शब्ददेशपतद्दृष्टिर् दृष्टवान् वनिताम् अहम् । पार्श्वे कनकनिष्ष्यन्दप्रभया भासिताम्बराम्
त्या आवाजाच्या दिशेने पाहताच, मी एका स्त्रीला पाहिले, जिने आपल्या बाजूला वाहणाऱ्या सोन्याच्या तेजाने तिचे वस्त्र उजळवले होते.
आलोलमाल्यवसनाम् अलकाकुललोचनाम् । लोलधम्मिल्लवलनाम् अन्यां श्रियम् इवागताम्
तीच्या अंगावर फुलांच्या माळा आणि हलणारी वस्त्रे होती, केस विस्कटलेले आणि डोळे चंचल, मोकळे केस वारंवार हलत होते—ती जणू नवीच आलेली दुसरी लक्ष्मीच वाटत होती.
कान्तकाञ्चनगौराङ्गीम् अङ्गस्थनवयौवनाम् । वनदेवीम् इवामोदिसर्वावयवसुन्दरीम्
तिचे अंग सुंदर सोन्यासारखे झळाळत होते, शरीर तरुण आणि भरलेले, सर्व अंगांनी सुंदर, जणू एखादी वनदेवीच आनंद पसरवत उभी आहे.
सा पूर्णचन्द्रवदना पुष्पप्रकरहासिनी । यौवनोद्दामवदना पक्ष्मलेक्षणशालिनी
तिचा चेहरा पूर्ण चंद्रासारखा, फुलांच्या गजऱ्यांसह हसणारी, तारुण्याने उजळलेली, लांब पापण्यांनी सजलेली डोळे.
आकाशकोशसदना शशाङ्ककरसुन्दरी । मुक्ताकलापरचना कान्ता मदनुसारिणी
जिचं घर आकाशाच्या पोकळीत आहे, जिचं सौंदर्य चंद्राच्या किरणांइतकं मोहक आहे, जी सुंदर मोत्यांच्या माळांनी सजलेली आहे, अशी माझी प्रिया माझ्यामागे चालत होती.
स्वरेण मधुरेणेमाम् आर्याम् आर्यविलासिनी । पपाठाकठिनं वामा मत्पार्श्वे मृदुहासिनी
गोड आवाजात, ही सुसंस्कृत आणि मनमोहक स्त्री, माझ्या शेजारी हलकं हसत, पण थोड्या कठोरपणे, गंभीर शब्द बोलू लागली.
असदुदितरिक्तचेतनसंसृतिमृगसरिति मुह्यमानानाम् । अवलम्बनतटविटपिनम् अभिनौमि भवन्तम् एव मुने
हे मुनी, जे लोक या जगाच्या भ्रमात हरवले आहेत, ज्यांची मनं रिकामी आणि खोटी आहेत, त्यांना आधार देणाऱ्या काठीवरील झाडासारखे तुम्ही आहात; म्हणून मी फक्त तुम्हालाच वंदन करतो.
इत्य् आकर्ण्याहम् आलोक्य तां चारुवचनस्वनाम् । ललनेयं किम् अनयेत्य् अनादृत्यैव तां गतः
हे ऐकून आणि तिचं सुंदर बोलणं व आवाज पाहून, 'ही स्त्री कोण आहे?' असं माझ्या मनात आलं, पण मी तिला दुर्लक्ष करून तिथून निघून गेलो.
ततो जगद्वृन्दमयीं मायां सम्प्रेक्ष्य विस्मितः । अनादृत्यैव तां व्योम्नि विहर्तुम् अहम् उद्यतः
मग या जगाच्या असंख्य रूपांची माया पाहून मी अचंबित झालो. ती माया दुर्लक्ष करून, मी आकाशात मुक्तपणे विहरण्याचा निर्धार केला.
ततस् तां तत्कृतां चिन्ताम् अलम् उत्सृज्य खे स्थिताम् । जगन्मायां कलयितुं व्योमात्माहं प्रवृत्तवान्
मग तिने निर्माण केलेली ती चिंता, जी आकाशातच राहिली होती, ती पूर्णपणे सोडून दिली आणि मी, ज्याचे स्वरूपच आकाशासारखे आहे, या जगाच्या मायेला समजून घेण्यास सुरुवात केली.
यावत् तानि तथोग्राणि जगन्ति सकलानि खम् । शून्यम् एव यथा स्वप्ने सङ्कल्पकथने तथा
तोपर्यंत ती सर्व भयंकर जगं आकाशात अस्तित्वात असली, तरी ती स्वप्नात किंवा कल्पनेच्या गोष्टीसारखीच रिकामी वाटत होती.
न पश्यन्ति न शृण्वन्ति कदाचित् कानिचित् क्वचित् । तानि कल्पमहाकल्पजातान् एकत्र तान् मिथः
ती जगं कधीच, कुठेही, काहीच पाहत नाहीत किंवा ऐकत नाहीत; ती सर्व जगं कल्पना आणि महाकल्पनेतून निर्माण झालेली असून, एकत्रच अस्तित्वात असतात.
प्रमत्तपुष्करावर्तान् उन्मत्तोत्पातमारुतान् । स्फुटिताद्रीन्द्रडाक्कारघट्टितब्रह्ममण्डपान्
अविचाराने फुललेल्या कमळांच्या भोवऱ्यांनी, संकटाच्या वेड्या वाऱ्यांनी, आणि पर्वतांच्या शिखरांसारखी तुटून पडलेली ब्रह्ममंडपांची घुमटांनी,
ज्वलत्कल्पाग्निविस्फोटस्फुटदैडबिडास्पदान् । प्रतपद्द्वादशाकारकटुमार्ताण्डमण्डलान्
जगाचा अंत करणाऱ्या ज्वलंत अग्नीच्या स्फोटांनी, देवांच्या निवासस्थानांची तडे गेलेली घरं, आणि बारा सूर्यांसारख्या प्रखर तेजाच्या वर्तुळांनी सर्वत्र जाळून टाकलं,
लुठत्सुरपुरव्रातवितताक्रन्दघर्घरान् । रणन्मेर्वादिकटकश्रेणीनिगरणोद्भटान्
स्वर्गातील नगरांच्या विखुरलेल्या समूहांच्या आक्रोश आणि गडगडाटाने, आणि मेरू पर्वतासारख्या दुर्गांच्या रांगा गिळंकृत होण्याच्या भीषण दृश्यांनी,
कल्पाग्निज्वलनोल्लासपटत्पटपटारवान् । आत्मभ्रंशबृहत्क्षोभक्षुब्धाम्बरमहार्णवान्
कल्पांताच्या प्रज्वलित अग्नीच्या कडकडाटाने, आणि आत्म्याचा नाश झाल्यामुळे आकाशासारख्या विशाल समुद्रात मोठी खळबळ उडाल्याने,
देवासुरनरागारघर्घराक्रन्दकर्कशान् । सप्तार्णवमहापूरपूरितार्केन्दुमन्दिरान्
देव, दानव आणि माणसांच्या घरांमधून येणाऱ्या कडक आवाजांनी, तसेच सात मोठ्या समुद्रांनी भरलेल्या सूर्य आणि चंद्राच्या महालांनी, सगळीकडे गडद गडगडाट आणि गर्जना पसरलेली आहे.
न विचेतन्ति कल्पान्तान् सर्वाण्य् एव परस्परम् । एकमन्दिरसंसुप्तास् स्वप्ने रणरयान् इव
पण कल्पांच्या शेवटी, हे सर्व एकमेकांना अजिबात ओळखत नाहीत; जणू सर्वजण एका घरात झोपले आहेत, जसे एखाद्या स्वप्नातले युद्धातले सैनिक.
तत्र रुद्रसहस्राणि ब्रह्मकोटिशतानि च । दृष्टानि विष्णुलक्षाणि कल्पवृन्दान्य् अलं मया
तेथे मी हजारो रुद्र, कोट्यवधी ब्रह्मा, असंख्य विष्णू आणि अनेक कल्पांचे समूह पाहिले आहेत.
तत्र क्वचिद् अनादित्ये निरहोरात्रभूतले । अकल्पयुगवर्षान्ते जगद्व्यूहैẖ क्षयोदयः
तेथे काही ठिकाणी जिथे सूर्य नाही, दिवस-रात्र नाही, अशा भूमीवर, अनंत युगांच्या आणि वर्षांच्या शेवटी, जगांची निर्मिती आणि नाश घडत असतो.
चिति सर्वं चितस् सर्वं चित् सर्वं सर्वतश् च चित् । चित् सर्वैकात्मिकेत्य् एतद् दृष्टं तत्र मयाखिलम्
चेतना म्हणजे सर्व काही आहे; सर्व काही मन आहे; जाणीव सर्वत्र आहे आणि सर्व काही जाणीवेचं स्वरूप आहे — मी तिथे हे सर्व असंच अनुभवलं.
त्वं का चिद् इति चेद् वक्षि तन् न किञ्चिद् इवाङ्ग चित् । सा हि शून्यतमा व्योम्नो न च नाम नकिञ्चन
अगं, जर तू म्हणशील, 'तू काहीतरी आहेस,' तर ते काहीच नाही असंच आहे; कारण ते अगदी रिकामं, आकाशासारखं आहे आणि त्याला नावसुद्धा नाही, काहीच नाही.
तद् आकाशम् इदं भाति जगद् इत्य् अभिशब्दितम् । तेनैव शब्दनभसा सर्वं हि परमं नभः
हे आकाश 'जग' म्हणून ओळखलं जातं, जसं ते दिसतं; पण त्या शब्दाच्या आडून, खरंतर सर्व काही तेच परम आकाश आहे.
दृश्यदृष्टिर् इयं भ्रान्तिर् आकाशतरुमञ्जरी । चिद्व्योमाङ्गकम् एवेति तत्राहम् अनुभूतवान्
दृश्य आणि द्रष्टा यांची ही अनुभूती म्हणजे एक भ्रम आहे, जणू आकाशाच्या झाडाला फुलं आली आहेत; हे सगळं केवळ चेतनेच्या आकाशाचा एक भाग आहे — मी तिथे असंच अनुभवलं.
बुद्ध्याकाशैकरूपेण व्यापिना बोधरूपिणा । तत्रानन्ते नसङ्कल्पम् अनुभूतम् इदं मया
बुद्धीच्या आकाशासारख्या, सर्वत्र पसरलेल्या आणि ज्ञानस्वरूप अशा अवस्थेत, मी तिथे हे अनंत, संकल्परहित स्थिती अनुभवली आहे.
ब्रह्मव्योम जगज्जालं ब्रह्मव्योम दिशो दश । ब्रह्मव्योम कलाकालदेशद्रव्यक्रियादिकम्
ब्रह्माचे आकाश म्हणजेच जगाचा पसारा आहे; दहा दिशा म्हणजेच ब्रह्माचे आकाश आहे; काळ, विभाग, स्थाने, वस्तू, कृती — हे सर्व काही ब्रह्माच्या आकाशातच आहेत.
तत्राहम् इव संसारशते सार्धे मुनीश्वराः । दृष्टा वसिष्ठनामानो ब्रह्मपुत्रा मदुत्तमाः
तिथे, शेकडो जन्ममरणाच्या फेऱ्यांसह, मी वसिष्ठ नावाचे, ब्रह्मदेवांचे पुत्र आणि माझ्यापेक्षा श्रेष्ठ असलेले ऋषी पाहिले आहेत.
ब्रह्मद्वासप्ततेस् त्रेतास् सर्वा एव सराघवाः । तत्र दृष्टं कृतशतं द्वापराणां शतं तथा
तिथे बहात्तर ब्रह्मा, सर्व त्रेता युगातील राम, शेकडो कृतयुग आणि तितकेच द्वापरयुग मी पाहिले आहेत.
भेदोदयेन चेद् दृष्टास् तास् तास् सर्गदशास् तथा । बोधेन चेत् तद् अत्यच्छम् एकं ब्रह्मनभस् ततम्
भेद निर्माण झाल्यावर ज्या त्या सृष्टीच्या अवस्था दिसतात, पण जेव्हा खरी समजूत येते, तेव्हा ते सर्व ओलांडून एकच शुद्ध ब्रह्म सर्वत्र पसरलेलं दिसतं.
भेदब्रह्मणि नामास्ति जगद् ब्रह्मण्य् अथ त्व् इदम् । ब्रह्मैवाजम् अनाद्यन्तं तत् सर्वं त्वन्मदादिकम्
भेद असलेल्या ब्रह्मातच जग दिसतं; पण ब्रह्मात हे काहीच नाही. ते अजन्म, अनादि, अनंत ब्रह्मच सर्व आहे—माझ्यापासून तुझ्यापर्यंत सगळं.