सङ्कल्पाकाशरूपत्वात् सर्वार्थानुभवस्थितेः । तनुसङ्कल्पमोहानां सत्याश् शापवरोक्तयः
सर्व गोष्टींचे स्वरूप संकल्परूप आकाशासारखे असल्यामुळे आणि सर्व अनुभव त्यातच स्थिर असल्यामुळे, सूक्ष्म संकल्पांच्या मोहात पडलेल्या लोकांसाठी शाप आणि वर हे खरेच घडतात.
न ज्ञानवादिता सत्या न च बाह्यार्थवादिता । यथावेदनम् एतानि वेदनानि फलन्ति वः
ज्ञानाची मांडणी खरी नाही आणि बाह्य वस्तूंची मांडणीही खरी नाही; जसे तुम्ही अनुभवता तसेच ते अनुभव तुमच्यासाठी फळ देतात.
चिति चित्त्वं यद् अस्त्य् अन्तर् जगद् इत्य् एव भाति तत् । भेदो द्रवत्वपयसोर् इव नात्रोपपद्यते
जेव्हा चैतन्य मनरूपाने आत प्रकटते, तेव्हा ते जग म्हणून चमकतं; जसं पाणी आणि त्याचं वहाणं वेगळं नसतं, तसं इथेही काही वेगळेपण नाही.
कालो जगन्ति भुवनान्य् अहम् अक्षवर्गस् त्व् एतानि तत्र च तथेति च सर्वम् एकम् । चिद्व्योम शान्तम् अजम् अव्ययम् ईश्वरात्म रागादयẖ खलु न केचन सम्भवन्ति
काळ, जग, लोक, मी, इंद्रियांचा समूह—हे सर्व आणि 'असं आहे' ही कल्पना, हे सगळं एकच आहे; शांत, अजन्म, अविनाशी चैतन्याचं आकाश, परमेश्वराचं आत्मा—यामध्ये वासना वगैरे खरंच कधीही निर्माण होत नाहीत.
चित् पश्यति जगन् मिथ्या स्ववेदनविबोधिता । व्योम्नि मायाञ्जनासिक्ता दृग् इवाचलनर्तनम्
चैतन्य स्वतःच्या जाणिवेने जागृत होऊन जगाला असत्य मानतं; जसं एखाद्या डोळ्याला मायावी औषध लावल्यावर आकाशात डोंगर नाचताना दिसतात, तसं.
ब्रह्मसर्गश् चित्तसर्गो द्वाव् एतौ सदृशौ मतौ । परमार्थस्वरूपत्वाद् अक्षुब्धत्वात् सदैव च
ब्रह्माची सृष्टी आणि मनाची सृष्टी—ही दोन्ही सारखीच मानली जातात, कारण त्या दोघांचं खऱ्या स्वरूपात आणि कायम शांत असणं हेच कारण आहे.
ज्ञानरूपतयाबाह्यं बाह्यं चानुभवात् तथा । सत्यरूपम् अतस् सत्यां विद्धि बाह्यार्थरूपताम्
ज्ञान हे स्वतः बाह्य नसले तरी, आपण बाह्य गोष्टींचा अनुभव घेतो. म्हणून, सत्याचे खरे स्वरूप म्हणजे ते बाह्य वस्तूंप्रमाणे दिसते, असे समजावे.
बाह्यार्थवादविज्ञानवादयोर् ऐक्यम् एव नः । वेदनैकात्मरूपत्वात् सर्वदा सदसत्स्थितेः
बाह्य वस्तूंचा विचार आणि ज्ञानाचा विचार हे दोन्ही आमच्यासाठी एकच आहेत, कारण सर्व अनुभव—तो खरा असो किंवा खोटा—नेहमी एकाच जाणीवेचे रूप असतो.
अक्षुब्धा खानिलालोकजलभूशान्तिशालिनी । तता शून्या महारम्भा ब्रह्मसत्तैव सर्वतः
आकाश, वारा, प्रकाश, पाणी आणि पृथ्वी या सर्वांत जी अढळ, शांत आणि विशाल अशी शून्य अवस्था आहे, तीच ब्रह्माची खरी सत्ता सर्वत्र व्यापून आहे.
तस्मिन् सर्वं ततस् सर्वं तत् सर्वं सर्वतश् च तत् । तच् च सर्वमयं नित्यं तस्मै सर्वात्मने नमः
त्यातच सर्व काही आहे, सर्व काही त्यातूनच निर्माण होते, तेच सर्वत्र आहे आणि तेच नेहमी सर्वत्र भरून राहते—त्या सर्वांचा आत्मा असलेल्या ब्रह्माला नमस्कार.
चिन्मयत्वाद् यदा चेत्यम् एति द्रष्टृचितैकताम् । तदा दृश्याङ्गयैवैतच् चेत्यते नान्यया चिता
जेव्हा ज्ञानस्वरूपामुळे जाणण्याचे जे काही आहे ते पाहणाऱ्याच्या चैतन्याशी एकरूप होते, तेव्हा ते फक्त पाहिलेल्या गोष्टीच्या रूपातूनच जाणले जाते, दुसऱ्या कोणत्याही चैतन्याने नाही.
यदा चिन्मात्रम् एवेयं द्रष्टृदर्शनदृश्यदृक् । तदानुभवनं तत्र सर्वस्य फलितं स्थितम्
जेव्हा पाहणारा, पाहणे आणि पाहिले जाणारे हे सर्व काही शुद्ध चैतन्यच असते, तेव्हा त्या ठिकाणी सर्वांचा अनुभव पूर्णपणे स्थिर होतो.
द्रष्टृदृश्ये न यद्य् एकम् अभविष्यच् चिदात्मके । तद् दृश्यास्वादम् अज्ञास्यन् न द्रष्टेक्षोर् इवोपलः
जर पाहणारा आणि पाहिले जाणारे हे चैतन्यस्वरूपात एक झाले नसते, तर पाहिलेल्या गोष्टीचा अनुभव येणारच नव्हता, जसे दगडाला काहीच दिसत नाही.
चिन्मयत्वाच् चितौ चेत्यं जलम् अप्स्व् इव मज्जति । तेनानुभूतिर् भवति नान्यथा काष्ठयोर् इव
चैतन्यस्वरूपामुळे जाणण्याचे जे काही आहे ते चैतन्यात पाण्यासारखे पाण्यात मिसळते; त्यामुळेच अनुभव येतो, नाहीतर ते दोन लाकडांसारखे वेगळे राहिले असते.
सजातीयैकताभावाद् यथा काष्ठं न चेतति । दारु तद्वद् अपि द्रष्टा दृश्यं नाज्ञास्यद् आजडम्
जसं लाकूड एकसारखं असल्यामुळे काहीच जाणत नाही, तसंच जर पाहणारा आणि जे दिसतं ते दोन्ही जड असतील, तर पाहणाऱ्याला ते कळत नाही.
यादृक्सत्तानि काष्ठानि तादृग्रूपं स्वचेतनम् । जानन्ति नेतरत् तस्माद् दृश्यचिद्दृश्यचेतनम्
लाकूड जशी फक्त आपलीच जात ओळखू शकतं, तसंच दिसणाऱ्या गोष्टीचं चैतन्य फक्त दिसणाऱ्या गोष्टीलाच ओळखू शकतं, दुसऱ्या काहीला नाही.
महाचिदात्मतैवास्ति जलानिलधराश्मनाम् । नैतेषु स्पन्दबुद्ध्यादि प्राणजीवाद्यभावतः
पाणी, वारा, पृथ्वी आणि दगड यांच्यात फक्त महान चैतन्याचं अस्तित्व असतं; कारण त्यांच्यात हालचाल, बुद्धी किंवा प्राण यांचा अभाव असतो.
प्राणबुद्ध्यादयस् सत्तां भावनावशतो गताः । भावना चिच्चमत्कारस् स यथेच्छम् उदेति च
प्राण, बुद्धी आणि अशा गोष्टी केवळ कल्पनेच्या जोरावर अस्तित्वात येतात; ही कल्पना म्हणजेच चैतन्याचं अद्भुतपण आहे आणि ती जशी इच्छा असेल तशी प्रकट होते.
जगत्तया शान्ततया ब्रह्मसत्तावतिष्ठते । पुंस्तयागतयेवात्मा रेतोवटकणीकयोः
जग हे आपल्या शांततेमुळे ब्रह्माच्या अस्तित्वात टिकून असतं; जसं आत्मा वीर्य आणि वटवृक्षाच्या बीजात असतो.
सर्वाङ्गाणुमयं वीर्यं यो यस्माद् अङ्गतो ऽणुकः । स स तत् तद् भवत्य् अङ्गं वीर्यं च स्वात्मनि स्थितम्
सर्व अंगं आणि कणांनी बनलेलं वीर्य, ज्या अंगातून किंवा कणातून येतं, तसंच होतं; आणि ते वीर्य नेहमी स्वतःमध्येच स्थिर असतं.
ब्रह्म सर्वपराण्वात्म यो यस्माद् अर्थतो ऽणुकः । स स तत् तद् भवेद् वस्तु ब्रह्म ब्रह्मैव तिष्ठति
ब्रह्म, जे सर्वांचं आत्मा आहे आणि ज्यातून प्रत्येक वस्तू व कण निर्माण होतात, ते ज्या वस्तूपासून प्रकट होतं, तसंच होतं; पण ब्रह्म नेहमी ब्रह्मच राहतं.
द्रव्यम् एव यथा द्रव्यं तिर्यग् ऊर्ध्वम् अधस् तथा । सर्वम् एव तथा ब्रह्म येन तेन यथा तथा
जसं कोणतंही द्रव्य, वर, खाली किंवा आडवं असलं तरी ते द्रव्यच असतं, तसंच सर्व काही, कुठेही आणि कसंही असलं तरी, ब्रह्मच आहे.
हेमत्वम् एव नान्यत्वं हेम्नो रूपशते यथा । शान्तत्वम् एव शान्तस्य सर्गाहन्त्वगणे तथा
जसं सोन्याचं कितीही रूपं बदललं, तरी ते सोनं सोनंच राहतं, तसंच शांत मनाच्या माणसात निर्माण आणि अहंकार यांच्या गर्दीतही शांतता टिकूनच असते.
पार्श्वस्थस्वप्नमेघोर्जा यथा तव न काश्चन । सर्गप्रलयसंरम्भास् तथा खात्मान एव मे
जसं तुझ्या शेजारील स्वप्नातील ढगाची शक्ती तुला काहीच त्रास देत नाही, तसंच निर्माण आणि संहाराचा गोंधळ फक्त माझ्या आकाशासारख्या आत्म्यातच आहे.
पङ्कताकल्पिता व्योम्नो या पुत्रकपताकिनी । सा यथा शान्ततामात्रं खम् एवेदं तथा जगत्
जसं आकाशात कल्पनेनं बनवलेला चिखलाचा पक्षी शेवटी फक्त आकाशच असतो, तसंच हे जगही मुळात शुद्ध शांतताच आहे.
सङ्कल्पभ्रम एवान्तḫ पुष्टीभूय जगत् स्थितम् । जलावनितलक्लिन्नबीजं कल्प इव द्रुमः
हे जग फक्त आतल्या कल्पनेच्या भ्रमामुळेच टिकून आहे, जसं पाण्यात आणि मातीमध्ये भिजलेल्या बीजातून झाड उगवतं तसं.
अनहन्तात्मनो ज्ञस्य सत एव त्व् इवासतः । जरत्तृणलवायन्ते ननु रामाणिमादयः
ज्याच्या मनात अहंकार नाही, असा ज्ञानी पुरुषासाठी अणिमादी सिद्धी सुद्धा कोरड्या गवतासारख्या क्षुल्लक वाटतात, हे राम.
त्रैलोक्ये तन् न पश्यामि सदेवासुरमानुषे । एकरोमांशविश्वस्य यल् लोभाय महात्मनः
तीनही लोकांत—देव, दानव आणि माणसं—महात्म्याला मोह पाडेल असं एक केसभरही काही मला कुठेच दिसत नाही.
यथातथास्थितस्यापि यत्र तत्र गतस्य च । द्वैतसङ्कल्पसन्देहा न सन्त्य् अधिगतात्मनः
स्वतःचं स्वरूप ओळखलेल्या माणसाला, तो जिथे कुठे असो किंवा जिथे जाईल, द्वैताची कल्पना किंवा शंका उरत नाही.
विश्वम् एव नभो यस्य शून्यं सर्वं महात्मनः । कुतẖ कस्य कथं तस्य भवत्व् इच्छा निरात्मनः
ज्याच्यासाठी सगळं विश्व आकाशासारखं रिकामं आहे, अशा महात्म्याच्या मनात इच्छा कशी, कोणासाठी आणि कुठून येईल?