आदाव् एव हि नोत्पन्नम् अद्यापि च न विद्यते । दृश्यं यच् चावभातीदं तद् ब्रह्म ब्रह्मणि स्थितम्
सुरुवातीला हे निर्माण झालंच नव्हतं, आणि आजही ते अस्तित्वात नाही. जे काही आपल्या डोळ्यांसमोर दिसतं, ते सर्व ब्रह्मच आहे आणि ब्रह्मातच नांदतं.
नास्ति भूर् अणुमात्रापि सर्गैर् निर्विवरा न या । न च क्वचन विद्यन्ते सर्गा ब्रह्मखम् एव तत्
जगातल्या मातीचं अगदी कणभरही असं काही नाही की ज्यात सृष्टी नाही, आणि कुठेही अशी सृष्टी सापडत नाही. हे सर्व केवळ ब्रह्माचं आकाश आहे.
वारिणो नाणुर् अप्य् अस्ति सर्गैर् निर्विवरो न यः । न च क्वचन सर्गास् ते सन्ति ब्रह्मखम् एव तत्
पाण्याचं अगदी कणभरही असं काही नाही की ज्यात सृष्टी नाही, आणि ती सृष्टी कुठेही सापडत नाही. हे सर्व केवळ ब्रह्माचं आकाश आहे.
न तेजसो ऽणुर् अप्य् अस्ति सर्गैर् निर्विवरो न यः । न च क्वचन विद्यन्ते सर्गा ब्रह्मखम् एव तत्
अग्नीचं अगदी कणभरही असं काही नाही की ज्यात सृष्टी नाही, आणि कुठेही अशी सृष्टी सापडत नाही. हे सर्व केवळ ब्रह्माचं आकाश आहे.
न वायोर् अणुर् अप्य् अस्ति सर्गैर् निर्विवरो न यः । न च क्वचन सर्गास् ते सन्ति ब्रह्मखम् एव तत्
निर्मितीमुळे जिथे छिद्र नाही असा वायूचा अगदी कणसुद्धा नाही; आणि त्या निर्मिती कुठेही अस्तित्वात नाहीत — सर्वत्र केवळ ब्रह्माचेच व्यापक आकाश आहे.
खं नाणुमात्रम् अप्य् अस्ति सर्गैर् निर्विवरं न यत् । न च क्वचन विद्यन्ते सर्गा ब्रह्मखम् एव तत्
निर्मितीमुळे जिथे छिद्र नाही अशी अगदी क्षुल्लक जागासुद्धा नाही; आणि त्या निर्मिती कुठेही सापडत नाहीत — सर्वत्र केवळ ब्रह्माचेच आकाश आहे.
न सा महाभूततास्ति सर्गैर् निर्विवरा न या । न च क्वचन विद्यन्ते सर्गा ब्रह्मखम् एव ते
निर्मितीमुळे जिथे छिद्र नाही अशी पाच महाभूतांची स्थितीही नाही; आणि त्या निर्मिती कुठेही सापडत नाहीत — त्या सर्व ब्रह्माच्या आकाशातच विलीन आहेत.
प्राण्यङ्गो नाणुर् अप्य् अस्ति सर्गैर् निर्विवरो न यः । न च क्वचन सर्गास् ते सन्ति ब्रह्मखम् एव तत्
निर्मितीमुळे जिथे छिद्र नाही असा सजीवाच्या अंगाचा अगदी कणसुद्धा नाही; आणि त्या निर्मिती कुठेही अस्तित्वात नाहीत — सर्वत्र केवळ ब्रह्माचेच व्यापक आकाश आहे.
शैलानां नाणुर् अप्य् अस्ति स सर्गैर् यो न निर्घनः । न च क्वचन विद्यन्ते सर्गा ब्रह्मखम् एव तत्
सृष्टीमुळे जे डोंगर घन झाले नाहीत असा एकही कण नाही; आणि कुठेही सृष्टी सापडत नाही — सर्वत्र फक्त ब्रह्माचेच व्यापक अस्तित्व आहे.
ब्रह्मणो नाणुर् अप्य् अस्ति सर्गैर् निर्विवरो न यः । न च क्वचन सर्गास् ते सन्ति ब्रह्मखम् एव तत्
सृष्टीमुळे ब्रह्माच्या अस्तित्वात कुठेही रिकामी जागा नाही; आणि ती सृष्टी कुठेही अस्तित्वात नाही — सर्वत्र फक्त ब्रह्माचेच व्यापक स्वरूप आहे.
सर्गेषु नाणुर् अप्य् अस्ति न ब्रह्मात्मैव यस् सदा । ब्रह्म सर्गस् तथा त्व् एष वाचि भेदो न वस्तुनि
सृष्टीमध्ये असा एकही कण नाही की जो नेहमी ब्रह्मस्वरूप नाही; म्हणून सृष्टी आणि ब्रह्म हे एकच आहेत — फरक फक्त शब्दांत आहे, प्रत्यक्षात नाही.
सर्ग एव परं ब्रह्म परं ब्रह्मैव सर्गता । मनाग् अप्य् अस्ति न द्वैतम् अत्राग्न्यर्कौष्ण्ययोर् इव
सृष्टी म्हणजेच परब्रह्म आणि परब्रह्म म्हणजेच सृष्टी; जशी अग्नी आणि सूर्य यांच्या उष्णतेत व प्रकाशात भेद नाही, तसा इथे किंचितही द्वैत नाही.
इमे सर्गा इदं ब्रह्म चेत्य् एता वाक्यदृष्टयः । विदार्यदारुरववद् भान्त्य् अर्थपरिवर्जिताः
"ही सृष्टी आहे", "हेच ब्रह्म आहे" — अशा वाक्यांचा अर्थ जणू पोकळ लाकडाच्या आवाजासारखा, फक्त शब्द आहेत पण खरी खोली नाही.
द्वैतम् ऐक्यं च यत्रास्ति न मनाग् अपि तत्र ते । सर्गब्रह्मादिशब्दार्थाẖ कथं कस्येव भान्तु ते
जिथे द्वैत किंवा अद्वैत काहीच नाही, तिथे 'सृष्टी' किंवा 'ब्रह्म' हे शब्द कुणासाठी आणि कसे अर्थपूर्ण ठरतील?
शान्तम् एकम् अनाद्यन्तम् इदम् अच्छम् अनामयम् । व्यवहारवतो ऽप्य् अङ्ग ज्ञस्य मौनं शिलाघनम्
हे शांत, एकमेव, अनादि-अनंत, निर्मळ आणि दुःखरहित आहे. अगदी व्यवहार करणाऱ्या ज्ञानी माणसांचं मौनसुद्धा या ठिकाणी दगडासारखं स्थिर असतं.
निर्वाणम् एवम् अखिलं नभ एव दृश्यं त्वं चाहम् अद्रिनिचयाश् च सुरासुराश् च । तादृग् जगत् समवलोकय यादृग् अङ्ग स्वप्ने ऽन्यजन्तुमनसि व्यवहारजालम्
अशी ही सर्वत्र मुक्तीच आहे, जी आकाशात दिसते. तू, मी, पर्वतांचे रांगे, देव-दानव — हे सगळं जसं स्वप्नात दुसऱ्याच्या मनात व्यवहारांची गुंफण दिसते तसं इथे भासतं.
अनन्तरं नभẖकोशकुटीकोटरके मुने । तव ध्यानात् प्रबुद्धस्य वृत्तं वर्षशतेन किम्
मुनिवर, त्यानंतर आकाशाच्या गुहेत ध्यानातून जागा झाल्यावर, शंभर वर्षांत तुझ्यावर काय घडलं?
ततो ध्यानात् प्रबुद्धो ऽहं श्रुतवांस् तत्र निस्स्वनम् । मृद्व् अव्यक्तपदं हृद्यं न च वाद्यान् न गेयतः
मग ध्यानातून जागा झाल्यावर मी तिथे एक नाद नसलेला, हलका, अस्पष्ट, मनाला गोड वाटणारा असा आवाज ऐकला; तो ना वाद्यांचा होता, ना गाण्याचा.
स्त्रीस्वभावाद् इव मृदु मधुरं चानिनादि च । स्वल्पाङ्गत्वाद् अनिर्ह्रादि मया तद् वाक्यम् ऊहितम्
तो आवाज जसा स्त्रीच्या स्वभावासारखा, मृदू, मधुर आणि सुरुवात न कळणारा होता; तो फारच हलका आणि अस्पष्ट असल्यामुळे मी त्याचा अर्थ अंदाजाने लावला.
इन्दिन्दिररुताकारं तन्त्रीरणनरञ्जनम् । न रोदनं न पठनं वंशकोशसमस्वनम्
तो आवाज मधमाशांच्या गुंजारवासारखा, तंतूच्या झंकारासारखा, मनाला आनंद देणारा होता; तो ना रडण्यासारखा, ना पठणासारखा, तर वासाच्या नळीच्या गोड स्वरासारखा वाटला.
तद् आकर्ण्याशु तत्रेदम् अहं चिन्तितवान् अथ । शब्दकर्त्रीक्षणात् पश्यन् दिशो दश सविस्मयः
ते ऐकून मी तिथेच लगेच मनाशी विचार केला आणि त्या आवाजाचा क्षण येताच, दहा दिशांकडे आश्चर्याने पाहू लागलो.
व्योम्नो ऽयं सिद्धसञ्चारमार्गशून्यम् अनन्तरम् । भागो योजनलक्षाणि समतिक्रम्य संस्थितः
हे आकाशाचं हे भाग अगदी रिकामं आणि अनंत आहे, सिद्धांच्या संचाराचा मोकळा मार्ग आहे, आणि शेकडो हजारो योजनांपेक्षा पुढे पसरलेला आहे.
तद् इहेदृग्विधस्यास्य कुतश् शब्दस्य सम्भवः । शाब्दिकं न च पश्यामि यत्नेनापि विलोकयन्
इथे असा आवाज कसा येऊ शकतो? मी कितीही काळजीपूर्वक पाहिलं, तरी आवाजाचा काहीही स्रोत दिसत नाही.
अनन्तम् इदम् आशून्यं पुरो मे निर्मलं नभः । इह भूतं प्रयत्नेन प्रेक्ष्यमाणं न दृश्यते
माझ्या समोरचं हे अनंत, स्वच्छ आकाश पूर्णपणे ओकळ आहे; मी कितीही नीट पाहिलं तरी इथे काहीही सजीव दिसत नाही.
यदेति चिन्तयित्वाहं भूयो भूयो विलोकयन् । शब्देश्वरं न पश्यामि तदा चिन्तितवान् इदम्
असं विचार करत मी पुन्हा पुन्हा पाहिलं, पण मला त्या नादाच्या अधिपतीचं दर्शन झालं नाही. तेव्हा मी असं मनाशी ठरवलं—
आकाश एव भूत्वाहम् आकाशेनैकतां गतः । आकाशगुणशब्दार्थान् करोम्य् आकाशकोशके
मी अगदी आकाशासारखा झालो, आकाशातच एकरूप झालो आणि त्या आकाशाच्या आवरणात मी आकाशाचे गुण, नाद आणि अर्थ निर्माण करतो.
देहाकाशम् इदं स्थाप्य ध्यानेनेह यथास्थितम् । चिदाकाशवपुर् व्योम्ना याम्य् ऐक्यं वार् इवाम्बुना
ध्यानाने हे देहाचं आकाश जसं आहे तसं स्थिर केलं आणि माझं चैतन्यरूप शरीर आकाशाशी अगदी पाण्यात पाणी मिसळावं तसं एकरूप झालं.
चिन्तयित्वेत्य् अहं त्यक्तुं देहं पद्मासने स्थितः । आसं समाधिम् आधातुं पुनर् आमीलितेक्षणः
असं विचार करून मी पद्मासनात बसलो, देह सोडायचं ठरवलं आणि डोळे मिटून पुन्हा समाधीत जावं म्हणून सज्ज झालो.
त्यक्त्वा बाह्यान् अपि स्पर्शान् ऐन्द्रियान् आन्तरान् अपि । चित्ताकाशे ऽहम् अभवं संवित्स्पन्दमयात्मकः
मी बाह्य आणि अंतर्गत इंद्रियांचे स्पर्श सोडून दिले आणि चित्ताच्या आकाशात 'मी आहे' असे अनुभवू लागलो, जिथे माझे स्वरूप केवळ जागृतीच्या लहरींनी भरलेले होते.
क्रमात् तद् अपि सन्त्यज्य बुद्धितत्त्वपदं गतः । सम्पन्नो ऽहं चिदाकाशो जगज्जालैकदर्पणः
हळूहळू तेही सोडून मी बुद्धीच्या तत्त्वाच्या अवस्थेत पोहोचलो आणि मग मीच चैतन्याच्या आकाशासारखा झालो, जिथे संपूर्ण जगाचा पसारा एका आरशात उमटतो.