नाहम् अस्मि न चान्यो ऽस्ति सर्वं वास्तीतिनिश्चयः । प्रकृतव्यवहारस् त्वं शिलामौनमयो भव
मी नाही, दुसरं कुणीही नाही, सगळंच आहे असं ठाम समजणं — हाच नैसर्गिक मार्ग आहे. तू दगडासारख्या शांततेत राहा.
आकाशकोशविशदाकृतिर् एव तिष्ठ निर्देहवच् चिरम् अपह्नुतसर्वभावः । अद्यादितश् च किल चिन्मयम् एव सर्वं नो दृश्यम् अस्ति शिवम् एवम् अशेषम् इत्थम्
आकाशासारखी निर्मळ आणि पारदर्शक ठेवणं, देह नसल्यासारखं दीर्घकाळ राहा, सर्व प्रकारचे भाव टाकून दे. सुरुवातीपासूनच सर्व काही चैतन्यच आहे; दुसरं काहीच दिसत नाही — असं समज की सर्व काही मंगल आहे.
अहो नु विततोदारा विपुला विमलाचला । भवता भगवन् भूत्यै भूयो दृष्टिर् उदाहृता
अहो, खरंच, किती मोठी, उदार, विशाल आणि निर्मळ अशी दृष्टी तुम्ही पुन्हा आमच्यासाठी दाखवलीत, भगवंत, कल्याणासाठी.
सर्वथा सर्वदा सार्वं सर्वं सर्वत्र सर्वदम् । सद् इत्य् एव स्थितं सत्यं समं समनुभूतितः
सर्वत्र, सर्वकाळ, सर्व प्रकारे, सर्व काही नेहमीच आहे, सर्वांना देणारे आहे; 'अस्तित्व' हेच एक सत्य कायम आहे, आणि ते सर्वांना सारख्याच प्रकारे जाणवतं.
अयम् अस्ति मम ब्रह्मन् संशयस् तं निवारय । किम् इदं भगवन् नाम पाषाणाख्यानम् उच्यते
ब्रह्मन्, मला एक शंका आहे—ती कृपया दूर करा: हे 'पाषाण' असं जे उदाहरण सांगितलं जातं, त्याचा अर्थ काय आहे, भगवंत?
सर्वत्र सर्वदा सर्वम् अस्तीति प्रतिपादने । पाषाणाख्यानदृष्टान्तो मयायं तव कथ्यते
सर्वत्र आणि सर्वकाळ सर्व काही आहे हे समजावण्यासाठी, मी तुला 'पाषाण' या उदाहरणाचं सांगतो, तुझ्या समजून घेण्यासाठी.
नीरन्ध्रैकघनाङ्गस्य पाषाणस्यापि कोटरे । सन्ति सर्गसहस्राणि कथयेति प्रदर्श्यते
घनदाट्या दगडाच्या आतल्या कपारीतसुद्धा, असंख्य सृष्टी असतात; हे सांगितलं जातं आणि दाखवलं जातं.
भूताकाशे महत्य् अस्मिन् स्वं शून्यत्वम् अनुज्झति । सन्ति सर्गसहस्राणि कथयेति प्रदर्श्यते
या विशाल भूताकाशात, त्याचं स्वतःचं रिकामेपण सोडलं जात नाही; असंख्य सृष्टी आहेत, असं सांगितलं आणि दाखवलं जातं.
कुड्यादौ सन्ति सर्गौघा इति चेत् कथ्यते मुने । तत् खे विभान्ति सर्गौघा इति किं न प्रदर्श्यते
जर कोणी म्हणालं की भिंतीत किंवा इतर कुठे सृष्टींचे समूह आहेत, हे ऋषी, तर मग आकाशात सृष्टींचे समूह का दिसत नाहीत असं का सांगितलं जात नाही?
एतत् ते वर्णितं राम मुख्यम् एव मयाखिलम् । यो ऽयम् आलक्ष्यते सर्गस् सर्ग एव खम् आस्थितम्
हे राम, मी तुला मुख्य आणि पूर्णपणे सांगितलं आहे; जी सृष्टी दिसते तीच आकाशात स्थिर झालेली सृष्टी आहे.
आदाव् एव हि नोत्पन्नम् अद्यापि च न विद्यते । दृश्यं यच् चावभातीदं तद् ब्रह्म ब्रह्मणि स्थितम्
सुरुवातीला हे निर्माण झालंच नव्हतं, आणि आजही ते अस्तित्वात नाही. जे काही आपल्या डोळ्यांसमोर दिसतं, ते सर्व ब्रह्मच आहे आणि ब्रह्मातच नांदतं.
नास्ति भूर् अणुमात्रापि सर्गैर् निर्विवरा न या । न च क्वचन विद्यन्ते सर्गा ब्रह्मखम् एव तत्
जगातल्या मातीचं अगदी कणभरही असं काही नाही की ज्यात सृष्टी नाही, आणि कुठेही अशी सृष्टी सापडत नाही. हे सर्व केवळ ब्रह्माचं आकाश आहे.
वारिणो नाणुर् अप्य् अस्ति सर्गैर् निर्विवरो न यः । न च क्वचन सर्गास् ते सन्ति ब्रह्मखम् एव तत्
पाण्याचं अगदी कणभरही असं काही नाही की ज्यात सृष्टी नाही, आणि ती सृष्टी कुठेही सापडत नाही. हे सर्व केवळ ब्रह्माचं आकाश आहे.
न तेजसो ऽणुर् अप्य् अस्ति सर्गैर् निर्विवरो न यः । न च क्वचन विद्यन्ते सर्गा ब्रह्मखम् एव तत्
अग्नीचं अगदी कणभरही असं काही नाही की ज्यात सृष्टी नाही, आणि कुठेही अशी सृष्टी सापडत नाही. हे सर्व केवळ ब्रह्माचं आकाश आहे.
न वायोर् अणुर् अप्य् अस्ति सर्गैर् निर्विवरो न यः । न च क्वचन सर्गास् ते सन्ति ब्रह्मखम् एव तत्
निर्मितीमुळे जिथे छिद्र नाही असा वायूचा अगदी कणसुद्धा नाही; आणि त्या निर्मिती कुठेही अस्तित्वात नाहीत — सर्वत्र केवळ ब्रह्माचेच व्यापक आकाश आहे.
खं नाणुमात्रम् अप्य् अस्ति सर्गैर् निर्विवरं न यत् । न च क्वचन विद्यन्ते सर्गा ब्रह्मखम् एव तत्
निर्मितीमुळे जिथे छिद्र नाही अशी अगदी क्षुल्लक जागासुद्धा नाही; आणि त्या निर्मिती कुठेही सापडत नाहीत — सर्वत्र केवळ ब्रह्माचेच आकाश आहे.
न सा महाभूततास्ति सर्गैर् निर्विवरा न या । न च क्वचन विद्यन्ते सर्गा ब्रह्मखम् एव ते
निर्मितीमुळे जिथे छिद्र नाही अशी पाच महाभूतांची स्थितीही नाही; आणि त्या निर्मिती कुठेही सापडत नाहीत — त्या सर्व ब्रह्माच्या आकाशातच विलीन आहेत.
प्राण्यङ्गो नाणुर् अप्य् अस्ति सर्गैर् निर्विवरो न यः । न च क्वचन सर्गास् ते सन्ति ब्रह्मखम् एव तत्
निर्मितीमुळे जिथे छिद्र नाही असा सजीवाच्या अंगाचा अगदी कणसुद्धा नाही; आणि त्या निर्मिती कुठेही अस्तित्वात नाहीत — सर्वत्र केवळ ब्रह्माचेच व्यापक आकाश आहे.
शैलानां नाणुर् अप्य् अस्ति स सर्गैर् यो न निर्घनः । न च क्वचन विद्यन्ते सर्गा ब्रह्मखम् एव तत्
सृष्टीमुळे जे डोंगर घन झाले नाहीत असा एकही कण नाही; आणि कुठेही सृष्टी सापडत नाही — सर्वत्र फक्त ब्रह्माचेच व्यापक अस्तित्व आहे.
ब्रह्मणो नाणुर् अप्य् अस्ति सर्गैर् निर्विवरो न यः । न च क्वचन सर्गास् ते सन्ति ब्रह्मखम् एव तत्
सृष्टीमुळे ब्रह्माच्या अस्तित्वात कुठेही रिकामी जागा नाही; आणि ती सृष्टी कुठेही अस्तित्वात नाही — सर्वत्र फक्त ब्रह्माचेच व्यापक स्वरूप आहे.
सर्गेषु नाणुर् अप्य् अस्ति न ब्रह्मात्मैव यस् सदा । ब्रह्म सर्गस् तथा त्व् एष वाचि भेदो न वस्तुनि
सृष्टीमध्ये असा एकही कण नाही की जो नेहमी ब्रह्मस्वरूप नाही; म्हणून सृष्टी आणि ब्रह्म हे एकच आहेत — फरक फक्त शब्दांत आहे, प्रत्यक्षात नाही.
सर्ग एव परं ब्रह्म परं ब्रह्मैव सर्गता । मनाग् अप्य् अस्ति न द्वैतम् अत्राग्न्यर्कौष्ण्ययोर् इव
सृष्टी म्हणजेच परब्रह्म आणि परब्रह्म म्हणजेच सृष्टी; जशी अग्नी आणि सूर्य यांच्या उष्णतेत व प्रकाशात भेद नाही, तसा इथे किंचितही द्वैत नाही.
इमे सर्गा इदं ब्रह्म चेत्य् एता वाक्यदृष्टयः । विदार्यदारुरववद् भान्त्य् अर्थपरिवर्जिताः
"ही सृष्टी आहे", "हेच ब्रह्म आहे" — अशा वाक्यांचा अर्थ जणू पोकळ लाकडाच्या आवाजासारखा, फक्त शब्द आहेत पण खरी खोली नाही.
द्वैतम् ऐक्यं च यत्रास्ति न मनाग् अपि तत्र ते । सर्गब्रह्मादिशब्दार्थाẖ कथं कस्येव भान्तु ते
जिथे द्वैत किंवा अद्वैत काहीच नाही, तिथे 'सृष्टी' किंवा 'ब्रह्म' हे शब्द कुणासाठी आणि कसे अर्थपूर्ण ठरतील?
शान्तम् एकम् अनाद्यन्तम् इदम् अच्छम् अनामयम् । व्यवहारवतो ऽप्य् अङ्ग ज्ञस्य मौनं शिलाघनम्
हे शांत, एकमेव, अनादि-अनंत, निर्मळ आणि दुःखरहित आहे. अगदी व्यवहार करणाऱ्या ज्ञानी माणसांचं मौनसुद्धा या ठिकाणी दगडासारखं स्थिर असतं.
निर्वाणम् एवम् अखिलं नभ एव दृश्यं त्वं चाहम् अद्रिनिचयाश् च सुरासुराश् च । तादृग् जगत् समवलोकय यादृग् अङ्ग स्वप्ने ऽन्यजन्तुमनसि व्यवहारजालम्
अशी ही सर्वत्र मुक्तीच आहे, जी आकाशात दिसते. तू, मी, पर्वतांचे रांगे, देव-दानव — हे सगळं जसं स्वप्नात दुसऱ्याच्या मनात व्यवहारांची गुंफण दिसते तसं इथे भासतं.
अनन्तरं नभẖकोशकुटीकोटरके मुने । तव ध्यानात् प्रबुद्धस्य वृत्तं वर्षशतेन किम्
मुनिवर, त्यानंतर आकाशाच्या गुहेत ध्यानातून जागा झाल्यावर, शंभर वर्षांत तुझ्यावर काय घडलं?
ततो ध्यानात् प्रबुद्धो ऽहं श्रुतवांस् तत्र निस्स्वनम् । मृद्व् अव्यक्तपदं हृद्यं न च वाद्यान् न गेयतः
मग ध्यानातून जागा झाल्यावर मी तिथे एक नाद नसलेला, हलका, अस्पष्ट, मनाला गोड वाटणारा असा आवाज ऐकला; तो ना वाद्यांचा होता, ना गाण्याचा.
स्त्रीस्वभावाद् इव मृदु मधुरं चानिनादि च । स्वल्पाङ्गत्वाद् अनिर्ह्रादि मया तद् वाक्यम् ऊहितम्
तो आवाज जसा स्त्रीच्या स्वभावासारखा, मृदू, मधुर आणि सुरुवात न कळणारा होता; तो फारच हलका आणि अस्पष्ट असल्यामुळे मी त्याचा अर्थ अंदाजाने लावला.
इन्दिन्दिररुताकारं तन्त्रीरणनरञ्जनम् । न रोदनं न पठनं वंशकोशसमस्वनम्
तो आवाज मधमाशांच्या गुंजारवासारखा, तंतूच्या झंकारासारखा, मनाला आनंद देणारा होता; तो ना रडण्यासारखा, ना पठणासारखा, तर वासाच्या नळीच्या गोड स्वरासारखा वाटला.