ततस् तेन स्वभावेन भूतव्योमैकताम् अहम् । सम्प्रयातो ऽम्बुनेवाम्बु सौरभं सौरभेण वा
त्या स्वभावामुळे मी भूतआकाशाशी एकरूप झालो, जसे पाणी पाण्यात मिसळते किंवा सुवास सुवासात एकत्र होतो.
सम्पन्नो ऽथ महाकाशो व्याप्य् अनन्तो ऽथ सर्वगः । अनाकारो ऽप्य् अनाधारस् सर्वार्थाधारतां गतः
मग मी महान आकाशासारखा झालो, सर्वत्र पसरलेला, अनंत, सर्वत्र व्यापणारा; जरी माझे कोणतेही रूप किंवा आधार नव्हते, तरी मी सर्व गोष्टींचा आधार बनलो.
यावत् त्रैलोक्यवृन्दानि संसाराणां शतानि च । तत्र ब्रह्माण्डलक्षाणि पश्याम्य् अगणितान्य् अपि
जितकी त्रैलोक्यांची समूहं आणि असंख्य संसारांचे शेकडो फेरे आहेत, तितक्या जागी मी अगणित ब्रह्मांडांची संख्या पाहतो, ती खरंच मोजता येणार नाहीत.
परस्परम् अदृष्टानि मिथẖ खान्य् अमलानि च । नानाचारविचाराणि शून्यान्य् एव परस्परम्
ती एकमेकांना दिसत नाहीत, प्रत्येक वेगळी आहे, निर्मळ आहे आणि एकमेकांच्या वागण्या-विचारांपासून पूर्णपणे रिकामी आहेत; एकमेकांसाठी त्या शून्यच आहेत.
स्वप्नरूपाणि सुप्तानां तुल्यकालं नृणाम् इव । महारम्भाण्य् अदृष्टानि शून्यानि च परस्परम्
जसं झोपेत असलेल्या माणसांना एकाच वेळी वेगवेगळे स्वप्नरूप दिसतात, तसंच या महान कृती एकमेकांना अदृश्य आणि शून्य वाटतात.
जायमानानि नश्यन्ति वर्धमानानि भूरिशः । वर्तमानान्य् अतीतानि भविष्यन्ति च सर्वशः
ही जन्मत असतात, नष्ट होत असतात, काही वारंवार वाढत असतात; जे आहे, जे गेलं, आणि जे होईल, ते सगळं या सृष्टीत घडत असतं.
अनेकचित्तजातानि महाभित्तीनि खानि च । मनस्य् एवोग्रराज्यानि कृतानि विविधैर् जनैः
अनेक लोकांनी आपल्या मनात वेगवेगळ्या प्रकारचे मानसिक जग, मोठ्या भिंती आणि खोल खड्डे तयार केले आहेत. हे सर्व त्यांच्या मनाच्या सामर्थ्याने घडले आहे.
निरावरणरूपाणि तथैकावरणानि च । पञ्चावरणरूपाणि षडेकावरणानि च
काहींना कोणतीही आडवी नाही, काहींना एकच आडवी आहे, काहींना पाच आडव्या आहेत, तर काहींना सहा आडव्या आहेत.
दशावरणचित्राणि षोडशावरणानि च । चतुर्विंशत्यावृतीनि षट्त्रिंशत्यावृतीनि च
काही ठिकाणी दहा आडव्या दिसतात, काहींना सोळा आडव्या आहेत, काहींना चोवीस आडव्या आहेत, तर काहींना छत्तीस आडव्या आहेत.
शून्यानि भूतपूर्णानि पञ्चभूतमयानि च । एकपृथ्व्यादिभूतानि चतुष्पृथ्व्यादिकानि च
काही जागा रिकाम्या आहेत, काहींमध्ये पंचमहाभूत भरलेली आहेत, काही पूर्णपणे पंचमहाभूतांनी बनलेल्या आहेत, काहींमध्ये फक्त पृथ्वी तत्त्व आहे, तर काहींमध्ये चार पृथ्वी तत्त्वे आहेत.
त्रिपृथ्व्यादीनि चान्यानि द्विपृथ्व्यादीन्य् अथापि च । तथा सप्तमहाभूतान्य् एकजातिमयानि च
काही जगं तीन पृथ्वीच्या घटकांनी बनलेली आहेत, काही दोन पृथ्वीच्या, आणि तसेच सात मोठ्या घटकांची जगं आहेत, जी प्रत्येक वेगवेगळ्या प्रकारच्या घटकांनी बनलेली आहेत.
त्वादृशानुभवाभोगविरुद्धानीदृशानि तु । तथा नित्यान्धकाराणि सूर्यादिरहितानि च
तुझ्या अनुभवाला आणि उपभोगाला विरुद्ध अशीही काही जगं आहेत, आणि काही जगं कायम अंधारात असतात, जिथे सूर्य वगैरे काहीच नसतं.
तथा मीलितसर्गाणि एकनाथावृतानि च । विलक्षणप्रजेशानि विचित्राचारवन्ति च
काही जगांत सृष्टीच बंद आहे, काहींना एकच अधिपती व्यापून राहिलेला आहे, काहींना वेगळे वेगळे प्रजापती आहेत, आणि काहींमध्ये विचित्र चालरीती आहेत.
जात्यन्धपारम्पर्येण सङ्केताचारवन्ति च । तथा नित्यप्रकाशानि ज्वलिताग्निमयानि च
काही जगांत जन्मजात अंधत्व पिढ्यानपिढ्या चालतं, काही ठिकाणी केवळ संकेतांनुसार वागतात, आणि काही जगं कायम प्रकाशमान असतात, जिथे सतत ज्वलंत अग्नी असतो.
तथा जलैकपूर्णानि पवनैकात्मकानि च । स्तब्धानि परमाकाशे वहन्ति च तथानिशम्
जसं केवळ पाण्यानं भरलेली भांडी किंवा फक्त वाऱ्यानं बनलेली भांडी, या सगळ्या अत्युच्च आकाशात स्थिर राहतात, तसंच हे जगही रात्रंदिवस तसंच टिकून राहतं.
जायमानानि पुष्यन्ति परिपुष्टानि चाभितः । तिर्यग् गच्छन्ति चान्यानि मूकसर्गमयान्य् अपि
काही जगं जन्म घेतात आणि वाढतात, काही सर्व बाजूंनी पूर्ण वाढलेली असतात; काही बाजूला सरकतात, तर काही मूक सृष्टीपासून बनलेली असतात.
देवमात्रैकसर्गाणि नरमात्रमयानि च । दैत्यवृन्दमयान्य् एव क्रिमिनिर्विवराणि च
काही जगं फक्त देवांनी बनलेली असतात, काही फक्त माणसांनी, काही राक्षसांच्या समूहांनी, तर काही कीटकांच्या घरट्यासारखी असतात.
अन्तर् अन्तस् तदन्तश् च स्वकोशेष्व् अणुकं प्रति । जातानि जायमानानि कदलीदलपीठवत्
प्रत्येक लहान कोशात, आत आणि अगदी खोलवर, जगं जन्म घेतात आणि होत राहतात, जणू केळीच्या देठाच्या पात्यांसारखी एकामध्ये एक गुंडाळलेली असतात.
परस्परम् अदृष्टानि नानुभूतानि वै मिथः । सैनिकस्वप्नजालानि जातानीव महान्त्य् अपि
हे एकमेकांना न दिसणारे, एकमेकांनी कधीही न अनुभवलेले असतात. जणू काही स्वप्नातल्या मोठ्या सैन्यांसारखे — जी निर्माण होतात, पण एकमेकांना ओळखत नाहीत.
विविधान्य् अप्य् अनन्तानि स्वच्छाकाशात्मकान्य् अलम् । अन्योऽन्यम् अन्यवृत्तीनि न मिथो ऽन्यस्थितीनि च
असंख्य आणि विविध जगं आहेत, ती सर्व अगदी निर्मळ आकाशासारखी आहेत. प्रत्येकाचं चालणं वेगळं आहे, एकमेकांच्या अस्तित्वाशी किंवा स्थितीशी त्यांचा काही संबंध नाही.
मिथश् चान्यान्यशास्त्राणि मिथो ऽनन्तानि यानि च । अन्यान्यसन्निवेशानि मिथो ऽन्यान्यानि यानि च
त्यांची धर्मशास्त्रं एकमेकांपेक्षा वेगळी आहेत आणि त्यांची संख्या अगणित आहे. त्यांची रचना वेगळी आहे, आणि प्रत्येक दुसऱ्यापेक्षा निराळं आहे.
अन्योऽन्यं परलोकानि मिथस् सिद्धपुराणि च । अन्यादृशमहाभूतान्य् अन्यादृक्षगिरीणि च
त्यांची परलोकं एकमेकांपेक्षा वेगळी आहेत, सिद्धांची नगरीही वेगवेगळी आहेत. त्यांच्या मूलद्रव्यांचा प्रकार वेगळा आहे आणि त्यांच्या डोंगरांचाही स्वरूप वेगळं आहे.
त्वादृशानुभवेहानाम् अगम्यान्य् आततानि च । असमञ्जसरूपाणि कथ्यमानानि मादृशैः
तुझ्यासारख्या अनुभूती सर्वसामान्यांना गाठता येत नाहीत आणि त्या फार दूरवर पसरलेल्या असतात. माझ्यासारख्या लोकांनी त्या सांगितल्या, तर त्या विसंगत आणि जुळत नाहीत असंच वाटतं.
अणुवत् प्रोह्यमानानि चिदादित्यांशुमण्डले । परमार्थश्रियो व्योम्नि रश्मिजालानि कुण्डले
त्या इतक्या सूक्ष्म असतात की जणू काही चेतनेच्या सूर्याच्या प्रकाशात लहान कणांसारख्या विखुरल्या जातात, किंवा जसं परमार्थाच्या तेजाच्या आकाशात किरणांचे वलय उमटतात.
कानिचित् तानि तान्य् एव भूत्वा भूत्वा भवन्त्य् अलम् । कानिचित् तादृशान्य् एव जातानि वनपर्णवत्
त्यांपैकी काही काही वारंवार निर्माण होतात आणि नाहीशा होतात; काही मात्र जशा आहेत तशाच राहतात, जणू काही अरण्यातील पानांसारख्या दिसतात.
अन्यान्य् अत्रार्धसदृशान्य् अन्यानि सदृशान्य् अपि । कञ्चित् कालं सुसदृशान्य् अन्यान्य् अनघ कानिचित्
इथे काही काही अर्धवट जुळत्या असतात, काही अगदी सारख्या असतात; काही, हे निष्पापा, थोड्या काळासाठी फारच जुळत्या राहतात, तर काही फक्त थोड्याच वेळासाठी तशा दिसतात.
अन्यान्य् अज्ञातकालानि यदृच्छावशतस् स्वयम् । जायमानानि पुष्यन्ति सुस्थिराणि स्थितानि च
काही गोष्टी कधी निर्माण होतात हे कुणालाही माहीत नसतं; त्या आपोआप, सहजपणे जन्म घेतात, वाढतात आणि स्थिर राहतात.
फलानि तान्य् अनन्तानि परमार्थमहातरोः । अनन्यान्य् एव चान्यानि तन्मयान्य् एव वै ततः
या सगळ्या गोष्टी म्हणजे त्या परम सत्याच्या महान वृक्षाची अनंत फळं आहेत; त्यातली काही वेगळी आहेत, काही एकरूप आहेत, तर काही त्या वृक्षाच्याच स्वरूपातली आहेत.
कानिचित् स्वल्पकल्पानि दीर्घकल्पानि कानिचित् । अन्यान्य् अनियतं भूरि नियतं भूरि कानिचित्
काही गोष्टी थोड्या काळासाठी टिकतात, काही फार काळासाठी राहतात; काही असंख्य आणि अनिश्चित असतात, तर काही असंख्य असूनही निश्चित असतात.
तानि शून्यत्वजालानि परमाकाशकोशके । अपरिज्ञातकालानि दृढान्य् अज्ञातदोषके
या सगळ्या गोष्टी त्या परम आकाशाच्या आवरणातल्या रिकाम्या जाळ्यासारख्या आहेत; त्यांचा जन्म कधी झाला हे कुणालाही ठाऊक नाही, त्या मजबूत आहेत आणि त्यांचे दोष कुणालाही कळत नाहीत.