चिति सर्वं चितस् सर्वं चित् सर्वं सर्वतश् च चित् । चित् सर्वैकात्मिकेत्य् एतद् दृष्टं तत्र मयाखिलम्
चेतना म्हणजे सर्व काही आहे; सर्व काही मन आहे; जाणीव सर्वत्र आहे आणि सर्व काही जाणीवेचं स्वरूप आहे — मी तिथे हे सर्व असंच अनुभवलं.
त्वं का चिद् इति चेद् वक्षि तन् न किञ्चिद् इवाङ्ग चित् । सा हि शून्यतमा व्योम्नो न च नाम नकिञ्चन
अगं, जर तू म्हणशील, 'तू काहीतरी आहेस,' तर ते काहीच नाही असंच आहे; कारण ते अगदी रिकामं, आकाशासारखं आहे आणि त्याला नावसुद्धा नाही, काहीच नाही.
तद् आकाशम् इदं भाति जगद् इत्य् अभिशब्दितम् । तेनैव शब्दनभसा सर्वं हि परमं नभः
हे आकाश 'जग' म्हणून ओळखलं जातं, जसं ते दिसतं; पण त्या शब्दाच्या आडून, खरंतर सर्व काही तेच परम आकाश आहे.
दृश्यदृष्टिर् इयं भ्रान्तिर् आकाशतरुमञ्जरी । चिद्व्योमाङ्गकम् एवेति तत्राहम् अनुभूतवान्
दृश्य आणि द्रष्टा यांची ही अनुभूती म्हणजे एक भ्रम आहे, जणू आकाशाच्या झाडाला फुलं आली आहेत; हे सगळं केवळ चेतनेच्या आकाशाचा एक भाग आहे — मी तिथे असंच अनुभवलं.
बुद्ध्याकाशैकरूपेण व्यापिना बोधरूपिणा । तत्रानन्ते नसङ्कल्पम् अनुभूतम् इदं मया
बुद्धीच्या आकाशासारख्या, सर्वत्र पसरलेल्या आणि ज्ञानस्वरूप अशा अवस्थेत, मी तिथे हे अनंत, संकल्परहित स्थिती अनुभवली आहे.
ब्रह्मव्योम जगज्जालं ब्रह्मव्योम दिशो दश । ब्रह्मव्योम कलाकालदेशद्रव्यक्रियादिकम्
ब्रह्माचे आकाश म्हणजेच जगाचा पसारा आहे; दहा दिशा म्हणजेच ब्रह्माचे आकाश आहे; काळ, विभाग, स्थाने, वस्तू, कृती — हे सर्व काही ब्रह्माच्या आकाशातच आहेत.
तत्राहम् इव संसारशते सार्धे मुनीश्वराः । दृष्टा वसिष्ठनामानो ब्रह्मपुत्रा मदुत्तमाः
तिथे, शेकडो जन्ममरणाच्या फेऱ्यांसह, मी वसिष्ठ नावाचे, ब्रह्मदेवांचे पुत्र आणि माझ्यापेक्षा श्रेष्ठ असलेले ऋषी पाहिले आहेत.
ब्रह्मद्वासप्ततेस् त्रेतास् सर्वा एव सराघवाः । तत्र दृष्टं कृतशतं द्वापराणां शतं तथा
तिथे बहात्तर ब्रह्मा, सर्व त्रेता युगातील राम, शेकडो कृतयुग आणि तितकेच द्वापरयुग मी पाहिले आहेत.
भेदोदयेन चेद् दृष्टास् तास् तास् सर्गदशास् तथा । बोधेन चेत् तद् अत्यच्छम् एकं ब्रह्मनभस् ततम्
भेद निर्माण झाल्यावर ज्या त्या सृष्टीच्या अवस्था दिसतात, पण जेव्हा खरी समजूत येते, तेव्हा ते सर्व ओलांडून एकच शुद्ध ब्रह्म सर्वत्र पसरलेलं दिसतं.
भेदब्रह्मणि नामास्ति जगद् ब्रह्मण्य् अथ त्व् इदम् । ब्रह्मैवाजम् अनाद्यन्तं तत् सर्वं त्वन्मदादिकम्
भेद असलेल्या ब्रह्मातच जग दिसतं; पण ब्रह्मात हे काहीच नाही. ते अजन्म, अनादि, अनंत ब्रह्मच सर्व आहे—माझ्यापासून तुझ्यापर्यंत सगळं.
पाषाणमौनप्रतिमं नकिञ्चिद् अभिशब्दितम् । यत् तत् किञ्चिद् इवोद्द्योतरूपं ब्रह्म जगत् स्मृतम्
जे दगडाच्या शांततेसारखं, कुठल्याही शब्दांनी न सांगता येणारं, जणू काहीतरी आहे असं हलकं रूप घेऊन दिसतं—तेच ब्रह्म, आणि तेच जग म्हणून ओळखलं जातं.
विभात्य् अचेत्यचिद्व्योम्नि स्वसत्तैव जगत्तया । निराकारे निराकारा स्वप्नानुभवसन्निभा
जिथे जाणिवाही नाही आणि अस्तित्वही नाही, तिथेच त्याचं स्वतःचं अस्तित्व जगासारखं चमकतं; निराकारात निराकार, जसं स्वप्नाचा अनुभव असतो तसं.
अनन्यद् आत्मनो ब्रह्म सर्वं भामात्ररूपकम् । प्रकाशनम् इवालोकẖ करोति न करोति च
स्वतः वेगळं असं काही नाही, आत्मा म्हणजेच ब्रह्म, आणि सर्व काही त्या चैतन्याच्या प्रकाशासारखं दिसतं. जसं प्रकाश उजेड देतो आणि काही वेळा देत नाही, तसं हेही आहे.
तेषु रामानुभूयन्ते जगल्लक्षेषु तत्र वै । उष्णानि चन्द्रवृन्दानि सूर्याश् शीतलमूर्तयः
राम, तिथे या जगाच्या विविध चिन्हांमध्ये, गरम चंद्र आणि गारवा देणारे सूर्य अनुभवायला येतात.
प्रजास् तमसि पश्यन्ति पश्यन्त्य् एव न तेजसि । उलूकस्य समाचारास् तस्यैव सदृशस्वनाः
तिथे जीव अंधारात पाहू शकतात, पण प्रकाशात पाहू शकत नाहीत; त्यांचं वागणं आणि आवाज घुबडासारखेच असतात.
इतश् शुभेन नश्यन्ति यान्ति पापैस् तथा दिवम् । विषाशनेन जीवन्ति म्रियन्ते ऽमृतभोजनैः
इथे पुण्य केल्याने लोक नष्ट होतात, आणि पाप केल्याने स्वर्गात जातात; विष खाऊन जगतात आणि अमृत खाऊन मरतात.
यद् यथा बुध्यते बोधो यथोदेत्य् अथ वा स्वतः । तथाशु स्फुटताम् एति सद् वासद् वा सद् एव तत्
जशी जशी जाणीव मनात उमटते, ती आपोआप किंवा वेगळ्या प्रकारे जरी आली, तरी खरी किंवा खोटी म्हणून ती लगेचच स्पष्ट होते; आणि त्या क्षणी फक्त तीच असते.
विटपाकारमूलौघदर्शनाद् वज्रशोभिभिः । घूर्णते पुष्पपत्त्राढ्यैḫ पादपैर् व्योम्नि काननम्
झाडांचे खोड, मुळे आणि फांद्या दिसल्यामुळे, आकाशातील जंगल जणू फुलांनी आणि पानांनी सजलेली झाडे घेऊन, हिर्यासारखी चमकत डोलताना भासते.
सिकताḫ पीडितास् सत्यस् स्रवन्ति स्नेहजं रसम् । शिलाफलहकेभ्यश् च जायन्ते कमलान्य् अलम्
जेव्हा वाळू दाबली जाते, तेव्हा ती खरोखरच ओलाव्यामुळे रस गळू लागते; आणि खडकाच्या फळांच्या खोल्यांतून भरपूर कमळे उगवतात.
दारुण्य् अश्मनि भित्तौ च चञ्चलास् सालभञ्जिकाः । गृहाङ्गनाभिस् सहिता गायन्ति कथयन्ति च
लाकूड, दगड आणि भिंतींवर, चपळ सालभंजिका मूर्ती आणि घरातील स्त्रिया एकत्र येऊन गातात आणि बोलतात.
मेघान् परिदधत्य् उच्चैर् भूतान्य् उच्चैḫपटान् इव । प्रतिवर्षं विजातीयान्य् उत्पद्यन्ते फलान्य् अगे
सर्व प्राणी जणू काही उंच वस्त्र पांघरल्यासारखे ढग आकाशात वाहून नेतात. प्रत्येक वर्षी त्यांच्या टोकावर वेगवेगळ्या प्रकारची फळे येतात.
सन्निवेशे न नियतैर् अङ्गानां विविधाङ्गकैः । शिरोभिस् सर्वभूतनि परिक्रामन्ति भूमिगैः
त्यांच्या अंगांची रचना ठरलेली नसते, विविध प्रकारची अवयव असतात. सर्व प्राणी पृथ्वीवर फक्त डोके असलेल्या शरीराने फिरतात.
शास्त्रवेदविहीनानि निर्धर्माण्य् एव कानिचित् । यत्किञ्चनैककारीणि तिर्यग्वत् त्रिजगन्त्य् अधः
खालील काही जगांमध्ये शास्त्र किंवा वेद नाहीत, तिथे धर्मही नाही. तिथले लोक जसे वाटेल तसे वागतात आणि प्राण्यांसारखे वागतात.
कामसंवित्तिहीनानि निस्स्त्रीजातीनि कानिचित् । भूतैस् संशुष्कहृदयैर् व्याप्तान्य् अश्ममयैर् इव
काही जगांमध्ये इच्छा किंवा जाणिवा नसतात, तिथे एकही स्त्री नसते. तिथे राहणाऱ्या प्राण्यांची मने कोरडी असतात, जणू काही दगडासारखी.
पवनाशनभूतानि समरत्नाश्मकानि च । अज्ञातार्थान्य् अलुब्धानि निर्गर्धानि च कानिचित्
काही जीव फक्त वाऱ्यावर जगतात, काही मौल्यवान दगडांसारखे किंवा खडकांसारखे असतात; काहींना आपला हेतूच माहीत नसतो, काहींना लोभ नसतो, आणि काहींना काहीही मालमत्ता नसते.
क्वचित् प्रत्येकम् आत्मानं पश्यत्य् आप्नोति नेतरत् । बहुभूतकम् अप्य् अस्ति जगद् इत्य् एकभूतकम्
कुठे कुणाला फक्त स्वतःचाच अनुभव येतो आणि दुसरे काहीच मिळत नाही; तर कुठे जग अनेक जीवांनी भरलेले दिसते, पण ते एकसंधच वाटते.
नखकेशादिके यद्वत् तद्वद् अन्यत्र संस्थितिः । आत्मवत् सर्वभूतानाम् एकभूतात्मभावना
जसं नखं आणि केस यांमध्ये अस्तित्व असतं, तसंच इतरत्रही आहे; सर्व जीवांमध्ये एकाच आत्म्याचं अस्तित्व आहे असं समजलं जातं.
अनन्तापारपर्यन्तं शून्यम् एव बहु क्वचित् । यन् न नस् संविद् आप्नोति तस्यान्ते ऽपि जगत् पुनः
कुठे कुठे फक्त रिकामेपणच असतं—अंतहीन, अमर्याद; जिथे जाणीव पोहोचत नाही, तिथेही त्या काठावर पुन्हा जग प्रकट होतं.
अत्यन्ताबुद्धबुद्धीनि मोक्षशब्दार्थदृष्टिषु । दारुयन्त्रमयाशेषभूतौघान्य् एव कानिचित्
काही जीवांना अगदीच जाणीव नसते, 'मोक्ष' या शब्दाचा अर्थसुद्धा त्यांना माहीत नसतो; ते जणू लाकडाच्या बाहुल्यांसारखे, फक्त जिवंत प्राण्यांचा एक समूह असतात.
ऋक्षचक्रविहीनानि निष्कालकलनानि च । मूकसङ्केतसाराणि भूतजालानि कानिचित्
काही जीवसमूहांना ग्रह-ताऱ्यांचा किंवा काळाचा काही संबंध नसतो, त्यांच्यात मोजमाप किंवा विचार करण्याची क्षमता नसते; त्यांचं अस्तित्व केवळ मुक्या इशाऱ्यावर आधारलेलं असतं, ते फक्त जिवंत वस्तूंचे झुंड असतात.