शब्दकाननवार्यब्दभूता ध्यानिनम् आकुलाः । क्षोभयन्त्य् अप्य् असङ्क्षुब्धास् तस्मान् मे गिरयो ऽरयः
ध्वनी, पाणी, पर्वत आणि पंचमहाभूतांची जंगले, स्वतः अस्थिर न राहता, ध्यान करणाऱ्यालाही अस्वस्थ करतात. म्हणून माझ्यासाठी पर्वत आणि अरण्य हे शत्रूच आहेत.
नानाविधा नगेन्द्राणाम् अन्तरा वलिता जनैः । देशा विषमया एव निश्शेषा विषयाहिभिः
महापर्वतांच्या विविध भागांत लोकांची वर्दळ असते आणि ते सर्वच इंद्रियांच्या सर्पांनी भरलेले, धोकादायक ठिकाणे आहेत.
जनैर् जलचरैर् व्याप्तास् सागरागारकुक्षयः । विविधारम्भसंरब्धैर् नगराणीव नागरैः
सागराच्या खोल गुहांमध्ये जलचरांनी भरलेली गर्दी असते, जशी शहरात वेगवेगळ्या कामात गुंतलेल्या माणसांची वर्दळ असते.
तटान्य् अद्र्यम्बुराशीनां लोकपालपुराणि च । भूताकुलानि शृङ्गाणि पातालकुहराणि च
डोंगरांच्या आणि पाण्याच्या काठांवर, लोकपालांच्या जुन्या नगरींमध्ये, शिखरांवर जिथे अनेक जीव आहेत, आणि पाताळातील खोल गुहांमध्ये—
गायन्त्य् अनिलशीत्कारैर् नृत्यन्ति लतिकाकरैः । पुष्पैर् हसन्त्य् अगेन्द्राणां गुहा गहनकोटराः
वाऱ्याच्या गाण्याने त्या गुहा निनादतात, लतांचे गुच्छ नाचतात, आणि पर्वतांच्या खोल गुहा फुलांनी हसतात.
मौनिमीनमुनिस्पर्शकम्पिनालचलाम्बुजाः । सरस्यो विरसा एव वार्यावर्तविराविताः
सरोवरातील कमळे, मौन साधू आणि माशांच्या स्पर्शाने थरथरतात, पाण्यातील भोवऱ्यांनी गोंधळलेली, ती कमळे निस्तेज आणि विरस वाटतात.
पवनस्पन्दसङ्क्षुब्धतृणपांसुपताकिनी । रटत्य् अनिलभाङ्कारैर् निर्जनोर्व्य् अप्य् असंयता
वाऱ्याच्या झोताने उडणारे गवत आणि धूळ जणू पताका सारखी फडफडत असते, आणि एकाकी, ओसाड पृथ्वीवर वाऱ्याच्या आवाजाने सगळीकडे घरघर ऐकू येते.
तस्माद् आकाशम् आशून्यं कस्मिंश्चिद् दूरकोणके । अत्र तिष्ठाम्य् अवष्टभ्य योगयुक्तिम् अनिन्दिताम्
म्हणून मी एका दूरच्या कोपऱ्यात, जिथे आकाश रिकामं नाही, तिथे निर्दोष योगसाधनेत स्थिर राहतो.
कस्मिंश्चिद् एककोणे ऽत्र कृत्वा कल्पनया कुटीम् । वज्रोदरदृढां तस्याम् अन्तस् तिष्ठाम्य् अवासनम्
इथल्या एका एकाकी कोपऱ्यात, कल्पनेने मी वज्रासारख्या भक्कम पाया असलेली झोपडी उभारली आहे, आणि त्या झोपडीच्या आत मी आसन न घेता निवांत राहतो.
इति सञ्चिन्त्य यातो ऽहम् आकाशम् असिनिर्मलम् । यावत् तद् अपि पश्यामि सकलं विततान्तरम्
अशा विचाराने मी निर्मळ आकाशात प्रवेश केला, आणि तोपर्यंत मी त्याचं सर्व व्यापून टाकणारं विशाल रूप पाहत राहिलो.
क्वचिद् भ्रमत्सिद्धगणं क्वचिद् उद्गर्जदम्बुदम् । क्वचिद् विद्याधरधरं यक्षोत्क्षिप्तक्षयं क्वचित्
कुठे तरी सिद्धांची टोळी इकडून तिकडे भटकत होती, कुठे गडगडणारे ढग मोठ्या आवाजात गर्जना करत होते, कुठे विद्याधरांचे डोंगर उभे दिसत होते, तर कुठे यक्षांची वस्ती उधळली गेली होती.
क्वचित् भ्रमत्पुरवरं प्रारब्धसमरं क्वचित् । क्वचिद् द्रवज्जलधरं क्वचिद् उन्नृत्तयोगिनि
कुठे तरी सुंदर नगरं इकडून तिकडे भटकत होती, कुठे युद्ध सुरू झालं होतं, कुठे पावसाचे ढग वेगाने वाहत होते, तर कुठे योगिनी वेड्यासारख्या नाचत होत्या.
क्वचिद् दैत्यपुरोड्डीनं सगन्धर्वपुरं क्वचित् । क्वचिद् भ्रमद्ग्रहगणं तारकाकुलितं क्वचित्
कुठे दैत्यांची नगरं पाण्यात बुडाली होती, कुठे गंधर्वांची नगरं होती, कुठे ग्रहांचा समूह भटकत होता, तर कुठे तारे एकत्र जमले होते.
क्वचित् खखगसङ्घुष्टं क्वचित् क्षुब्धमहानिलम् । क्वचिद् उत्पातवलितं क्वचिन् मङ्गलमण्डितम्
कुठे आकाशात पक्ष्यांचे थवे गोंगाट करत होते, कुठे मोठा वारा जोरात वाहत होता, कुठे अनिष्ट चिन्हं दिसत होती, तर कुठे सर्वत्र शुभ्रतेने सजलेलं होतं.
क्वचिच् चापूर्वभूतौघं नागैश् चागोपितं क्वचित् । क्वचिद् अर्करथाक्रान्तं क्वचिद् अर्करथोद्धुरम्
कुठे तरी पूर्वी कधीच न पाहिलेला पूर आला होता, तर कुठे तो सर्पांनी लपवला होता. काही ठिकाणी सूर्याच्या रथाने तुडवलेले होते, तर काही ठिकाणी सूर्यरथाने उधळून दिलेले होते.
क्वचिद् आदित्यदाहार्तं शशिशैत्यान्वितं क्वचित् । क्वचित् क्षुद्रजनासह्यं क्वचिद् अग्न्यौष्ण्यदुर्गमम्
कुठे सूर्याच्या प्रखर उन्हाने भाजले गेले होते, तर कुठे चंद्राच्या शीतलतेने भरलेले होते. काही ठिकाणी साध्या लोकांना सहन न होणारे होते, तर काही ठिकाणी अग्नीच्या उष्णतेमुळे जाणे अशक्य होते.
क्वचिद् उत्तालवेतालं गरुडोड्डामरं क्वचित् । क्वचित् सप्रलयाम्भोदं क्वचित् सप्रलयानिलम्
कुठे तरी मोठ्या आवाजात ओरडणाऱ्या वेताळांनी त्रास दिला होता, तर कुठे गरुडांनी आकाशात उड्या मारल्या होत्या. काही ठिकाणी प्रलयाचे मेघ होते, तर काही ठिकाणी प्रलयाच्या वाऱ्यांनी भरलेले होते.
ततो भूतगणांस् त्यक्त्वा दूराद् दूरतरं गतः । प्राप्तवान् अहम् एकान्तं शून्यम् अत्यन्तविस्तृतम्
मग मी त्या सर्व भूतगणांना मागे टाकून, अजून दूरवर निघून गेलो आणि शेवटी एकांत, अत्यंत विस्तीर्ण अशी शून्य जागा गाठली.
अत्यन्तमन्दपवनं स्वप्ने ऽप्य् अप्राप्तभूतकम् । मङ्गलोत्पातरहितम् अगम्यं सिद्धसन्ततेः
तेथे अगदी शांत असा एक ठिकाण आहे, जिथे स्वप्नातही कोणतेही सजीव गेलेले नाहीत, जिथे शुभ किंवा अशुभ काहीही घडत नाही, आणि जिथे सिद्ध लोकांनाही पोहोचता येत नाही.
कल्पिताथ मया तत्र कुटी प्रकटकोटरा । नीरन्ध्रकुड्यनिबिडा पद्मकुट्मलसुन्दरी
त्या ठिकाणी मी कल्पनेने एक झोपडी उभी केली, जी स्पष्टपणे दिसणाऱ्या कपारीसारखी होती, तिच्या भिंती घट्ट आणि कुठेही भोक नसलेल्या, आणि ती बंद कमळाच्या कळीप्रमाणे सुंदर होती.
घुणक्षुण्णाङ्गपूर्णेन्दुबिम्बोदरमनोहरा । कल्हारकुन्दमन्दारपुष्पश्रीकोशशोभिता
ती झोपडी पूर्ण चंद्राच्या गोलासारखी आकर्षक दिसत होती, जरी तिच्या काही भागांना किडे लागलेले असले तरी, ती कल्हार, कुंद आणि मंदार फुलांच्या शोभेने सजलेली होती.
समग्रभूतागम्यत्वं तत्र सङ्कल्प्य चेतसा । अगम्ये सर्वभूतानाम् अहम् आसं तदा ततः
माझ्या मनाने मी तिथे सर्व सजीवांसाठी हे ठिकाण अगम्य आहे असे ठरवले, आणि त्या सर्वांना न पोहोचता येणाऱ्या जागेत मी तिथेच निवास केला.
बद्धपद्मासनश् शान्तमनाḫ परममौनवान् । संवत्सरशतान्तेन निर्णीयोत्थानम् आत्मनः
मी घट्ट पद्मासनात बसलो होतो, मन अगदी शांत होतं, आणि मी अत्यंत मौन पाळलं होतं. शंभर वर्षं उलटल्यावर मी उठायचं ठरवलं.
निर्विकल्पसमाधिस्थो निद्रामुद्राम् इवागतः । समस् सोम्यो नभस्स्वच्छस् समुत्कीर्ण इवाम्बरात्
मी संकल्परहित समाधीत स्थिर झालो, जणू काही झोपेच्या मुद्रेत गेलो होतो, आकाशासारखा शांत आणि कोमल, जणू स्वर्गातून उगवून आलोय असं वाटलं.
शुद्धं यद् अनुसन्धत्ते चेतḫ पश्यति तत् क्षणात् । चिरेण वा शापवरव्यक्तिवद् विततं यदा
मन जेव्हा पूर्णपणे शुद्धतेने काही विचार करतं, ते क्षणात दिसतं; किंवा कधी कधी, शाप किंवा वर जसा उशिरा प्रकट होतो तसं, ते बराच वेळ लागूनही दिसू शकतं.
तदा वर्षशतेनात्र बोधबीजं धृताङ्कुरम् । आसीन् मे हृदयक्षेत्रे कालसेकविकासतः
मग इथे शंभर वर्षांनी, माझ्या हृदयाच्या शेतात जागृतीचं बीज अंकुरलं आणि काळाच्या प्रवाहात ते फुललं.
सम्प्रबुद्धो ऽभवन् मे ऽथ जीवो सम्बुद्धवेदनः । शिशिरक्षीणगात्रस्य मधाव् इव रसस् तरोः
मग मी जागा झालो आणि माझ्या जाणीवेला भान आलं — जसं थंडी ओसरल्यानंतर झाडाच्या फांद्यांमध्ये वसंतात रस वर येतो.
तच् छतं तत्र वर्षाणां निमेष इव मे गतम् । बह्व्यो ऽपि कालगतयो भवन्त्य् एकधियां मनाक्
तिथे मला शंभर वर्षं क्षणभरासारखी गेली; एकाच मनाने राहणाऱ्यांसाठी कितीही काळ गेला तरी तो काहीच वाटत नाही.
विकासम् आगतो बाह्यं ततो बुद्धीन्द्रियक्रमः । वासन्तḫ पुष्परूपेण द्रुमस्येव रसो मम
मग माझ्या बाह्य इंद्रियांचा आणि बुद्धीचा क्रम हळूहळू उलगडू लागला — जसं वसंतात झाडाचा रस फुलांच्या रूपानं बाहेर दिसतो.
मां प्राणपूरितम् उपागतसंविदंशम् अभ्यागतस् त्व् अहम् इति प्रसृतḫ पिशाचः । इच्छाङ्गनाविवलितो ऽथ कुतो ऽपि सद्म प्रोन्नामसन्नमनवायुर् इवाग्रवृक्षम्
मी प्राणानं भरलेलो आणि थोडीशी जाणीव लाभलेला असताना, 'मी आहे' या अहंकाराच्या भुतानं मला पकडलं — जसं कुठूनतरी आलेला वारा अचानक उंच झाड हलवतो, तसंच इच्छा या तरुणीच्या नादात मी हेलकावलो.