यावत् तानि तथोग्राणि जगन्ति सकलानि खम् । शून्यम् एव यथा स्वप्ने सङ्कल्पकथने तथा
तोपर्यंत ती सर्व भयंकर जगं आकाशात अस्तित्वात असली, तरी ती स्वप्नात किंवा कल्पनेच्या गोष्टीसारखीच रिकामी वाटत होती.
न पश्यन्ति न शृण्वन्ति कदाचित् कानिचित् क्वचित् । तानि कल्पमहाकल्पजातान् एकत्र तान् मिथः
ती जगं कधीच, कुठेही, काहीच पाहत नाहीत किंवा ऐकत नाहीत; ती सर्व जगं कल्पना आणि महाकल्पनेतून निर्माण झालेली असून, एकत्रच अस्तित्वात असतात.
प्रमत्तपुष्करावर्तान् उन्मत्तोत्पातमारुतान् । स्फुटिताद्रीन्द्रडाक्कारघट्टितब्रह्ममण्डपान्
अविचाराने फुललेल्या कमळांच्या भोवऱ्यांनी, संकटाच्या वेड्या वाऱ्यांनी, आणि पर्वतांच्या शिखरांसारखी तुटून पडलेली ब्रह्ममंडपांची घुमटांनी,
ज्वलत्कल्पाग्निविस्फोटस्फुटदैडबिडास्पदान् । प्रतपद्द्वादशाकारकटुमार्ताण्डमण्डलान्
जगाचा अंत करणाऱ्या ज्वलंत अग्नीच्या स्फोटांनी, देवांच्या निवासस्थानांची तडे गेलेली घरं, आणि बारा सूर्यांसारख्या प्रखर तेजाच्या वर्तुळांनी सर्वत्र जाळून टाकलं,
लुठत्सुरपुरव्रातवितताक्रन्दघर्घरान् । रणन्मेर्वादिकटकश्रेणीनिगरणोद्भटान्
स्वर्गातील नगरांच्या विखुरलेल्या समूहांच्या आक्रोश आणि गडगडाटाने, आणि मेरू पर्वतासारख्या दुर्गांच्या रांगा गिळंकृत होण्याच्या भीषण दृश्यांनी,
कल्पाग्निज्वलनोल्लासपटत्पटपटारवान् । आत्मभ्रंशबृहत्क्षोभक्षुब्धाम्बरमहार्णवान्
कल्पांताच्या प्रज्वलित अग्नीच्या कडकडाटाने, आणि आत्म्याचा नाश झाल्यामुळे आकाशासारख्या विशाल समुद्रात मोठी खळबळ उडाल्याने,
देवासुरनरागारघर्घराक्रन्दकर्कशान् । सप्तार्णवमहापूरपूरितार्केन्दुमन्दिरान्
देव, दानव आणि माणसांच्या घरांमधून येणाऱ्या कडक आवाजांनी, तसेच सात मोठ्या समुद्रांनी भरलेल्या सूर्य आणि चंद्राच्या महालांनी, सगळीकडे गडद गडगडाट आणि गर्जना पसरलेली आहे.
न विचेतन्ति कल्पान्तान् सर्वाण्य् एव परस्परम् । एकमन्दिरसंसुप्तास् स्वप्ने रणरयान् इव
पण कल्पांच्या शेवटी, हे सर्व एकमेकांना अजिबात ओळखत नाहीत; जणू सर्वजण एका घरात झोपले आहेत, जसे एखाद्या स्वप्नातले युद्धातले सैनिक.
तत्र रुद्रसहस्राणि ब्रह्मकोटिशतानि च । दृष्टानि विष्णुलक्षाणि कल्पवृन्दान्य् अलं मया
तेथे मी हजारो रुद्र, कोट्यवधी ब्रह्मा, असंख्य विष्णू आणि अनेक कल्पांचे समूह पाहिले आहेत.
तत्र क्वचिद् अनादित्ये निरहोरात्रभूतले । अकल्पयुगवर्षान्ते जगद्व्यूहैẖ क्षयोदयः
तेथे काही ठिकाणी जिथे सूर्य नाही, दिवस-रात्र नाही, अशा भूमीवर, अनंत युगांच्या आणि वर्षांच्या शेवटी, जगांची निर्मिती आणि नाश घडत असतो.
चिति सर्वं चितस् सर्वं चित् सर्वं सर्वतश् च चित् । चित् सर्वैकात्मिकेत्य् एतद् दृष्टं तत्र मयाखिलम्
चेतना म्हणजे सर्व काही आहे; सर्व काही मन आहे; जाणीव सर्वत्र आहे आणि सर्व काही जाणीवेचं स्वरूप आहे — मी तिथे हे सर्व असंच अनुभवलं.
त्वं का चिद् इति चेद् वक्षि तन् न किञ्चिद् इवाङ्ग चित् । सा हि शून्यतमा व्योम्नो न च नाम नकिञ्चन
अगं, जर तू म्हणशील, 'तू काहीतरी आहेस,' तर ते काहीच नाही असंच आहे; कारण ते अगदी रिकामं, आकाशासारखं आहे आणि त्याला नावसुद्धा नाही, काहीच नाही.
तद् आकाशम् इदं भाति जगद् इत्य् अभिशब्दितम् । तेनैव शब्दनभसा सर्वं हि परमं नभः
हे आकाश 'जग' म्हणून ओळखलं जातं, जसं ते दिसतं; पण त्या शब्दाच्या आडून, खरंतर सर्व काही तेच परम आकाश आहे.
दृश्यदृष्टिर् इयं भ्रान्तिर् आकाशतरुमञ्जरी । चिद्व्योमाङ्गकम् एवेति तत्राहम् अनुभूतवान्
दृश्य आणि द्रष्टा यांची ही अनुभूती म्हणजे एक भ्रम आहे, जणू आकाशाच्या झाडाला फुलं आली आहेत; हे सगळं केवळ चेतनेच्या आकाशाचा एक भाग आहे — मी तिथे असंच अनुभवलं.
बुद्ध्याकाशैकरूपेण व्यापिना बोधरूपिणा । तत्रानन्ते नसङ्कल्पम् अनुभूतम् इदं मया
बुद्धीच्या आकाशासारख्या, सर्वत्र पसरलेल्या आणि ज्ञानस्वरूप अशा अवस्थेत, मी तिथे हे अनंत, संकल्परहित स्थिती अनुभवली आहे.
ब्रह्मव्योम जगज्जालं ब्रह्मव्योम दिशो दश । ब्रह्मव्योम कलाकालदेशद्रव्यक्रियादिकम्
ब्रह्माचे आकाश म्हणजेच जगाचा पसारा आहे; दहा दिशा म्हणजेच ब्रह्माचे आकाश आहे; काळ, विभाग, स्थाने, वस्तू, कृती — हे सर्व काही ब्रह्माच्या आकाशातच आहेत.
तत्राहम् इव संसारशते सार्धे मुनीश्वराः । दृष्टा वसिष्ठनामानो ब्रह्मपुत्रा मदुत्तमाः
तिथे, शेकडो जन्ममरणाच्या फेऱ्यांसह, मी वसिष्ठ नावाचे, ब्रह्मदेवांचे पुत्र आणि माझ्यापेक्षा श्रेष्ठ असलेले ऋषी पाहिले आहेत.
ब्रह्मद्वासप्ततेस् त्रेतास् सर्वा एव सराघवाः । तत्र दृष्टं कृतशतं द्वापराणां शतं तथा
तिथे बहात्तर ब्रह्मा, सर्व त्रेता युगातील राम, शेकडो कृतयुग आणि तितकेच द्वापरयुग मी पाहिले आहेत.
भेदोदयेन चेद् दृष्टास् तास् तास् सर्गदशास् तथा । बोधेन चेत् तद् अत्यच्छम् एकं ब्रह्मनभस् ततम्
भेद निर्माण झाल्यावर ज्या त्या सृष्टीच्या अवस्था दिसतात, पण जेव्हा खरी समजूत येते, तेव्हा ते सर्व ओलांडून एकच शुद्ध ब्रह्म सर्वत्र पसरलेलं दिसतं.
भेदब्रह्मणि नामास्ति जगद् ब्रह्मण्य् अथ त्व् इदम् । ब्रह्मैवाजम् अनाद्यन्तं तत् सर्वं त्वन्मदादिकम्
भेद असलेल्या ब्रह्मातच जग दिसतं; पण ब्रह्मात हे काहीच नाही. ते अजन्म, अनादि, अनंत ब्रह्मच सर्व आहे—माझ्यापासून तुझ्यापर्यंत सगळं.
पाषाणमौनप्रतिमं नकिञ्चिद् अभिशब्दितम् । यत् तत् किञ्चिद् इवोद्द्योतरूपं ब्रह्म जगत् स्मृतम्
जे दगडाच्या शांततेसारखं, कुठल्याही शब्दांनी न सांगता येणारं, जणू काहीतरी आहे असं हलकं रूप घेऊन दिसतं—तेच ब्रह्म, आणि तेच जग म्हणून ओळखलं जातं.
विभात्य् अचेत्यचिद्व्योम्नि स्वसत्तैव जगत्तया । निराकारे निराकारा स्वप्नानुभवसन्निभा
जिथे जाणिवाही नाही आणि अस्तित्वही नाही, तिथेच त्याचं स्वतःचं अस्तित्व जगासारखं चमकतं; निराकारात निराकार, जसं स्वप्नाचा अनुभव असतो तसं.
अनन्यद् आत्मनो ब्रह्म सर्वं भामात्ररूपकम् । प्रकाशनम् इवालोकẖ करोति न करोति च
स्वतः वेगळं असं काही नाही, आत्मा म्हणजेच ब्रह्म, आणि सर्व काही त्या चैतन्याच्या प्रकाशासारखं दिसतं. जसं प्रकाश उजेड देतो आणि काही वेळा देत नाही, तसं हेही आहे.
तेषु रामानुभूयन्ते जगल्लक्षेषु तत्र वै । उष्णानि चन्द्रवृन्दानि सूर्याश् शीतलमूर्तयः
राम, तिथे या जगाच्या विविध चिन्हांमध्ये, गरम चंद्र आणि गारवा देणारे सूर्य अनुभवायला येतात.
प्रजास् तमसि पश्यन्ति पश्यन्त्य् एव न तेजसि । उलूकस्य समाचारास् तस्यैव सदृशस्वनाः
तिथे जीव अंधारात पाहू शकतात, पण प्रकाशात पाहू शकत नाहीत; त्यांचं वागणं आणि आवाज घुबडासारखेच असतात.
इतश् शुभेन नश्यन्ति यान्ति पापैस् तथा दिवम् । विषाशनेन जीवन्ति म्रियन्ते ऽमृतभोजनैः
इथे पुण्य केल्याने लोक नष्ट होतात, आणि पाप केल्याने स्वर्गात जातात; विष खाऊन जगतात आणि अमृत खाऊन मरतात.
यद् यथा बुध्यते बोधो यथोदेत्य् अथ वा स्वतः । तथाशु स्फुटताम् एति सद् वासद् वा सद् एव तत्
जशी जशी जाणीव मनात उमटते, ती आपोआप किंवा वेगळ्या प्रकारे जरी आली, तरी खरी किंवा खोटी म्हणून ती लगेचच स्पष्ट होते; आणि त्या क्षणी फक्त तीच असते.
विटपाकारमूलौघदर्शनाद् वज्रशोभिभिः । घूर्णते पुष्पपत्त्राढ्यैḫ पादपैर् व्योम्नि काननम्
झाडांचे खोड, मुळे आणि फांद्या दिसल्यामुळे, आकाशातील जंगल जणू फुलांनी आणि पानांनी सजलेली झाडे घेऊन, हिर्यासारखी चमकत डोलताना भासते.
सिकताḫ पीडितास् सत्यस् स्रवन्ति स्नेहजं रसम् । शिलाफलहकेभ्यश् च जायन्ते कमलान्य् अलम्
जेव्हा वाळू दाबली जाते, तेव्हा ती खरोखरच ओलाव्यामुळे रस गळू लागते; आणि खडकाच्या फळांच्या खोल्यांतून भरपूर कमळे उगवतात.
दारुण्य् अश्मनि भित्तौ च चञ्चलास् सालभञ्जिकाः । गृहाङ्गनाभिस् सहिता गायन्ति कथयन्ति च
लाकूड, दगड आणि भिंतींवर, चपळ सालभंजिका मूर्ती आणि घरातील स्त्रिया एकत्र येऊन गातात आणि बोलतात.