तद् आकर्ण्याशु तत्रेदम् अहं चिन्तितवान् अथ । शब्दकर्त्रीक्षणात् पश्यन् दिशो दश सविस्मयः
ते ऐकून मी तिथेच लगेच मनाशी विचार केला आणि त्या आवाजाचा क्षण येताच, दहा दिशांकडे आश्चर्याने पाहू लागलो.
व्योम्नो ऽयं सिद्धसञ्चारमार्गशून्यम् अनन्तरम् । भागो योजनलक्षाणि समतिक्रम्य संस्थितः
हे आकाशाचं हे भाग अगदी रिकामं आणि अनंत आहे, सिद्धांच्या संचाराचा मोकळा मार्ग आहे, आणि शेकडो हजारो योजनांपेक्षा पुढे पसरलेला आहे.
तद् इहेदृग्विधस्यास्य कुतश् शब्दस्य सम्भवः । शाब्दिकं न च पश्यामि यत्नेनापि विलोकयन्
इथे असा आवाज कसा येऊ शकतो? मी कितीही काळजीपूर्वक पाहिलं, तरी आवाजाचा काहीही स्रोत दिसत नाही.
अनन्तम् इदम् आशून्यं पुरो मे निर्मलं नभः । इह भूतं प्रयत्नेन प्रेक्ष्यमाणं न दृश्यते
माझ्या समोरचं हे अनंत, स्वच्छ आकाश पूर्णपणे ओकळ आहे; मी कितीही नीट पाहिलं तरी इथे काहीही सजीव दिसत नाही.
यदेति चिन्तयित्वाहं भूयो भूयो विलोकयन् । शब्देश्वरं न पश्यामि तदा चिन्तितवान् इदम्
असं विचार करत मी पुन्हा पुन्हा पाहिलं, पण मला त्या नादाच्या अधिपतीचं दर्शन झालं नाही. तेव्हा मी असं मनाशी ठरवलं—
आकाश एव भूत्वाहम् आकाशेनैकतां गतः । आकाशगुणशब्दार्थान् करोम्य् आकाशकोशके
मी अगदी आकाशासारखा झालो, आकाशातच एकरूप झालो आणि त्या आकाशाच्या आवरणात मी आकाशाचे गुण, नाद आणि अर्थ निर्माण करतो.
देहाकाशम् इदं स्थाप्य ध्यानेनेह यथास्थितम् । चिदाकाशवपुर् व्योम्ना याम्य् ऐक्यं वार् इवाम्बुना
ध्यानाने हे देहाचं आकाश जसं आहे तसं स्थिर केलं आणि माझं चैतन्यरूप शरीर आकाशाशी अगदी पाण्यात पाणी मिसळावं तसं एकरूप झालं.
चिन्तयित्वेत्य् अहं त्यक्तुं देहं पद्मासने स्थितः । आसं समाधिम् आधातुं पुनर् आमीलितेक्षणः
असं विचार करून मी पद्मासनात बसलो, देह सोडायचं ठरवलं आणि डोळे मिटून पुन्हा समाधीत जावं म्हणून सज्ज झालो.
त्यक्त्वा बाह्यान् अपि स्पर्शान् ऐन्द्रियान् आन्तरान् अपि । चित्ताकाशे ऽहम् अभवं संवित्स्पन्दमयात्मकः
मी बाह्य आणि अंतर्गत इंद्रियांचे स्पर्श सोडून दिले आणि चित्ताच्या आकाशात 'मी आहे' असे अनुभवू लागलो, जिथे माझे स्वरूप केवळ जागृतीच्या लहरींनी भरलेले होते.
क्रमात् तद् अपि सन्त्यज्य बुद्धितत्त्वपदं गतः । सम्पन्नो ऽहं चिदाकाशो जगज्जालैकदर्पणः
हळूहळू तेही सोडून मी बुद्धीच्या तत्त्वाच्या अवस्थेत पोहोचलो आणि मग मीच चैतन्याच्या आकाशासारखा झालो, जिथे संपूर्ण जगाचा पसारा एका आरशात उमटतो.
ततस् तेन स्वभावेन भूतव्योमैकताम् अहम् । सम्प्रयातो ऽम्बुनेवाम्बु सौरभं सौरभेण वा
त्या स्वभावामुळे मी भूतआकाशाशी एकरूप झालो, जसे पाणी पाण्यात मिसळते किंवा सुवास सुवासात एकत्र होतो.
सम्पन्नो ऽथ महाकाशो व्याप्य् अनन्तो ऽथ सर्वगः । अनाकारो ऽप्य् अनाधारस् सर्वार्थाधारतां गतः
मग मी महान आकाशासारखा झालो, सर्वत्र पसरलेला, अनंत, सर्वत्र व्यापणारा; जरी माझे कोणतेही रूप किंवा आधार नव्हते, तरी मी सर्व गोष्टींचा आधार बनलो.
यावत् त्रैलोक्यवृन्दानि संसाराणां शतानि च । तत्र ब्रह्माण्डलक्षाणि पश्याम्य् अगणितान्य् अपि
जितकी त्रैलोक्यांची समूहं आणि असंख्य संसारांचे शेकडो फेरे आहेत, तितक्या जागी मी अगणित ब्रह्मांडांची संख्या पाहतो, ती खरंच मोजता येणार नाहीत.
परस्परम् अदृष्टानि मिथẖ खान्य् अमलानि च । नानाचारविचाराणि शून्यान्य् एव परस्परम्
ती एकमेकांना दिसत नाहीत, प्रत्येक वेगळी आहे, निर्मळ आहे आणि एकमेकांच्या वागण्या-विचारांपासून पूर्णपणे रिकामी आहेत; एकमेकांसाठी त्या शून्यच आहेत.
स्वप्नरूपाणि सुप्तानां तुल्यकालं नृणाम् इव । महारम्भाण्य् अदृष्टानि शून्यानि च परस्परम्
जसं झोपेत असलेल्या माणसांना एकाच वेळी वेगवेगळे स्वप्नरूप दिसतात, तसंच या महान कृती एकमेकांना अदृश्य आणि शून्य वाटतात.
जायमानानि नश्यन्ति वर्धमानानि भूरिशः । वर्तमानान्य् अतीतानि भविष्यन्ति च सर्वशः
ही जन्मत असतात, नष्ट होत असतात, काही वारंवार वाढत असतात; जे आहे, जे गेलं, आणि जे होईल, ते सगळं या सृष्टीत घडत असतं.
अनेकचित्तजातानि महाभित्तीनि खानि च । मनस्य् एवोग्रराज्यानि कृतानि विविधैर् जनैः
अनेक लोकांनी आपल्या मनात वेगवेगळ्या प्रकारचे मानसिक जग, मोठ्या भिंती आणि खोल खड्डे तयार केले आहेत. हे सर्व त्यांच्या मनाच्या सामर्थ्याने घडले आहे.
निरावरणरूपाणि तथैकावरणानि च । पञ्चावरणरूपाणि षडेकावरणानि च
काहींना कोणतीही आडवी नाही, काहींना एकच आडवी आहे, काहींना पाच आडव्या आहेत, तर काहींना सहा आडव्या आहेत.
दशावरणचित्राणि षोडशावरणानि च । चतुर्विंशत्यावृतीनि षट्त्रिंशत्यावृतीनि च
काही ठिकाणी दहा आडव्या दिसतात, काहींना सोळा आडव्या आहेत, काहींना चोवीस आडव्या आहेत, तर काहींना छत्तीस आडव्या आहेत.
शून्यानि भूतपूर्णानि पञ्चभूतमयानि च । एकपृथ्व्यादिभूतानि चतुष्पृथ्व्यादिकानि च
काही जागा रिकाम्या आहेत, काहींमध्ये पंचमहाभूत भरलेली आहेत, काही पूर्णपणे पंचमहाभूतांनी बनलेल्या आहेत, काहींमध्ये फक्त पृथ्वी तत्त्व आहे, तर काहींमध्ये चार पृथ्वी तत्त्वे आहेत.
त्रिपृथ्व्यादीनि चान्यानि द्विपृथ्व्यादीन्य् अथापि च । तथा सप्तमहाभूतान्य् एकजातिमयानि च
काही जगं तीन पृथ्वीच्या घटकांनी बनलेली आहेत, काही दोन पृथ्वीच्या, आणि तसेच सात मोठ्या घटकांची जगं आहेत, जी प्रत्येक वेगवेगळ्या प्रकारच्या घटकांनी बनलेली आहेत.
त्वादृशानुभवाभोगविरुद्धानीदृशानि तु । तथा नित्यान्धकाराणि सूर्यादिरहितानि च
तुझ्या अनुभवाला आणि उपभोगाला विरुद्ध अशीही काही जगं आहेत, आणि काही जगं कायम अंधारात असतात, जिथे सूर्य वगैरे काहीच नसतं.
तथा मीलितसर्गाणि एकनाथावृतानि च । विलक्षणप्रजेशानि विचित्राचारवन्ति च
काही जगांत सृष्टीच बंद आहे, काहींना एकच अधिपती व्यापून राहिलेला आहे, काहींना वेगळे वेगळे प्रजापती आहेत, आणि काहींमध्ये विचित्र चालरीती आहेत.
जात्यन्धपारम्पर्येण सङ्केताचारवन्ति च । तथा नित्यप्रकाशानि ज्वलिताग्निमयानि च
काही जगांत जन्मजात अंधत्व पिढ्यानपिढ्या चालतं, काही ठिकाणी केवळ संकेतांनुसार वागतात, आणि काही जगं कायम प्रकाशमान असतात, जिथे सतत ज्वलंत अग्नी असतो.
तथा जलैकपूर्णानि पवनैकात्मकानि च । स्तब्धानि परमाकाशे वहन्ति च तथानिशम्
जसं केवळ पाण्यानं भरलेली भांडी किंवा फक्त वाऱ्यानं बनलेली भांडी, या सगळ्या अत्युच्च आकाशात स्थिर राहतात, तसंच हे जगही रात्रंदिवस तसंच टिकून राहतं.
जायमानानि पुष्यन्ति परिपुष्टानि चाभितः । तिर्यग् गच्छन्ति चान्यानि मूकसर्गमयान्य् अपि
काही जगं जन्म घेतात आणि वाढतात, काही सर्व बाजूंनी पूर्ण वाढलेली असतात; काही बाजूला सरकतात, तर काही मूक सृष्टीपासून बनलेली असतात.
देवमात्रैकसर्गाणि नरमात्रमयानि च । दैत्यवृन्दमयान्य् एव क्रिमिनिर्विवराणि च
काही जगं फक्त देवांनी बनलेली असतात, काही फक्त माणसांनी, काही राक्षसांच्या समूहांनी, तर काही कीटकांच्या घरट्यासारखी असतात.
अन्तर् अन्तस् तदन्तश् च स्वकोशेष्व् अणुकं प्रति । जातानि जायमानानि कदलीदलपीठवत्
प्रत्येक लहान कोशात, आत आणि अगदी खोलवर, जगं जन्म घेतात आणि होत राहतात, जणू केळीच्या देठाच्या पात्यांसारखी एकामध्ये एक गुंडाळलेली असतात.
परस्परम् अदृष्टानि नानुभूतानि वै मिथः । सैनिकस्वप्नजालानि जातानीव महान्त्य् अपि
हे एकमेकांना न दिसणारे, एकमेकांनी कधीही न अनुभवलेले असतात. जणू काही स्वप्नातल्या मोठ्या सैन्यांसारखे — जी निर्माण होतात, पण एकमेकांना ओळखत नाहीत.
विविधान्य् अप्य् अनन्तानि स्वच्छाकाशात्मकान्य् अलम् । अन्योऽन्यम् अन्यवृत्तीनि न मिथो ऽन्यस्थितीनि च
असंख्य आणि विविध जगं आहेत, ती सर्व अगदी निर्मळ आकाशासारखी आहेत. प्रत्येकाचं चालणं वेगळं आहे, एकमेकांच्या अस्तित्वाशी किंवा स्थितीशी त्यांचा काही संबंध नाही.