अब्ध्यर्काकाशमेर्वादिशतैर् आवलितान्य् अलम् । चिच्चमत्कारखे स्वप्नजालान्य् आभान्ति चाबिलम्
शेकडो समुद्र, सूर्य, आकाश, मेरू पर्वत आणि असे असंख्य विश्व सहजपणे व्यापले जातात; त्या अद्भुत चैतन्याच्या आकाशात स्वप्नासारखी माया दिसते, पण ती पूर्णपणे निरर्थक असते.
अनुभूतेर् भ्रमात्मत्वात् कारणानाम् अभावतः । पृथ्व्यादीनाम् अहेतूनाम् अत्यन्तं सन्त्य् असन्ति च
अनुभव चुकीचा खरा समजला जातो आणि कारणे नसल्याने पृथ्वी वगैरे सर्व गोष्टींना खरे कारणच नाही; म्हणून त्या पूर्णपणे आहेतही आणि नाहीतही.
मृगतृष्णाम्बुभरवद् द्विचन्द्रव्योमवर्णवत् । सम्पन्नानि न सत्यानि सत्यान्य् अप्य् अनुभूतितः
मृगजळातील पाणी किंवा आकाशातील दोन चंद्र जसे दिसतात पण खरे नसतात, तसेच या सर्व गोष्टी प्रत्यक्षात असल्या तरी त्या खरी नाहीत; अनुभवात ज्या खऱ्या वाटतात, त्या देखील खरी नसतात.
चित्सङ्कल्पनभस्य् एव भासमानानि भूरिशः । वासनावातनुन्नानि विनुन्नान्य् आत्मचेष्टितैः
या सर्व असंख्य गोष्टी फक्त चैतन्य आणि संकल्प यांच्या आकाशातच चमकतात; त्या वासनांच्या वाऱ्याने हलतात आणि आत्म्याच्या हालचालींमुळे अस्वस्थ होतात.
सुरासुरादिमषकान्य् आकाशोडुम्बरद्रुमे । फलानि रसपूर्णानि घूर्णमानानि मारुतैः
देव, दैत्य, कीटक, आकाश आणि आकाशातील उंबराचे झाड — ही सर्व फळं रसाने भरलेली आहेत आणि वाऱ्याने इकडून तिकडे फिरवली जातात.
अभिजातस्वभावस्य सर्वारम्भकरस्य च । शुद्धचित्तत्त्वबालस्य सङ्कल्पनगराणि खे
ज्याचा स्वभाव जन्मतःच शुद्ध आहे, जो सर्व कृतींचा मूळ आहे आणि ज्याचे मन पूर्णपणे निर्मळ आहे, त्याच्या कल्पनेच्या नगरी आकाशात उमटतात.
त्वम् अहं स इदं चेति धियाचलदृढान्य् अलम् । सम्पन्नान्य् अर्कदीप्त्येव पङ्कक्रीडनकानि च
'मी', 'तू', 'तो', 'हे' अशा ठाम कल्पना मनात पक्क्या रुजलेल्या असतात, जणू काही चिखलातली खेळणी सूर्यप्रकाशात उजळून निघतात.
धृतानि रसशालिन्या नियत्या नित्यतृप्तया । वनान्य् उग्रफलानीव वसन्तरसलेखया
या सर्व गोष्टी नशिबाच्या नेहमी तृप्त करणाऱ्या आणि रसाळ शक्तीने धरून ठेवलेल्या आहेत, जणू काही वसंत ऋतूच्या रसाने भरलेल्या, जाड फळांनी लगडलेल्या जंगलासारख्या.
महाकर्तॄण्य् अकर्तॄणि न कृतान्य् एव खानि च । स्वयंसम्पन्नरूपाणि चिद्व्योम्नैव कृतानि च
महान कृत्ये, न केलेली कृत्ये, आणि जी अजून घडलेली नाहीत, तसेच रिकाम्या जागा — ही सगळी रूपे आपोआप तयार होतात, फक्त चैतन्याच्या आकाशातच निर्माण होतात.
परमार्थमयान्य् एव तदन्यत्वोदितानि च । अलब्धान्य् एव लब्धानि सदासन्त्य् एव सन्ति च
ही सर्व वस्तू खरी तर परमार्थाच्याच बनलेल्या आहेत, जरी त्या वेगळ्या वाटतात; जी मिळवलेली नाहीत ती मिळाल्यासारखी वाटतात, आणि जी नेहमी नसतात, त्या असलेल्या सारख्या भासतात.
चतुर्दशदशैकादिविधभूतगणानि च । पुनस् तान्य् एव तान्य् अन्तर् अन्यान्य् अन्यान्य् अथो बहिः
चौदा, दहा, एक अशा प्रकारच्या सर्व जीवांच्या जमाती — या पुन्हा आत आहेत, काही बाहेर आहेत, आणि काही वेगळ्याच ठिकाणी आहेत.
नरकस्वर्गपातालबन्धुमित्रमयान्य् अपि । महारम्भमयान्य् एव शून्यानि परमार्थतः
नरक, स्वर्ग, पाताळ, नातेवाईक, मित्र — ही सगळी मोठी वाटणारी नाती आणि जागा, प्रत्यक्षात परमार्थाने पाहता पूर्णपणे रिकामीच आहेत.
क्षीराम्बुधेर् जलानीव स्नेहसाराणि सर्वतः । तरङ्गभङ्गुराण्य् अन्तर् बहिश् चावृत्तिमन्ति च
दुधाच्या समुद्रातल्या थेंबांसारखे, सर्वत्र स्निग्धतेने भरलेले, हे तरंगांसारखे आहेत — आत आणि बाहेर दोन्ही ठिकाणी नाजूक आणि चक्राकार फिरणारे.
आभासमात्ररूपाणि तेजांस्य् आत्मविवस्वतः । जातानीव स्वतस् तानि स्पन्दनानि नभस्वतः
हे केवळ भास आहेत, आत्मरूप सूर्याच्या तेजासारखे; जणू काही स्वतःपासूनच जन्मलेले, आकाशातील लहरींसारखे वाटतात.
वृक्षरूपाणि पत्त्राणां बुद्ध्यहङ्कारचेतसाम् । असताम् अप्य् असन्त्य् एव स्वप्नो ऽन्यस्थो नृणाम् इव
जसे पानांसाठी झाड असते, तसेच बुद्धी, अहंकार आणि मन यांच्यासाठी हे आहेत; जरी हे खरे नसले तरी, माणसाच्या दुसऱ्या कुठेतरी असलेल्या स्वप्नासारखे अस्तित्वात आहेत.
पुराणवेदसिद्धान्तकल्पनातल्पपालिषु । घननिद्राणि सुप्तानि बिभ्रन्ति शवताम् इव
पुरातन आणि वेदांतील मतांच्या, कल्पनांच्या लहान पाट्यांमध्ये, जणू काही मृत व्यक्तींच्या खोल झोपेसारखी झोप पाळतात.
परमार्थमहारण्ये चिद्गन्धर्वकृताणि खे । सूर्यदीपकदीप्तीनि गृहाणि गहनान्य् अति
परम अर्थाच्या त्या विशाल अरण्यात, आकाशात गंधर्वांनी घडवलेली अद्भुत अशी राजवाडे होते, जे सूर्य आणि दिव्यांच्या तेजाने उजळून निघालेले, फारच खोल आणि गूढ होते.
प्रजायमानानि नभस्य् अनन्ते विशीर्यमाणानि च निर्निमित्तम् । तदा त्व् अहं तैमिरिकाक्षदृष्टकेशोण्डुकानीव जगन्त्य् अपश्यम्
ती राजवाडे अनंत आकाशात आपोआप निर्माण होत आणि कारण नसताना नाहीशीही होत, त्या वेळी माझ्या डोळ्यांवर जणू अंधार पडल्यासारखे झाले होते आणि मला ही सारी जगं फक्त केसांच्या गोळ्यासारखीच दिसत होती.
ततो ऽहम् अभितो भ्रान्तस् तादृशḫ प्रविचारयन् । बहुकालम् असंरुद्धसंविदाकाशतां गतः
मग मी सर्वत्र भटकत राहिलो आणि अशा विचारात गुंतलो; बऱ्याच काळानंतर माझे भान अगदी मोकळ्या आकाशासारखे, कुठेही न अडकता विस्तारले.
शब्दं पश्चात् तम् अश्रौषम् अहं वीणास्वनोपमम् । क्रमात् स्फुटपदं जातं तत आर्यात्वम् आगतम्
नंतर मी एक आवाज ऐकला, तो वीणेच्या सुरांसारखा मधुर होता; हळूहळू त्यातील शब्द स्पष्ट झाले आणि त्यातूनच मला खरा मोठेपणा मिळाला.
शब्ददेशपतद्दृष्टिर् दृष्टवान् वनिताम् अहम् । पार्श्वे कनकनिष्ष्यन्दप्रभया भासिताम्बराम्
त्या आवाजाच्या दिशेने पाहताच, मी एका स्त्रीला पाहिले, जिने आपल्या बाजूला वाहणाऱ्या सोन्याच्या तेजाने तिचे वस्त्र उजळवले होते.
आलोलमाल्यवसनाम् अलकाकुललोचनाम् । लोलधम्मिल्लवलनाम् अन्यां श्रियम् इवागताम्
तीच्या अंगावर फुलांच्या माळा आणि हलणारी वस्त्रे होती, केस विस्कटलेले आणि डोळे चंचल, मोकळे केस वारंवार हलत होते—ती जणू नवीच आलेली दुसरी लक्ष्मीच वाटत होती.
कान्तकाञ्चनगौराङ्गीम् अङ्गस्थनवयौवनाम् । वनदेवीम् इवामोदिसर्वावयवसुन्दरीम्
तिचे अंग सुंदर सोन्यासारखे झळाळत होते, शरीर तरुण आणि भरलेले, सर्व अंगांनी सुंदर, जणू एखादी वनदेवीच आनंद पसरवत उभी आहे.
सा पूर्णचन्द्रवदना पुष्पप्रकरहासिनी । यौवनोद्दामवदना पक्ष्मलेक्षणशालिनी
तिचा चेहरा पूर्ण चंद्रासारखा, फुलांच्या गजऱ्यांसह हसणारी, तारुण्याने उजळलेली, लांब पापण्यांनी सजलेली डोळे.
आकाशकोशसदना शशाङ्ककरसुन्दरी । मुक्ताकलापरचना कान्ता मदनुसारिणी
जिचं घर आकाशाच्या पोकळीत आहे, जिचं सौंदर्य चंद्राच्या किरणांइतकं मोहक आहे, जी सुंदर मोत्यांच्या माळांनी सजलेली आहे, अशी माझी प्रिया माझ्यामागे चालत होती.
स्वरेण मधुरेणेमाम् आर्याम् आर्यविलासिनी । पपाठाकठिनं वामा मत्पार्श्वे मृदुहासिनी
गोड आवाजात, ही सुसंस्कृत आणि मनमोहक स्त्री, माझ्या शेजारी हलकं हसत, पण थोड्या कठोरपणे, गंभीर शब्द बोलू लागली.
असदुदितरिक्तचेतनसंसृतिमृगसरिति मुह्यमानानाम् । अवलम्बनतटविटपिनम् अभिनौमि भवन्तम् एव मुने
हे मुनी, जे लोक या जगाच्या भ्रमात हरवले आहेत, ज्यांची मनं रिकामी आणि खोटी आहेत, त्यांना आधार देणाऱ्या काठीवरील झाडासारखे तुम्ही आहात; म्हणून मी फक्त तुम्हालाच वंदन करतो.
इत्य् आकर्ण्याहम् आलोक्य तां चारुवचनस्वनाम् । ललनेयं किम् अनयेत्य् अनादृत्यैव तां गतः
हे ऐकून आणि तिचं सुंदर बोलणं व आवाज पाहून, 'ही स्त्री कोण आहे?' असं माझ्या मनात आलं, पण मी तिला दुर्लक्ष करून तिथून निघून गेलो.
ततो जगद्वृन्दमयीं मायां सम्प्रेक्ष्य विस्मितः । अनादृत्यैव तां व्योम्नि विहर्तुम् अहम् उद्यतः
मग या जगाच्या असंख्य रूपांची माया पाहून मी अचंबित झालो. ती माया दुर्लक्ष करून, मी आकाशात मुक्तपणे विहरण्याचा निर्धार केला.
ततस् तां तत्कृतां चिन्ताम् अलम् उत्सृज्य खे स्थिताम् । जगन्मायां कलयितुं व्योमात्माहं प्रवृत्तवान्
मग तिने निर्माण केलेली ती चिंता, जी आकाशातच राहिली होती, ती पूर्णपणे सोडून दिली आणि मी, ज्याचे स्वरूपच आकाशासारखे आहे, या जगाच्या मायेला समजून घेण्यास सुरुवात केली.