अस्मिन्न् अक्षोभ्य एवान्तस् तरङ्गास् सृष्टिदृष्टयः । सरस्य् अतिरसे भान्ति चिद्घनामृतवृष्टयः
या अंतः शांत असलेल्या अवस्थेत सृष्टीच्या कल्पना लाटांसारख्या उमटतात; त्या सर्वोच्च तळ्यात, चैतन्याच्या अमृताच्या सरी चमकत राहतात.
अविभागे विभागस्था अक्षोभे क्षुभिता इव । अविभाता विभान्तीव चिद्घने सृष्टिवृष्टयः
जिथे काही विभाग नाहीत, तिथे विभाग असल्यासारखे वाटते; जिथे काही हलत नाही, तिथे हालचाल असल्यासारखी भासते; चैतन्याच्या त्या एकरूपतेत सृष्टीच्या सरी चमकतात, पण खरेतर त्या दिसत नाहीत.
परमाणौ परमाणाव् अत्र संसारमण्डलम् । विभाति भासुरारम्भैर् अपि भाति न किञ्चन
त्या अणुमध्येच संसाराचा गोळा भासतो; तेजस्वी सुरुवाती दिसल्या तरी, प्रत्यक्षात काहीच दिसत नाही.
आकाशकालपवनादिपदार्थजातम् अप्य् अङ्गम् अङ्गरहितस्य तद् अप्य् अनङ्गम् । सर्वात्मकं सकलभावविकारशून्यम् अप्य् एतद् आहुर् अजरं परमात्मतत्त्वम्
आकाश, काळ, वारा आणि इतर सर्व तत्त्वे ज्या निर्लेपाची अवयव आहेत, ती देखील त्याची अवयव नाहीत. सर्वांचा आत्मा असलेले, सर्व बदलांपासून मुक्त असलेले, हेच अजन्म, अजर असे परमात्म्याचे तत्त्व आहे असे सांगितले जाते.
यथाचेत्ये चेतनता यथाकाले च कालता । यथा च व्योमताव्योम्न्य् अजडे च जडता यथा
जसं चेतनात चेतना असते, जसं काळात काळपण असतं, जसं आकाशात आकाशपण असतं, आणि जसं जड नसलेल्या गोष्टीत जडपण असतं,
यथावायौ च वायुत्वम् अभूतादौ च भूतता । यथास्पन्दात्मनि स्पन्दो यथामूर्ते च मूर्तता
जसं वाऱ्यात वाऱ्याचं स्वरूप असतं, जसं पंचमहाभूतांत भूतपण असतं, जसं ज्यात हालचाल आहे त्यात स्पंदन असतं, आणि जसं निराकारातही आकार असतो,
यथाभिन्ने च भिन्नत्वं यथानन्ते च सान्तता । यथादृश्ये च दृश्यत्वं यथासर्गेषु सर्गता
जसं अखंडात विभाग असतो, अनंतात मर्यादा असते, अदृश्यातही दिसणं असतं, आणि न झालेल्या निर्मितीतही निर्माणपण असतं,
एतत् क्रमेण हे ब्रह्मन् वद मे वदतां वर । आदितḫ परिपाट्यैव बोध्यन्ते ह्य् अल्पबोधिनः
हे ब्रह्मन्, बोलणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, हे सर्व मला एकामागोमाग एक सांग, कारण ज्यांना समज कमी आहे त्यांना हे सगळं सुरुवातीपासून नीट सांगितल्यावरच समजतं.
तद् अनन्तं महाकाशं महाचिद्घनम् उच्यते । अवेद्यविद्रसमयं शान्तम् एकं समस्थिति
ते अनंत, विशाल आकाशासारखे, परम चैतन्याने भरलेले आहे असे म्हणतात. ते समजण्यापलीकडचे, जाणण्यासारखे काहीच नसलेले, शांत, एकरूप आणि सर्वत्र समान आहे.
ब्रह्मविष्ण्वीश्वराद्यन्ते महाप्रलयनामनि । शब्दार्थे रूढिम् आपन्ने यच् छुद्धम् अवशिष्यते
ब्रह्मा, विष्णु, ईश्वर वगैरे या शब्दांचा अर्थ महाप्रलयाच्या वेळी पूर्णपणे संपतो, तेव्हा जे शुद्ध उरते तेच खरे असते.
सर्गस्य कारणं तत्र न किञ्चिद् उपपद्यते । मलम् आकारबीजादि मायामोहभ्रमादिकम्
त्या अवस्थेत सृष्टीचे कारण म्हणून काहीच ठरू शकत नाही—ना अपवित्रता, ना रूपाचे बीज, ना माया, भ्रम किंवा कोणताही दोष.
केवलं शान्तम् अत्यच्छम् आद्यन्तपरिवर्जितम् । तद् विद्यते यत्र किल खम् अपि स्थूलम् अश्मवत्
तेथे केवळ अत्यंत शांत, पारदर्शक, सुरुवात आणि शेवट नसलेले अस्तित्व आहे, जिथे अगदी स्थूल अशा दगडासारख्या आकाशालाही फक्त तिथेच स्थान मिळते.
न च नास्तीति तद् वक्तुं शक्यते विद्वपुर् यतः । न चैवास्तीति तद् वक्तुं युक्तं शान्तम् अलं यतः
हे अस्तित्व नाही असे म्हणता येत नाही, कारण ज्ञानी लोक त्याचा अनुभव घेतात. पण ते आहे असेही म्हणता येत नाही, कारण ते पूर्णपणे शांत आणि सर्व प्रकारच्या विधानांपलीकडे आहे.
निमेषयोजनशतं प्राप्तायाम् आत्मसंविदि । मध्ये तस्यां तु यद् रूपं रूपं तस्य पदस्य तत्
स्वतःच्या जाणीवेत, एखाद्या डोळ्याच्या पापणीच्या शंभर योजनांइतका काळ गेला, तरी त्या मधल्या क्षणी जे काही दिसते, तेच त्या अवस्थेचे खरे रूप आहे.
तस्मिन् पदे जगद्रूपं यद् इदं दृश्यते स्फुरत् । सकारणम् इवाकारकरालम् इव भेदवत्
त्या अवस्थेत, हे जग जसे दिसते—ते तेजाने झळकत असते, कारणासह, जणू काही त्याला रूप आहे, जणू काही ते भयंकर वेगळेपणाने भरले आहे—
तत् सर्वं कारणाभावान् न जातं न च विद्यते । नाकारयुक्तं न जगन् न च द्वैतैक्यसंयुतम्
हे सर्व, कारण नसल्यामुळे, न जन्मलेले आहे आणि प्रत्यक्षात अस्तित्वातही नाही. या जगाला कोणतेही रूप नाही, ते द्वैत किंवा अद्वैत यांपैकी कशाशीही जोडलेले नाही.
यद् अकारणकं तस्य सत्ता नेहोपपद्यते । स्वयं नित्यानुभूते ऽर्थे को ऽत्रापह्नवशक्तिमान्
ज्याचं काही कारणच नाही, त्याचं अस्तित्व इथे होऊच शकत नाही. आणि जो अनुभव आपल्याला नेहमीच होत असतो, त्याला नाकारायची शक्ती कोणाकडे आहे?
न च शान्तम् अनाद्यन्तं जगतẖ कारणं भवेत् । ब्रह्मामूर्तं सुमूर्तस्य दृश्यस्याब्रह्मरूपिणः
शांत, सुरुवात आणि शेवट नसलेलं ब्रह्म हे जगाचं कारण होऊ शकत नाही. ब्रह्माचं खरं रूप हे दिसणारं, बदलणारं आणि ब्रह्म नसलेलं रूप नाही.
तस्मात् तत्र जगद्रूपं यद् आभानं तद् एव तत् । स्वयम् एव तद् आभाति चिदाकाशं चिति स्थितम्
म्हणून या जगाचं जसं भास होतं, तेच खरं आहे. ते आपोआपच चमकतं, आणि तेच चैतन्याचं आकाश, जिथे केवळ जाणिवा आहेत.
जगच् चिद् ब्रह्म भावाश् च तथाभावो भ्रमादि च । सर्वम् एकम् अजं शान्तम् अद्वैतैक्यम् अनामयम्
हे जग, चैतन्य, ब्रह्म, सर्व अवस्था, भास, भ्रम—हे सगळं एकच आहे; अजन्म, शांत, अद्वैत आणि कुठलाही त्रास नसलेलं.
पूर्णात् पूर्णं प्रसरति पूर्णे पूर्णं विराजते । पूर्णम् एवोदितं पूर्णात् पूर्णे पूर्णं व्यवस्थितम्
पूर्णतेतूनच पूर्णता निर्माण होते; पूर्णतेमध्येच पूर्णता तेजस्वीपणे दिसते. पूर्णतेतून फक्त पूर्णताच प्रकट होते; आणि पूर्णतेमध्येच पूर्णता स्थिर असते.
शान्तं समं समुदयास्तमयैर् विहीनम् आकारमुक्तम् अजम् अम्बरम् अच्छम् एव । सर्वं सदा सदसद् एव तथोदितात्म निर्वाणम् आद्यम् इदम् उत्तमबोधरूपम्
हे सर्व शांत, सम, उत्पत्ती-विनाशापासून मुक्त, आकाररहित, अजन्म, आकाशासारखे निर्मळ आहे. हेच सर्वकाळ अस्तित्व आणि अनस्तित्व, असेच आत्मा म्हणून सांगितले गेले आहे—मुक्ती, आद्य, आणि सर्वोच्च जागृतीचे स्वरूप.
जगन्नाम नभस् स्वच्छं सद् ब्रह्म नभसि स्थितम् । नभो नभसि भातीदं जगच्छब्दार्थ इत्य् अजम्
जगाला 'आकाश' असे नाव आहे; ते स्वच्छ, सत्य ब्रह्म आकाशातच वास करते. आकाश आकाशातच उजळते—'जग' या शब्दाचा अर्थ हाच आहे, जन्मरहित.
त्वम् अहं जगद् इत्यादिशब्दार्थैर् ब्रह्म ब्रह्मणि । शान्तं समसमाभासं स्थितम् अस्थितम् एव सत्
'तू', 'मी', 'जग' आणि अशा शब्दांचे अर्थ हे ब्रह्मातच ब्रह्म आहेत; ते शांत, समदृष्टीने दिसणारे, स्थिर आणि अस्थिर, अस्तित्वरूपातच आहेत.
समुद्रगिरिमेघोर्वीविस्फोटमयम् अप्य् अजम् । काष्ठमौनवद् एवेदं जगद् ब्रह्मावतिष्ठते
समुद्र, पर्वत, मेघ, पृथ्वी यांचा भास जरी दिसतो, तरी सर्व काही अजन्मा आहे. जसे लाकूड नेहमी शांत असते, तसे हे जग ब्रह्मरामध्येच स्थिर आहे.
द्रष्टाद्रष्टैव दृश्यस्याभावात् स्वात्मनि संस्थितः । कर्ताकर्तैव कर्तव्याभावतẖ करणाद् ऋते
दृश्य नसल्यामुळे पाहणारा फक्त पाहणारा राहतो, स्वतःमध्येच स्थिर असतो. करावयाचे काहीच नसल्यामुळे करणारा फक्त करणारा राहतो, कृतीशिवाय वेगळा नाही.
न ज्ञत्वं न च कर्तृत्वं न जडत्वं न भोक्तृता । न शून्यता न चार्थत्वम् इह नापि नञर्थता
इथे ना जाणण्याची भावना आहे, ना कर्तेपणा, ना जडपणा, ना भोगण्याची भावना; ना रिकामेपणा, ना काही हेतू, आणि अर्थाचा अभावही नाही.
शिलाजठरवत् सत्यं घनम् एकम् अजं ततम् । सर्वं शान्तम् अनाद्यन्तम् एकं विधिनिषेधयोः
दगडाच्या आतल्या भागासारखे, हे सत्य, ठाम, एक, अजन्मा आणि सर्वत्र व्यापलेले आहे. सर्व काही शांत, अनादि-अनंत, एकच असून, नियम-निषेध यांच्याही पलीकडे आहे.
मरणं जीवितं सत्यम् असत्यम् अशुभं शुभम् । सर्वम् एकम् अजं व्योम वीचिजालं जलं यथा
मृत्यू आणि जीवन, सत्य आणि असत्य, अशुभ आणि शुभ—हे सगळे एकच आहेत, अजन्मा आकाशासारखे, जसं लाटांचं जाळं शेवटी पाण्याचं असतं.
विद्भाग एव दृश्यत्वं द्रष्टृत्वं चैव गच्छति । एतच् च कल्पनं स्वप्नपुरादिष्व् अनुभूयते
फक्त विभागामुळेच पाहणारा आणि दिसणारा असं वाटतं; हे सगळं कल्पना आहे, जसं स्वप्नात आणि अशा गोष्टींमध्ये अनुभवायला येतं.