तन् महाप्रलये प्राप्ते रुद्रादिपरिणामिनि । भवत्य् असद् अदृश्यं च क्वापि याति विनश्यति
महाप्रलय आला की, रुद्रादींच्या रूपांतरेत सर्व काही नाहीसं होतं, दिसेनासं होतं आणि कुठेतरी नाहीसं होतं.
ततस् स्तिमितगम्भीरं न तेजो न तमस् ततम् । अनाख्यम् अनभिव्यक्तं सत् किञ्चिद् अवशिष्यते
मग जे उरतं ते अगदी शांत, खोल आणि गंभीर असतं; तिथे ना प्रकाश असतो ना अंधार, ते अनामिक, अप्रकट असं काहीतरी शिल्लक राहतं.
न शून्यं नापि चाकाशं न दृश्यं न च दर्शनम् । न च भूतपदार्थौघो यद् अनन्ततया स्थितम्
ते रिकामेपण नाही, आकाश नाही, दिसणारं नाही, पाहणारंही नाही; ते पंचमहाभूतांचा किंवा वस्तूंचा समूह नाही, पण अनंतात टिकून असतं.
किम् अप्य् अव्यपदेशात्म पूर्णात् पूर्णतराक्र्टि । न सन् नासन् न सदसन् नाभावो भवनं न च
ते असं काहीतरी आहे की ज्याचं वर्णन करता येत नाही, ते पूर्णाहूनही अधिक पूर्ण आहे; ते अस्तित्व नाही, नाही अस्तित्वही नाही, दोन्ही नाहीत आणि अनुपस्थितीही नाही, ते कुठलंही निवासस्थान नाही.
चिन्मात्रं चेत्यरहितम् अनन्तम् अजरं शिवम् । अनादिमध्यपर्यन्तं यद् अनाधि निरामयम्
हे शुद्ध चैतन्य आहे, ज्याला कोणत्याही वस्तूंचा संबंध नाही, ते अनंत आहे, कधीही न संपणारे, शुभ आहे; त्याला सुरुवात, मध्य किंवा शेवट नाही, ते कोणावरही अवलंबून नाही आणि त्याला कुठलाही त्रास नाही.
यस्मिञ् जगत् प्रस्फुरति दृष्टिमौक्तिकहंसवत् । यश् चेदं यश् च नैवेदं देवस् सदसदात्मकः
ज्यात हे जग जणू काही दृष्टीतील मोती आणि हंसासारखे चमकतं, जे हेही आहे आणि हेही नाही, तोच खरा देव आहे, ज्याचं स्वरूप अस्तित्व आणि अनस्तित्व अशा दोन्हींत आहे.
अकर्णजिह्वो ऽनासात्वङ्नेत्रस् सर्वत्र सर्वदा । यश् शृणोत्य् आस्वादयति जिघ्रन् स्पृशति पश्यति
त्याला कान, जीभ, नाक, त्वचा किंवा डोळे नाहीत, तरीही तो सर्वत्र आणि सर्व काळ ऐकतो, चाखतो, वास घेतो, स्पर्श करतो आणि पाहतो.
स एव सदसद्रूपं येनालोकेन लक्ष्यते । सर्गचित्रम् अनाद्यन्तं खरूपं चाप्य् अरञ्जनम्
तोच एक, ज्याच्या प्रकाशामुळे सत्त्व आणि असत्त्व यांची रूपं दिसतात, तोच या अनादि, अनंत, कठीण आणि रंगरहित सृष्टीला जाणतो.
अर्धोन्मीलितदृग् भ्रूभूमध्यतारकवज् जगत् । व्योमात्मैव सदाभासं स्वरूपं यो ऽभिपश्यति
जो माणूस अर्धवट उघडलेल्या डोळ्यांनी कपाळाच्या मधोमध असलेल्या ताऱ्यासारखे आपले खरे स्वरूप — नेहमीच प्रकाशमान असलेले आत्मा — पाहतो, त्याला हे जग फक्त भास वाटते.
यस्यान्यद् अस्ति न विभोः कारणं शशशृङ्गवत् । यस्येदं च जगत् कार्यं तरङ्गौघ इवाम्भसः
ज्याच्यासाठी सर्वव्यापी परमेश्वराचा दुसरा कोणताही कारण नाही, जसे सशाच्या शिंगाचे अस्तित्व नसते; आणि ज्याच्यासाठी हे जग फक्त परिणाम आहे, जसे पाण्यावरच्या लाटांचा समूह असतो.
ज्वलतस् सर्वतो ऽजस्रं चित्तस्थालीषु तिष्ठतः । यस्य चिन्मात्रदीपस्य भासा भाति जगत्त्रयम्
ज्याच्या मनाच्या पात्रात शुद्ध चैतन्याचा दिवा अखंड पेटलेला असतो, त्याच्या त्या प्रकाशामुळेच हे तीनही जग उजळून निघते.
यं विनार्कादयो ऽप्य् एते प्रकाशास् तिमिरोपमाः । सति यस्मिन् प्रवर्तन्ते त्रिजगन्मृगतृष्णिकाः
ज्याच्याशिवाय सूर्यादी जरी तेजस्वी असले तरी अंधारासारखेच वाटतात; आणि ज्याच्या अस्तित्वामुळेच हे तीनही जग म्हणजे एक मृगजळासारखे भासते.
सस्पन्दे समुदेतीव निस्स्पन्दे ऽन्तर्गतेव च । इयं यस्मिञ् जगल्लक्ष्मीर् अलात इव चक्रता
ज्याच्यामध्ये या जगाची शोभा हालचालीमध्ये उगवते आणि स्थिरतेमध्ये आत लपून जाते, अग्नीच्या फिरत्या काडीने जसा प्रकाशाचा वर्तुळ दिसतो तशी.
जगन्निर्माणविलयविलासो व्यापको महान् । स्पन्दास्पन्दात्मको यस्य स्वभावो निर्मलो ऽक्षयः
ज्याचं स्वरूप निर्मळ, अविनाशी, सर्वत्र पसरलेलं आणि महान आहे, ज्याचा खेळ म्हणजे जगाची निर्मिती आणि विलय, आणि ज्याचं मूळ हालचाल व स्थैर्य या दोन्हींत आहे.
स्पन्दास्पन्दमयी यस्य पवनस्येव सर्वगा । सत्ता नाम्नैव भिन्नेव व्यवहारान् न वस्तुतः
ज्याचं अस्तित्व वाऱ्यासारखं सर्वत्र हालचाल आणि स्थैर्य या दोन्ही स्वरूपात पसरलेलं आहे, आणि जिचं वेगळेपण फक्त नावापुरतं आहे, प्रत्यक्षात ती एकच आहे.
सर्वदैव प्रबुद्धो यस् सुप्तो यस् सर्वदैव च । न सुप्तो न प्रबुद्धश् च यस् सर्वत्रैव सर्वदा
जो नेहमी जागा असतो, जो नेहमी झोपलेला असतो, आणि जो कधीही कुठेही ना झोपलेला ना जागा असतो.
यदस्पन्दश् शिवं शान्तं यत्स्पन्दस् त्रिजगत्स्थितिः । स्पन्दास्पन्दविलासात्मा य एको भरिताकृतिः
जे स्थिर आहे तेच मंगल आणि शांत आहे; आणि जे हलते तेच या तिन्ही जगांचं अस्तित्व आहे. ज्याचं स्वरूप हलणं आणि स्थिरता यांचा खेळ आहे, तो एकच सर्व रूपांमध्ये भरून राहिलेला आहे.
आमोद इव पुष्पेषु न नश्यति विनाशिषु । प्रत्यक्षस्थो ऽप्य् अथाग्राह्यश् शौक्ल्यं शुक्लपटेष्व् इव
फुलांमध्ये असलेली सुगंध जशी फुलं सुकली तरी नष्ट होत नाही, आणि पांढऱ्या कापडातली पांढराई जरी दिसत असली तरी ती हातात धरता येत नाही, तसंच हेही आहे.
मूकोपमो ऽपि यो वक्ता मन्ता यो ऽप्य् उपलोपमः । यो भोक्ता नित्यतृप्तो ऽपि कर्ता यश् चाप्य् अकिञ्चन
तो मूकासारखा असूनही बोलतो, विचार करणारा असूनही दगडासारखा आहे; उपभोग करणारा असूनही नेहमी तृप्त आहे, आणि करणारा असूनही त्याच्याकडे काहीच नाही.
यो ऽनङ्गो ऽपि समस्ताङ्गस् सहस्रकरलोचनः । नकिञ्चित् संस्थितेनापि येन व्याप्तम् इदं जगत्
तो अंग नसतानाही सर्व अंगांचा, हजारो हात आणि डोळ्यांचा आहे; काहीच ठिकाणी स्थिर नसूनही त्याच्यामुळे हे सगळं जग व्यापलेलं आहे.
निरिन्द्रियबलस्यापि यस्याशेषेन्द्रियक्रियाः । यस्य निर्मनसो ऽप्य् एता मनोनिर्माणरीतयः
ज्याच्याजवळ इंद्रियांची शक्ती नाही, तरीही सर्व इंद्रियांची कृत्ये त्याच्याशीच संबंधित असतात. ज्याच्याजवळ मन नाही, तरीही या सर्व मनाच्या कल्पना त्याच्यापासूनच निर्माण होतात.
यदनालोचनाद् भान्ति संसारोरगभीतयः । यस्मिन् दृष्टे पलायन्ते सर्वथा सर्वदेतयः
त्याची ओळख न झाल्यामुळे संसाररूपी सर्पाची भीती निर्माण होते; पण जेव्हा तो प्रत्यक्ष दिसतो, तेव्हा त्या सर्व भीती कुठल्याही प्रकारे पूर्णपणे पळून जातात.
साक्षिणि स्फार आभासे ध्रुवे दीप इव क्रियाः । सति यस्मिन् प्रवर्तन्ते चित्रेहास् स्पन्दपूर्विकाः
जो साक्षी स्वरूप, विशाल आणि तेजस्वी आहे, स्थिर दिव्यासारखा आहे, त्याच्याजवळ असताना सर्व क्रिया घडतात; त्याच्या अस्तित्वामुळे विविध हालचाली आणि कृती निर्माण होतात.
यस्माद् घटपटाकारपदार्थशतपङ्क्तयः । तरङ्गकणकल्लोलवीचयो वारिधेर् इव
ज्याच्यापासून मडकं, कापड अशा असंख्य वस्तूंच्या रांगा निर्माण होतात, जशा समुद्रातून लाटा, थेंब, उसळी आणि तरंग निर्माण होतात.
स एवान्यतयोदेति यः पदार्थशतभ्रमैः । कटकाङ्गदकेयूरनूपुरैर् इव काञ्चनम्
जसे सोनं कधी कडे, कधी अंगठी, कधी पैंजण यांच्यात दिसतं, तसं तोच एकच, पण असंख्य वस्तूंच्या गोंधळामुळे वेगळा वाटतो.
यस् त्वम् एकावभासात्मा यो ऽहम् एते जनाश् च ये । यश् च न त्वम् अबुद्धात्मन् नाहं नैते जनाश् च ये
तू, मी, हे लोक आणि इतर जे कोणी — आपण सगळे एकाच प्रकाशाचं स्वरूप आहोत. जो स्वतःला वेगळा समजतो, तो फक्त आत्म्याचं अज्ञान असल्यामुळेच वेगळा वाटतो.
अन्येवाव्यतिरिक्तैव सैवासेव च भङ्गुरा । पयसीव तरङ्गाली यस्मिन् स्फुरति दृश्यभूः
तीच एक वस्तू कधी वेगळी, कधी वेगळी नाही, कधी आहे, कधी नाही, आणि नाशवानसुद्धा आहे — जशी पाण्यातून अनेक लाटा उठतात आणि त्यातच हा जगाचा भास दिसतो.
यतः कालस्य कलना यतो दृश्यस्य दृश्यता । मानसी कलना येन येन भासां विभासनम्
ज्याच्यामुळे काळाचं मोजणं, दृश्याचं दिसणं, मनाची गणना आणि सर्व प्रकाशांचा प्रकाश होतो,
क्रियां रूपं रसं गन्धं स्पर्शं शब्दं च चेतनम् । यद् वेत्सि तद् असौ देवो येन वेत्सि तद् अप्य् असौ
तू जी काही कृती, रूप, चव, वास, स्पर्श, आवाज किंवा चेतना ओळखतोस, तेच तो देव आहे; आणि ज्याच्यामुळे तू हे ओळखतोस, तोही तोच आहे.
द्रष्टृदर्शनदृश्यानां मध्ये यद् दर्शनं स्थितम् । साधो तदवधानेन स्वात्मानम् अवबुध्यसे
द्रष्टा, दर्शन आणि दृश्य यांच्या मधे जी जाणीव आहे, हे सज्जना, तिच्या लक्षपूर्वक विचाराने तू स्वतःला ओळखू शकतोस.