्री आकाश काळं वाटतं, किंवा झाडाच्या सावलीमुळे किंवा दगडाच्या रंगामुळे ते वेगळं दिसतं, तसंच चैतन्याचं आकाशही वेगवेगळ्या गुणांनी भरलेलं वाटतं.
तच् चिदाकाशकचनं यन् नाम स्वप्नवेदनम् । आकाशम् एव नभसẖ कचनं विद्धि नेतरत्
स्वप्नाचा अनुभव म्हणजे फक्त चैतन्याच्या आकाशात उमटलेली एक झलक आहे; ती स्वतः आकाशच आहे, दुसरं काहीच नाही, हे जाणून ठेव.
यथा स्वप्नस् तथैवेदं जाग्रद् अग्रे व्यवस्थितम् । आकाशम् अप्य् अनाकाशं यथैवेदं तथैव तत्
जसं स्वप्न असतं, तसंच हे जागृत अवस्थेतील जगही तुझ्यासमोर उभं आहे; आणि जसं आकाश खरं आकाश नसतं, तसंच हेही तसंच आहे.
तथा कचति तच् चारु चेतनं चतुरं तदा । यथा स्थितं तद् एवेदं सत्यं स्थिरम् इव स्फुरत्
जशी ती चमक सुंदरपणे आणि कुशलतेने चेतनेप्रमाणे झळकते, तशीच ती जशी आहे तशीच ही जगही खऱ्या आणि स्थिरासारखी भासते.
भगवन् स्वप्न एवेदं कथं जाग्रद् अवस्थितम् । असत्यम् एव सत्यत्वम् इव यातं कथं वद
भगवन्, हे जर फक्त स्वप्नच असेल तर ते जागेपणासारखे कसे दिसते? असत्याला सत्यासारखे वाटू लागले आहे, असे कसे झाले हे कृपया सांगावे.
शृणु स्वप्नमयान्य् एव कथं सन्ति जगन्त्य् अलम् । नान्यानि न च सत्यानि न स्थिराणि स्थितानि च
ऐका, ही सर्व जगं खरंतर स्वप्नातूनच बनलेली आहेत; दुसरी कुठलीही नाहीत, ती खरीही नाहीत आणि टिकून राहणारीही नाहीत.
अनुभूतानि बीजानि बीजराशाव् इवाम्बरे । अन्यान्य् अन्यानि तान्य् एव समानि न समानि च
अनुभव म्हणजे आकाशातल्या बियांच्या राशीसारखी बीजं आहेत; ती वेगळीही आहेत आणि नाहीही, सारखीही आहेत आणि नाहीही.
प्रत्येकम् अन्तर् अन्यानि तथैवाभ्युदितानि च । परस्परम् अदृष्टानि बहूनि विविधानि च
प्रत्येकाच्या आतमधे अशाच अनेक वेगवेगळ्या गोष्टी निर्माण होतात, आणि त्या एकमेकांना दिसत नाहीत.
अन्योऽन्यं तानि सर्वाणि न पश्यन्त्य् एव किञ्चन । जडानीवैकराशीनि बीजानीव लगन्त्य् अपि
त्या सर्व गोष्टी एकमेकांना काहीच पाहू शकत नाहीत, जणू काही जड ढिगारे किंवा एकत्र पडलेली बीजे असावीत.
व्योमात्मकत्वाल् लगनं न विदन्ति परस्परम् । अपि चेतनरूपाणि सुप्तानीव निरन्तरम्
त्यांची स्वभावाने जागा सारखी असल्यामुळे, जरी त्या चेतन रूपात असल्या तरी, त्या एकमेकांना स्पर्श करत नाहीत, जसे झोपलेल्या माणसांमध्ये अंतर असते.
सुप्तास् स्वप्नजगज्जालस्वाचारव्यवहारिणः । असुरा निहता देवैस् ते स्वप्नजगति स्थिताः
झोपलेले लोक स्वप्नातील जगात वावरतात आणि व्यवहार करतात; जसे देवांनी मारलेले असुर त्या स्वप्नजगातच राहतात.
अज्ञानान् न गता मुक्तिं नाजाड्याज् जडताम् इताः । न देहवन्तẖ किं सन्तु विना स्वप्नजगत्स्थितेः
अज्ञानामुळे त्यांना मुक्ती मिळाली नाही; आणि जडपणाचा अभाव असल्यामुळे ते जडही झाले नाहीत. स्वप्नजगात राहिल्याशिवाय त्यांना शरीर असूच कसे शकेल?
सुप्तास् स्वप्नजगज्जालस्वाचारव्यवहारिणः । पुरुषा निहताḫ पुंभिस् ते तथैव व्यवस्थिताः
झोपलेल्या माणसांनी स्वप्नजगाच्या जाळ्यात वावरावे तसेच, माणसांनी मारलेले हे लोक तिथेच तशाच स्थितीत राहतात.
एवं ये निहता राम किं ते कुर्वन्तु कथ्यताम् । अज्ञत्वान् न गता मुक्तिं चेतनान् न दृषत्स्थिताः
राम, अशा रीतीने मारलेले हे लोक काय करू शकतात, सांग. अज्ञानामुळे त्यांना मुक्ती मिळाली नाही, आणि जरी ते सजीव असले तरी जागृत अवस्थेत स्थिर नाहीत.
साद्रिद्यूर्वीजनं दृश्यम् इदं सर्वं यथास्थितम् । चिरायानुभवन्त्य् एते यथेमे वयम् आदृताः
हा डोंगर, ही पृथ्वी, हे लोक—हे सर्व दृश्य जग जसे आहे तसेच दीर्घ काळ तसंच राहते, कारण आपण त्याला धरून बसतो आणि त्याचा अनुभव घेत राहतो.
तेषां कल्पजगत्संस्था यथास्माकं तथैव ताः । अस्माकं जागती संस्था यथा तेषां तथैव च
त्यांच्या कल्पनेतल्या जगाची रचना जशी आपल्याला वाटते, तशीच त्यांनाही वाटते. आणि आपल्या जगाची रचना जशी त्यांना दिसते, तशीच आपल्यालाही दिसते.
ये तेषां स्वप्नपुरुषास् त एवेमे वयं स्थिताः । ये च ते राम संसारास् तेभ्य एकम् इमं विदुः
त्यांच्या स्वप्नातले जे पुरुष आहेत, तेच आपण इथे आहोत. आणि हे राम, त्यांच्या संसाराचे जे चक्र आहे, ते ह्याच्यासारखेच एकच समजले जाते.
ते स्वप्नपुरुषास् तेषां सत्या एवानुभूतितः । आत्मनो ऽपि परस्यापि सर्वगत्वाच् चिदात्मनः
त्यांच्या स्वप्नातले पुरुष त्यांना अनुभवाने खरेच वाटतात. कारण आत्मा सर्वत्र आहे, म्हणून स्वतःलाही आणि दुसऱ्यालाही ते तसेच खरे वाटतात.
यथा ते स्वप्नपुरुषास् सत्यम् आत्मन्य् अथापरे । तवापि स्वप्नपुरुषास् सत्यम् एव तथैव ते
जसे त्यांच्या स्वप्नातले पुरुष त्यांच्या दृष्टीने आणि इतरांच्या दृष्टीने खरे असतात, तसेच तुझेही स्वप्नातील पुरुष तुझ्या दृष्टीने खरेच असतात.
स्वस्वप्नपुरपौरा ये त्वया दृष्टास् तथैव ते । स्थितास् तत्र तथाद्यापि ब्रह्म सर्वात्मकं यतः
तुझ्या स्वप्नातील शहरातले जे नागरिक तू पाहिले आहेत, ते अजूनही तिथे तसेच आहेत, कारण ब्रह्म हे सर्वांचं मूळ आहे.
प्रबोधे ऽपि हि विद्यन्ते स्वप्नभावा यथास्थिति । तया स्थित्यानुभूयन्ते परं ब्रह्मतयाथवा
जागे झाल्यावरही स्वप्नाची स्थिती जशीच्या तशीच राहते; त्या टिकून राहण्यामुळे ती अनुभवता येते, कधी ती परम ब्रह्म म्हणून तर कधी वेगळ्या रूपात.
सर्वं सर्वात्म सर्वत्र सर्वदास्ति तथा परे । यथा नकिञ्चिद् आकाशं न क्वचिन् न च हन्यते
सर्व काही, सर्वांचा आत्मा, सर्वत्र आणि नेहमीच असतो; जसं आकाश कधीच कुठेच नाहीसं होत नाही किंवा नष्ट होत नाही.
निरन्ते परमाकाशे निरन्ते वेदनोदये । निरन्ते चित्तसङ्घाते निरन्तो जगतां गणः
अमर्याद परम आकाशात, अमर्याद जाणिवेच्या उदयात, अमर्याद मनाच्या एकत्रितपणात, जगांचा समूहही अमर्याद आहे.
प्रत्य् आकाशकलाकोशं प्रति संसारमण्डलम् । प्रति लोकान्तरागारं प्रति द्वीपं गिरिं प्रति
प्रत्येक आकाशाचा आवरण, प्रत्येक संसाराचा मंडळ, प्रत्येक दुसऱ्या जगातील घर, प्रत्येक द्वीप आणि पर्वत यासाठी,
प्रति मण्डलविस्तारं प्रति ग्रामं पुरं प्रति । प्रति जन्तुं प्रति गृहं प्रति वर्षं युगं प्रति
प्रत्येक प्रदेशाचा विस्तार, प्रत्येक गाव आणि शहर, प्रत्येक जीव, प्रत्येक घर, प्रत्येक देश आणि प्रत्येक युग यासाठी,
यावन्तो ये मृताẖ केचिज् जीवा मोक्षविवर्जिताः । स्थितास् ते तत्र तावन्तस् संसाराḫ पृथग् अक्षयाः
जितके मृत झाले आणि जेवढे जीव मुक्तीशिवाय आहेत, ते सगळे तिथेच राहतात; तितकेच वेगळे, संपत न येणारे संसारचक्र आहेत.
तेषाम् अन्तर् जनास् सन्ति जनं प्रति पुनर् जनाः । पुनर् जनं प्रति जगज् जगत् प्रति पुनर् जनाः
त्यांच्यात, लोकांमध्ये पुन्हा लोक आहेत, आणि पुन्हा लोकांमध्येही लोक आहेत; जगात पुन्हा जग आहे, आणि पुन्हा जगातही लोक आहेत.