एतद् रूपम् अविद्यायाḫ प्रेक्षिता यन् न लभ्यते । प्रेक्षिता लभ्यते चेत् सा तद् विद्यैव परा भवेत्
अज्ञानाचं हे रूप जेव्हा पाहिलं जातं आणि सापडत नाही, किंवा पाहिल्यावर जर सापडलं, तर तीच खरी विद्या — सर्वोच्च ज्ञान — ठरते.
अविद्यासम्भवाच् चेत्यचित्त्वे ऽसम्भवतẖ क्वचित् । चेत्यते कथम् एवातश् शान्तिर् एव बलोदिता
अज्ञान उत्पन्न होत नाही, म्हणून मनाचं जाणणं कुठेच संभवत नाही; मग जाणणं कसं शक्य आहे? म्हणूनच शांतता हेच खरे बळ आहे असं सांगितलं आहे.
सत्यं ब्रह्म जगच् चैकं स्थितम् एकम् अनेकवत् । सर्वं चासर्ववद् भाति शुद्धं चाशुद्धवत् ततम्
सत्यरूप ब्रह्म आणि हे जग एकच आहे, जरी ते अनेकासारखे दिसते तरी ते एकत्रच आहे. सर्व काही जणू काही सर्व नाही असं भासतं, शुद्ध असूनही अशुद्धासारखं सर्वत्र पसरलेलं आहे.
अशून्यं शून्यम् इव च शून्यं चाशून्यवत् स्फुटम् । स्फारम् अस्फारम् इव तद् अस्फारं स्फारसन्निभम्
ते रिकामं नाही, पण रिकाम्यासारखं दिसतं; ते खरं तर रिकामं आहे, पण न रिकाम्यासारखं स्पष्टपणे भासतं; ते पूर्ण आहे, पण अपूर्णासारखं वाटतं, आणि जे अपूर्ण आहे ते पूर्णासारखं भासतं.
अविकारं विकारीव समं शान्तम् अशान्तवत् । सद् एवासद् इवादृश्यं तद् एवातद् इवोदितम्
ते बदलत नाही, पण बदलत असल्यासारखं वाटतं; ते सम आणि शांत आहे, पण अशांतासारखं भासतं; ते खरंच अस्तित्वात आहे, पण नसल्यासारखं दिसतं, अदृश्य असूनही प्रकट झाल्यासारखं वाटतं.
अविभागं विभागीव निर्जाड्यं जडवद् गतम् । अचेत्यं चेत्यभावीव निरंशं सांशशोभनम्
ते विभागलेलं नाही, पण विभागल्यासारखं भासतं; त्यात जडपणा नाही, पण जडासारखं वाटतं; ते जाणता येत नाही, पण जणू काही ओळखता येतं असं वाटतं; त्याला भाग नाहीत, पण भाग असावेत असं तेजस्वीपणे दिसतं.
अनहं साहम् इव तद् अनाशम् अपि नाशवत् । अकलङ्कं कलङ्कीव निर्वेद्यं वेद्यवाहि तत्
जरी त्या आत्म्यात अहंकार नसला, तरी तो जणू काही अहंकार असावा असं भासतं; तो नाशरहित असूनही, जणू काही त्याचा नाश होतो असं वाटतं; तो कलंकरहित असूनही, जणू काही त्याला कलंक लागला आहे असं दिसतं; आणि तो सर्व ज्ञानापलीकडे असूनही, जणू काही त्याच्यात सर्व जाणण्यासारखं आहे असं भासतो.
आलोकि ध्वान्तघनवन् नववच् च पुरातनम् । परमाणोर् अपि तनु गर्भीकृतजगद्गणम्
तो प्रकाशमान असा दिसतो, जणू काळोखाच्या दाट अरण्यात अचानक उजेड पडावा; तो नेहमी नवा वाटतो, पण तरीही तोच प्राचीन आहे; तो अगदी कणापेक्षाही सूक्ष्म आहे, पण त्याच्यात सर्व जगांचं सामर्थ्य सामावलेलं आहे.
सर्वात्मकम् अपि व्यक्तं दृष्टं कृच्छ्रेण भूयसा । अजालम् अपि जालाढ्यं दाशेशवद् अनेकधा
तो सर्वत्र असला आणि प्रकट असला, तरी त्याचं दर्शन फार कठीण आहे; तो माया नसतानाही, जणू काही अनेक जाळ्यांनी वेढलेला सर्प असावा तसा, मायेने व्यापलेला भासतो.
निर्मायम् अपि मायांशुमण्डलामलभास्करम् । ब्रह्म विद्धि विदां नाथम् अपाम् इव महोदधिम्
तो माया नसतानाही, सूर्याच्या निर्मळ तेजासारखा चमकत असतो; ज्ञानी लोकांचा स्वामी असलेलं ते ब्रह्म, जसं सर्व पाण्यांचं आश्रय म्हणजे महासागर, तसंच आहे हे जाण.
जगद्रत्नमहाकोशं तुलायां तूलकाल् लघु । मायामरीचिशशिनम् अपि नेक्षणगोचरम्
जगातील सर्व रत्नांचा मोठा खजिना काळाच्या तुलेत कापसाच्या ढिगासारखा हलका आहे; माया आणि मृगजळाच्या चंद्रासारखा तो आपल्या दृष्टीच्या आवाक्यातही येत नाही.
अनन्तम् अपि निष्पारं न च क्वचिद् अपि स्थितम् । आकाशे वनविन्यासनगनिर्माणतत्परम्
तो अनंत आहे, पण त्याला कुठेही काठ नाही आणि तो कुठेही स्थिर नाही; आकाशात तो डोंगरांची मांडणी आणि वनांची निर्मिती करण्यात मग्न असतो.
अणीयसाम् अणीयस् तत् स्थविष्ठं च स्थवीयसाम् । गरीयसां गरिष्ठं च श्रेष्ठं च श्रेयसाम् अपि
तो सर्वात सूक्ष्मांमध्येही सूक्ष्म आणि सर्वात मोठ्यांमध्येही मोठा आहे; जडांमध्ये सर्वात जड आणि श्रेष्ठांमध्येही श्रेष्ठ आहे.
अकर्तृकर्मकरणम् अकारणम् अकारकम् । अन्तश्शून्यतयैवैतच् चिराय परिपूरितम्
तो कोणत्याही कर्त्याशिवाय, कर्माशिवाय आणि साधनाशिवाय कार्य करतो; त्याला कारण आणि परिणाम नाहीत; आतून रिकामा असूनही तो फार पूर्वीपासून पूर्ण भरलेला आहे.
जगत्समुद्गकम् अपि नित्यं शून्यम् अरण्यवत् । अनन्तशैलकठिनम् अप्य् आकाशलवान् मृदु
हे जग जरी प्रकट होत असलं, तरी ते नेहमीच रिकामं आणि निर्जन वनासारखं आहे. जरी ते अनंत पर्वतांसारखं कठीण वाटत असलं, तरी आकाशाच्या तुकड्यासारखं मऊ आहे.
प्रत्येकं प्रत्यहं प्रायḫ पुराणं पेलवं नवम् । आलोकम् अन्धकाराभं तमस् त्व् आलोकम् आततम्
प्रत्येक दिवस, प्रत्येक क्षण, हे जग एकाच वेळी जुनं आणि नाजूक, नविन आणि तरीही जुनंच वाटतं. प्रकाश अंधारासारखा दिसतो, आणि अंधार सर्वत्र प्रकाशासारखा पसरतो.
प्रत्यक्षम् अपि दुर्लक्ष्यं परोक्षम् अपि चाग्रगम् । चिद्रूपम् एव च जडं जडम् एव चिदात्मकम्
हे जग समोर असलं तरी ओळखता येणं कठीण आहे; लपलेलं असलं तरी अनोळखी नाही. चैतन्य जड वाटतं, आणि जडातही चैतन्याचं स्वरूप आहे.
अहम् एवानहम्भावम् अनहं चाहम् एव च । अन्यद् एव तद् एवाहम् अहम् एवान्यद् एव तत्
मीच 'मी नाही' असं वाटणं आहे, आणि 'मी नाही' हेही खरंतर मीच आहे. ते वेगळं आहे, पण तरी मीच ते आहे; मी स्वतः आहे, पण तेही वेगळंच आहे.
अस्य पूर्णार्णवस्यान्तर् इमे त्रिभुवनोर्मयः । स्फुरन्त इव तिष्ठन्ति स्वभावद्रवतात्मकाः
या पूर्ण महासागराच्या आत, त्रिभुवनाच्या लाटा चमकत असल्यासारख्या दिसतात, पण त्या आपापल्या स्वभावानुसार सतत बदलत आणि वहात राहतात.
बिभर्ति सर्गम् अङ्गस्थं तुषारम् इव शुक्लताम् । भाति सर्गस् त्व् अनेनैव तुषारेणेव शुक्लता
हा महासागर आपल्यातच सृष्टीला धरून ठेवतो, जसा हिम आपल्यात शुभ्रता ठेवतो; आणि ही सृष्टीसुद्धा त्याच्यामुळेच चमकते, जशी शुभ्रता हिमामधून चमकते.
अदेशकालावयवो ऽप्य् एष देवो दिवानिशम् । असज् जगत् तनोतीव यथा वारि तरङ्गकम्
हा देव कोणत्याही ठिकाणी, काळात किंवा भागात नसून, रात्रंदिवस, जणू काही पाणी लाटा निर्माण करतं तसं, असत्य जग निर्माण करत असल्यासारखा भासतो.
एतस्मिन् विकसन्त्य् एता विपुलाकाशकानने । जगज्जरढमञ्जर्यḫ प्रसरत्पत्त्रपञ्चकाः
या विशाल आकाशासारख्या अरण्यात, जगाच्या वृद्ध फांद्या, त्यांच्या पाच पसरलेल्या पानांसह, फुलून येतात.
एष स्वप्रतिबिम्बस्य स्वयमालोकनेच्छया । अत्यन्तनिर्मलाकारस् स्वयं मकुरतां गतः
आपल्या स्वतःच्या प्रतिबिंबाकडे पाहण्याची इच्छा ठेवून, हा अगदी निर्मळ स्वरूपाचा स्वतः आरशासारखा झाला आहे.
व्योमवृक्षफलस्यास्य स्वेच्छाच्छर्द्धय उज्ज्वलाः । सर्गोपलम्भसुस्वाद्व्यश् चमत्कुर्वन्ति संविदि
या आकाशवृक्षाची तेजस्वी फळे, आपल्या इच्छेने आणि विपुलतेने, सृष्टीचे अनुभव घेण्याचा गोडवा देऊन चित्ताला आनंद देतात.
अन्तस्त्वेन बहिष्ट्वेन नानानानातयात्मनि । एष सो ऽन्तर् बहिर् भाति भावाभावविभावया
अंतर्गत आणि बाह्य अशा दोन्ही स्वरूपांनी, आणि स्वतःमध्ये असलेल्या विविधतेमुळे, हेच एक सर्वत्र, अस्तित्व आणि अनस्तित्व यांच्या प्रकटीकरणाने, आत आणि बाहेर चमकत असते.
एतद्रूपा पदार्थश्रीर् एतस्मिन्न् एतदिच्छया । चमत्करोत्य् एतदर्थं जिह्वेव स्वास्यकोटरे
वस्तूंची शोभा हेच रूप धारण करते आणि याच्यातील इच्छेने, जशी जीभ तोंडाच्या आत चवीचा अनुभव घेताना आश्चर्यचकित होते, तशीच ही त्या हेतूसाठी आश्चर्य व्यक्त करते.
अस्याम्भसो द्रवत्वं यत् तद् इदं जगद् उच्यते । संवित्स्वादूपलम्भाङ्गं भुवनावर्तवृत्तिमत्
या पाण्याच्या ओलसरपणाला जे म्हणतात, तेच हे जग आहे. हे जणू चैतन्याच्या गोड जाणिवेचा एक भाग आहे, आणि हे विश्व सतत फिरत राहते.
शाम्यत्य् अत्र पदार्थश्रीस् सर्वा यामेव भास्वति । एतस्माद् एव चोदेति स्वालोक इव तेजसः
इथे सर्व वस्तूंचा तेजस्वीपणा रात्रीसारखा शांत होतो, आणि त्यातूनच त्याचे स्वतःचे प्रकाश प्रकटतो, जसा अग्नीपासून तेज निघते.
इदम् एष जगत् सर्वं शुक्लत्वं तुहिनं यथा । अत एताḫ प्रवर्तन्ते विद इन्दोर् इवांशवः
हे सगळं जग बर्फासारखं शुभ्र आहे; आणि त्यातूनच हे सर्व निर्माण होतं, जसं चंद्राच्या किरणांप्रमाणे.
एतस्माद् अङ्गतो रङ्गाज् जगच् चित्रम् इदं स्थितम् । विद्ध्य् अभावविकारादि शान्तम् एतन्मयं ततम्
याच अंगा आणि रंगातून हे रंगीबेरंगी जग उभं आहे. अस्तित्व नसणं वगैरे सर्व बदल शांत आहेत आणि हे सर्व ह्याच्याने व्यापलेलं आहे, असं समज.