नास्त्य् एव पौरुषाद् अन्या संसारोत्तरणे गतिः । निरहम्भावरूपे ऽस्मिन् वासनाक्षयनामनि
या संसाराच्या समुद्रातून पार जाण्याचा दुसरा काहीही मार्ग नाही, स्वतःच्या प्रयत्नाशिवाय. 'स्व'भावाचा अभिमान नाहीसा होऊन, मनातील वासनांचा नाश झाला की, हाच खरा उपाय आहे.
आद्यैव संविद् अस्तीह सो ऽङ्कुरो बीजम् अस्ति तत् । तत् कर्म तच् च पुरुषस् तद् दैवं तच् छुभाशुभम्
इथे सुरुवातीला केवळ चैतन्यच अस्तित्वात असते; तेच अंकुर आहे, तेच बीज आहे; तेच कर्म आहे, तेच पुरुष आहे, तेच दैव आहे, आणि तेच शुभ-अशुभ आहे.
न बीजम् आदाव् अस्त्य् अन्यन् नाङ्कुरो न च वा नरः । न कर्म न च दैवादि केवलं विद् उदेति हि
सुरुवातीला दुसरे कोणतेही बीज नाही, कोणताही अंकुर नाही, ना कोणी पुरुष आहे; ना कर्म आहे, ना दैव आहे, ना काही दुसरे आहे—फक्त चैतन्यच प्रकट होते.
नो बीजम् अस्ति न किलाङ्कुरको ऽपि वास्ति नाप्य् अस्ति कर्म पुरुषश् च न वास्ति साधो । एकं तु वित्त्वम् उदितं ह्य् अनयाभिधानलक्ष्म्या नटस् सुरनरासुरशोभयेव
ना बीज आहे, ना अंकुर आहे, ना कर्म आहे, ना पुरुष आहे, हे सज्जना; फक्त चैतन्यच या नावाने प्रकट होते, जणू नट जसा देव, माणूस, किंवा राक्षस यांना शोभा आणतो तसा.
इत्य् एव निश्चयम् अनामय भावयित्वा त्यक्त्वा भृशं पुरुषकर्मविचारशङ्काम् । निर्वासनस् सकलसङ्कलनाविमुक्तस् संविद्वपुर् ननु यथाभिमतेच्छम् आस्स्व
मुक्तीचा निश्चय मनाशी घट्ट धरून, सर्व प्रकारच्या शंका आणि कर्तृत्वाची चिंता पूर्णपणे सोडून, मनातील सर्व वासनांपासून आणि कल्पनांपासून मुक्त होऊन, शुद्ध चैतन्यस्वरूपा, जसा हवे तसा शांतपणे निवांत राहा.
प्रशान्तसर्वेच्छम् अशङ्कम् अच्छचिन्मात्रसंस्थो ऽखिलकार्यकारी । आत्मैकरामḫ परिपूर्णकामो भवाभयो राम शमाभिरामः
सर्व इच्छा शांत झालेल्या, कुठलीही भीती किंवा शंका नसलेला, फक्त निर्मळ चैतन्यात स्थिर राहणारा, सर्व कृत्ये करीत असताना फक्त आत्म्यातच आनंद मानणारा, सर्व इच्छा पूर्ण झालेला, हे राम, असा शांत आणि शांतीला आनंद देणारा हो.
नित्यम् अन्तर्मुखस् तिष्ठ वीतरागो विवासनः । चिन्मात्रम् अमलं शान्तं ब्रह्म सर्वत्र भावयन्
नेहमी अंतर्मुख राहा, आसक्तीपासून आणि वासनांपासून मुक्त रहा; सर्वत्र असलेल्या शुद्ध, निर्मळ, शांत चैतन्यस्वरूप ब्रह्माचा मनाशी सतत विचार करा.
आकाशविशदप्रज्ञश् चिन्मात्रैकघनस्थितिः । समस् सोम्यस् समानन्दस् सद्ब्रह्मोद्बृंहिताशयः
आकाशासारखी निर्मळ समज, अखंड शुद्ध चैतन्यात स्थिरता, मन शांत, सौम्य आणि समत्वाने आनंदी ठेव, आणि खरी ब्रह्मज्ञानाने तुझ्या इच्छेला विस्तार मिळू दे.
शोकेष्व् आपत्सु घोरासु सङ्कटेष्व् अवटेषु च । यथाप्राप्तेषु सर्वेषु खर्वेषून्नतिमत्सु च
दुःखात, मोठ्या संकटांत, अडचणींमध्ये किंवा धोक्याच्या प्रसंगी, जशी परिस्थिती येईल तशी— ती कितीही नीच असो किंवा मोठी असो—
यथाक्रमं यथादेशं कुरु दुẖखम् अदुẖखितः । बाष्पाक्रन्दादिपर्यन्तं वासनाक्रान्तमूढवत्
त्या त्या वेळेस आणि जागेस योग्य तेच वाग, पण मनाने दुःखी होऊ नकोस. जणू काही आतल्या सवयींनी झाकून गेलेला आहेस, अशा प्रकारे, अश्रू येईपर्यंत किंवा रडावं लागलं तरीही, वाग.
समागमेषु कान्तानां चोत्सवेषूदयेषु च । आनन्दं भज सोम्यात्मा वासनाक्रान्तमूढवत्
आपल्या प्रियजनांच्या संगतीत, सणसमारंभात किंवा आनंदाच्या वेळी, ओ सौम्यस्वभावा, जणू आतल्या सवयींनी झाकून गेलेला आहेस, अशा प्रकारे, आनंद अनुभव.
भूतानि मृत्युकार्येषु सङ्ग्रामादिषु निर्दयम् । दहानलस् तृणानीव वासनाक्रान्तमूढवत्
कोणाच्याही मृत्यूच्या वेळी, युद्धात किंवा अशा प्रसंगी, जणू आतल्या सवयींनी झाकून गेलेला आहेस, अशा प्रकारे, अग्नी जसा गवत जाळतो तसा, निःसंवेदना वाग.
क्रमागतेष्व् अखिन्नो ऽर्थं बकवच् चिन्तयार्जय । अर्थोपार्जनकार्येषु वासनाक्रान्तमूढवत्
आपल्या उद्दिष्टाकडे टप्प्याटप्प्याने, बगळ्यासारखा, थकवा न येता प्रयत्न करत जा आणि आवश्यक ते मिळवण्यासाठी मेहनत कर. पण काही मिळवताना मन वाईट सवयींनी आणि अज्ञानाने भरलेल्यासारखं होऊ नकोस.
बलाद् विदलयाशेषान् अरीन् अरिनिसूदन । वातो रिक्तान् इवाम्भोदान् वासनाक्रान्तमूढवत्
हे शत्रूंचा संहार करणारा, सर्व शत्रूंना जोराने नष्ट कर, जसं वारा रिकाम्या ढगांना उडवून लावतो. पण हे करताना मन वाईट सवयींनी आणि अज्ञानाने भरलेल्यासारखं होऊ नकोस.
जनेषु करुणार्हेषु दीनेषु करुणां कुरु । आत्माराममना मौनी वासनाक्रान्तमूढवत्
लोकांमध्ये जे दयेला पात्र आहेत आणि जे दुःखी आहेत, त्यांच्यावर दया कर. पण मनाने आतून समाधानी आणि शांत राहा, वाईट सवयींनी आणि अज्ञानाने भरलेल्यासारखं होऊ नकोस.
मुदितो भव हर्षेषु दुẖखेषु भव दुẖखितः । करुणां कुरु दीनेषु वीरेषु भव वीर्यवान्
आनंद मिळाल्यावर आनंदी हो, दुःखात दुःखी हो. जे दुःखी आहेत त्यांच्यावर दया कर, आणि शूरांमध्ये स्वतः शूर राहा.
अन्तर्मुखस् सदानन्दस् स्वात्मारामतयान्वितः । यत् करोषि शमोदारस् तत्र कर्तासि नानघ
जो नेहमी अंतर्मुख असतो, आपल्या आत्म्यात रमतो आणि सदैव आनंदी असतो, तो जे काही शांत आणि उदार मनाने करतो, त्यात खरा कर्ता तोच असतो, हे पापरहित.
आत्मभावनया साधो नित्यम् अन्तर्मुखस्थितेः । वज्रधारापि ते राम पतिता याति कुण्ठताम्
हे सज्जना, नेहमी आत्मचिंतन करून अंतर्मुख राहिल्यामुळे, अगदी वज्राचा वर्षाव जरी तुझ्यावर झाला तरी, तो राम, तोही परिणामकारक राहत नाही.
सङ्कल्पकलनोन्मुक्ते स्वसंविन्मात्रकोटरे । यस् तिष्ठत्य् आत्मनि स्वैरम् आत्मारामो महेश्वरः
जो मनाच्या कल्पना आणि विचारांपासून मुक्त होऊन, आपल्या स्वतःच्या चैतन्याच्या गुहेत मोकळेपणाने वास करतो, स्वतःमध्ये रमतो, तोच खरा महेश्वर आहे.
न तं भिन्दन्ति शस्त्राणि न दहन्ति हुताशनाः । न क्लेदयन्ति वारीणि शोषयन्ति न मारुताः
त्याला शस्त्र भेदू शकत नाहीत, अग्नी जाळू शकत नाही, पाणी ओल करू शकत नाही आणि वारा सुकवूही शकत नाही.
सुस्तम्भम् अलम् आलिङ्ग्य स्वात्मानम् अजरामरम् । तिष्ठावष्टब्धधीरात्मा सुस्तम्भम् इव मन्दिरम्
आपल्या स्वतःच्या, ज्या कधीही म्हाताऱ्या किंवा मरणाऱ्या नाहीत अशा आत्म्याला घट्ट मिठी मारा आणि मंदीरातील मजबूत खांबासारखे, अढळ मनाने उभे रहा.
जगद्वृक्षपदार्थौघपुष्पामोदश्रियं पराम् । संविदं संविदन् स्वच्छाम् आस्स्वान्तर्मुखम् अच्युतः
हे अचल आत्मा, या जगाच्या वृक्षातील फुलांचा सुगंध आणि तेज जिच्यात आहे, अशी निर्मळ आणि श्रेष्ठ चैतन्य जाणून, मनाने आतल्या आत स्थिर रहा.
अन्तर्मुखतया नित्यं कार्यम् आहरतां बहिः । जीवताम् अपि नोदेति वासना दृषदाम् इव
जे नेहमी मनाने आत वळून बाहेरची कामे करतात, त्यांच्या मनात, जिवंत असतानाही, दगडांप्रमाणेच इच्छा उत्पन्न होत नाहीत.
पुनḫप्रसरणोन्मुक्तम् अन्तस्सुप्तं मनẖ कुरु । कुर्वन् सर्वाणि कर्माणि कूर्माङ्गवद् अवृत्तिमान्
आपले मन बाहेर पसरू न देता, आत शांत ठेव. सर्व कर्मे करत असतानाही, कासवाने आपले पाय आत घेतल्यासारखे, मनाने नेहमीच मागे रहा.
अन्तर्वृत्तिविहीनेन बहिर्वृत्तिमतेव च । सुप्तप्रबुद्धप्रायेण कार्यम् आचर चेतसा
ज्याच्या मनात आतल्या हालचाली नाहीत, पण बाहेरून तो जणू काही काम करतोय असं दिसतं, अशा माणसाने झोपेत असतो तसा, कधी कधी जागा होतो तसा, असं भान ठेवून आपली कामं करावीत.
बालमूकादिविज्ञानवद् अन्तस्त्यक्तवासनम् । भवतẖ कुर्वतẖ कार्यं खवच् चित्तं न लिप्यते
लहान मुलाच्या किंवा मूकाच्या जाणीवेसारखी, आतल्या इच्छा सोडून, जेव्हा तू आपली कामं करतोस, तेव्हा तुझं मन आकाशासारखं निर्मळ राहतं, कुठल्याच गोष्टीला चिकटत नाही.
वृत्तित्यागविलीनेन किञ्चित्प्रसरता बहिः । अन्तर् अत्यन्तसुप्तेन चेतसा तिष्ठ विज्वरम्
कर्माचा त्याग करून मन पूर्णपणे शांत झालं, आणि थोडंसं बाहेर वळलं, तरीही आतून अगदी गाढ झोपेत असल्यासारखं राहा, आणि सर्व दुःखांपासून मुक्त रहा.
असङ्कल्पकलङ्कायां ज्ञानाच् चित्तक्षयोदये । शुद्धायां संविदि स्थित्वा कुरु मा कुरु वानघ
कल्पना आणि विचार यांच्या डागांशिवाय, मन नष्ट होऊन जेव्हा शुद्ध जाणीव प्रकट होते, तेव्हा त्या जाणीवेत स्थिर रहा—कर्म कर किंवा करू नको, हे पापरहित.
सुषुप्तसमया वृत्त्या जाग्रद् व्यवहरन् स्वपन् । गृहाण मा किञ्चिद् अपि मा च किञ्चित् परित्यज
गाढ झोपेत जशी मनाची स्थिती असते, तशीच ठेवून जागेपणी व्यवहार कर आणि स्वप्नही पाहा. काहीही धरू नकोस, आणि काहीही सोडू नकोस.
जाग्रत्य् अपि सुषुप्तश् चेज् जागर्षि च सुषुप्तके । जाग्रत्सुषुप्तयोर् ऐक्यात् तद् अस्य् असि निरामयः
जागेपणी जर तुझी स्थिती झोपेसारखी असेल आणि झोपेतही तू जागा असशील, तर जागरण आणि झोप यांचा एकत्व अनुभवून तू सर्व दुःखांपासून मुक्त होशील.