आस्ते ऽनस्तमितो भास्वान् अजो देवो निरामयः । सर्वदा सर्वकृत् सर्वः परमात्मा महेश्वरः
तो तेजस्वी, अजन्मा, दिव्य आणि दोषरहित परमेश्वर कधीही अस्त नाहीसा होत नाही. तो सर्वत्र, सर्वकाळ, सर्वांचा आधार, सर्वकाही करणारा, आणि सर्वांचा परमात्मा आहे.
यतो वाचो निवर्तन्ते यो मुक्तैर् अवगम्यते । यस्य चात्मादिकास् सञ्ज्ञाः कल्पिता न स्वभावजाः
ज्याच्यापर्यंत शब्द पोहोचू शकत नाहीत, ज्याला मुक्तांनी अनुभवले आहे, आणि ज्याला 'आत्मा' वगैरे नावे आपण कल्पना केली आहेत, ती त्याच्या खऱ्या स्वरूपातून आलेली नाहीत.
यः पुमान् साङ्ख्यदृष्टीनां ब्रह्म वेदान्तवादिनाम् । विज्ञानमात्रं विज्ञानविदाम् एकान्तनिर्मलम्
जो पुरुष सांख्य मतानुसार ब्रह्म आहे, वेदान्ती लोकांना शुद्ध चैतन्य आहे, आणि ज्यांना खरी ज्ञानाची ओळख आहे त्यांना तो एकदम निर्मळ जागरूकता आहे.
यश् शून्यवादिनां शून्यं भासको यो ऽर्कतेजसाम् । वक्ता स्मर्ता ऋतं भोक्ता द्रष्टा कर्ता सदैव यः
जो शून्यवाद्यांना शून्य वाटतो, सूर्याच्या तेजाचे उपासकांना प्रकाश देणारा आहे; तो नेहमीच बोलणारा, आठवण करणारा, सत्याचा अनुभव घेणारा, पाहणारा आणि करणारा आहे.
सद् अप्य् असद् यो जगति यो देहस्थो ऽपि दूरगः । चित्प्रकाशो ह्य् अयं यस्माद् आलोक इव भास्वतः
तो या जगात असूनही अस्तित्वात आणि नसलेला आहे; शरीरात राहत असूनही दूर आहे; कारण हीच ती चैतन्याची ज्योत आहे, जशी सूर्यापासून प्रकाश येतो.
यस्माद् विष्ण्वादयो देवास् सूर्याद् इव मरीचयः । यस्माज् जगन्त्य् अनन्तानि बुद्बुदा जलधेर् इव
ज्याच्यापासून विष्णूसारखे देव निर्माण होतात, जसे सूर्यापासून किरण येतात; आणि ज्याच्यापासून अनंत जग निर्माण होतात, जसे समुद्रातून फुग्यांचे थेंब उगवतात.
यं यान्ति दृश्यवृन्दानि पयांसीव महाम्बुधिम् । य आत्मानं पदार्थं च प्रकाशयति दीपवत्
ज्यात सर्व दृश्य गोष्टी जणू नद्या महासागरात मिळाव्यात तशा एकरूप होतात, आणि जे स्वतःला व इतर सर्व वस्तूंना दिव्यासारखं प्रकाशमान करतं.
आकाशे यश् शरीरे च दृषत्स्व् अप्सु लतासु च । पांसुष्व् अद्रिषु वातेषु पातालेषु च संस्थितः
जे आकाशात, देहात, दगडात, पाण्यात, वेलींमध्ये, धुळीत, पर्वतांत, वाऱ्यात आणि पाताळातही वास करतं.
यः प्लावयति संरब्धं पुर्यष्टकम् इतस् ततः । येन मूकीकृता मूढाश् शिला ध्यानम् इवास्थिताः
जे आठ प्रकारच्या देहाला सर्वदूर वेगाने व्यापून टाकतं; ज्यामुळे मूढ लोक जणू ध्यानस्थ शिळेसारखे गप्प बसतात.
व्योम येन कृतं शून्यं शैला येन घनीकृताः । आपो द्रुताः कृता येन दीप्तो यस्य वशाद् रविः
ज्यामुळे आकाश रिकामं होतं, पर्वत घट्ट होतात, पाणी वेगाने वाहतं, आणि ज्याच्या इच्छेने सूर्य तेजस्वीपणे प्रकाशतो.
प्रसरन्ति यतश् चित्रास् संसारासारदृष्टयः । अक्षयामृतसम्पूर्णाद् अम्भोदाद् इव वृष्टयः
ज्यापासून या जगातील रंगीबेरंगी दृश्यांची उत्पत्ती होते, जणू काही कधीही न संपणाऱ्या अमृताने भरलेल्या मेघातून पडणारा पाऊस.
आविर्भावतिरोभावमय्यस् त्रिभुवनोर्मयः । स्फुरन्त्य् अविरतं यस्मिन् घृणाव् इव मरीचयः
ज्यात प्रकट होणे आणि अदृश्य होणे अशा स्वरूपाच्या त्रैलोक्याच्या लाटा, सूर्यप्रकाशातील किरणांसारख्या, अखंड चमकत राहतात.
नाशरूपो ऽविनाशात्मा यो ऽन्तस्स्थस् सर्ववस्तुषु । गुप्तो यो व्यतिरिक्तो ऽपि सर्वभावेषु संस्थितः
जो नाशाचा स्वरूपाचा असूनही स्वतः नाशरहित आहे, सर्व वस्तूंमध्ये आतून वास करतो, लपलेला असूनही सर्वत्र वेगळा आणि प्रत्येकात असलेला आहे.
प्रकृतिव्रततिर् व्योम्नि जाता ब्रह्माण्डसत्फला । चित्तमूलेन्द्रियदला येन नृत्यति वायुना
जी निसर्गरूप वेल आकाशात उगवली आहे, ब्रह्मांडाचा फळ देणारी, जिची पाने म्हणजे मन आणि इंद्रिये, आणि जी वाऱ्याच्या झुळकीने नाचते.
यश् चिन्मणिः प्रकचति प्रतिदेहसमुद्गकम् । यस्मिन्न् इन्दौ स्फुरन्त्य् एता जगज्जालमरीचयः
ती चेतनेची मौल्यवान रत्न ज्योती प्रत्येक देहातून प्रकट होते; ज्या ठिकाणी, जणू चंद्रातील किरणांसारख्या, या जगाच्या जाळ्याच्या लहरी चमकत राहतात.
प्रशान्तचिद्घने यस्मिन् स्फुरन्त्य् अमृतवर्षिणि । धाराजलानि भूतानि दृष्टयस् तडितस् स्फुटाः
ज्या शांत आणि एकरूप चेतनेच्या प्रकाशात, अमृतासारखा वर्षाव होत असतो, तिथे पंचमहाभूतांचे प्रवाह वाहतात आणि ज्ञानाच्या चमकदार लहरी वीजेसारख्या चमकतात.
चमत्कुर्वन्ति वस्तूनि यदालोकनया मिथः । असज् जातम् असद् येन येन सत् सत्त्वम् आगतम्
ज्याच्या प्रकाशामुळे सर्व वस्तू एकमेकांत झळाळतात; त्याच्यामुळे असत्य असत्यच जन्माला येते आणि सत्याला खरी अस्तित्वाची प्राप्ती होते.
चलतीदम् अनिच्छस्य कायायो यस्य सन्निधौ । जडं परमरत्नस्य शान्तम् आत्मनि तिष्ठतः
त्या परम रत्नाच्या सान्निध्यात, जे आत्म्यात शांतपणे आणि स्थिरपणे वास करते, हे शरीर कोणतीही इच्छा न ठेवता आपोआपच चालत राहते.
नियतिर् देशकालौ च चलनं स्पन्दनं क्रियाः । इति येन गतं सत्तां सर्वसत्त्वाभिगामिना
ज्याच्यामुळे नियती, देश, काळ, हालचाल, कंप, आणि सर्व कृती येतात आणि जातात, आणि जी सर्व जीवांपर्यंत पोहोचते.
शुद्धसंविन्मयत्वाद् यः खं भवेद् व्योमवित्तया । पदार्थवित्तयार्थत्वम् अवतिष्ठत्य् अनिष्ठितः
ती शुद्ध चेतनेच्या स्वरूपामुळे, आकाशाची ओळख मिळाल्यावर आकाशासारखी होते; आणि पदार्थांची ओळख मिळाल्यावर ती पदार्थांच्या अवस्थेत राहते, पण कुठेही स्थिर राहत नाही.
कुर्वन्न् अपीव जगतां महताम् अनन्तस्पन्दं न किञ्चन करोति कदाचनापि । स्वात्मन्य् अनस्तमयसंविदि निर्विकारे त्यक्तोदयस्थितिमतिस् स्थित एक एव
ती जरी या महान जगांचा अनंत व्यवहार करत असली, तरी प्रत्यक्षात कधीच काही करत नाही; कारण ती स्वतःच्या कधीही न संपणाऱ्या, बदल न होणाऱ्या जाणीवेतच स्थिर असते, आणि उदय किंवा स्थिती यांचा सर्व विचार सोडून एकटीच राहते.
अस्य देवातिदेवस्य परस्य परमात्मनः । ज्ञानाद् एव परा सिद्धिर् न त्व् अनुष्ठानखेददा
या देवांचा देव, परमात्मा, याला खरी सिद्धी फक्त ज्ञानामुळे मिळते; कर्मकांडाच्या श्रमाने नव्हे.
अत्र ज्ञानम् अनुष्ठानं न त्व् अन्यद् उपयुज्यते । मृगतृष्णाजलभ्रान्तिशान्तिवेदनरूपि तत्
इथे फक्त ज्ञान आणि त्याचा प्रत्यक्ष उपयोग हाच उपयुक्त आहे; दुसरं काहीच लागत नाही. जसं मृगजळात पाणी आहे असं वाटण्याची भ्रम दूर झाली की मनाला शांतता मिळते, तसंच हे आहे.
न चैष दूरे नाकाशे नालभ्यो विषमो न च । स्वानन्दभासरूपो ऽसौ स्वदेहाद् एव लभ्यते
हे कुठे दूर नाही, आकाशात नाही, किंवा मिळायला कठीणही नाही. हे आपल्या स्वतःच्या आनंदाचं तेज आहे, आणि ते आपल्या शरीरातच सापडतं.
किञ्चिन् नोपकरोत्य् अत्र तपोदानव्रतादिकम् । स्वभावमात्रविश्रान्तिम् ऋते नात्रास्ति साधनम्
इथे तप, दान, व्रत वगैरे काहीच उपयोगाचं नाही. आपल्या मूळ स्वभावात विसावा घेणं, ह्याशिवाय दुसरं कोणतंही साधन नाही.
शास्त्रसत्सङ्गसद्योगिपरतैवात्र केवलम् । साधनं बोधनं मोहजालस्य यद् अकृत्रिमम्
शास्त्र, सत्पुरुषांचा संग आणि सच्च्या योग्यांचं मार्गदर्शन हेच इथे साधन आणि प्रकाश आहे; जे काही नैसर्गिकपणे मोहाचा जाळा दूर करतं, तेच खरं साधन आहे.
अयं स देव इत्य् एव सम्परिज्ञानमात्रतः । जन्तोर् न जायते दुःखं जीवन्मुक्तत्वम् एति च
फक्त 'हा तोच देव आहे' अशी खरी ओळख झाली की, त्या जीवाला दुःख उरत नाही आणि तो जिवंतपणीच मुक्त होतो.
सम्परिज्ञातमात्रेण किलानेनात्मनात्मनि । पुनर् दोषा न बाधन्ते मरणाद्याः कदाचन
स्वतःच्या स्वतःत ओळख झाल्यावर, मृत्यूसारख्या दोषांचा त्रास पुन्हा कधीच होत नाही.
देवदेवो महान् एष कुतो दूराद् अवाप्यते । तपसा केन तीव्रेण क्लेशेन कियताथवा
हा देवांचा देव, हा महान देव, दूर कुठून कसा मिळणार? किती कठोर तप, किती कष्ट, किंवा किती प्रयत्नांनी तो मिळेल?
स्वपौरुषप्रयत्नेन विवेकेन विकासिना । स देवो ज्ञायते राम न तपस्स्नानकर्मभिः
राम, तो देव स्वतःच्या प्रयत्नाने, वाढत्या विवेकाने ओळखता येतो; तप, स्नान किंवा कर्मांनी नाही.