नाहन्त्वजगती भिन्ने पवनस्पन्दवत् सदा । पयो द्रवत्वम् इव च वह्निर् औष्ण्यम् इवापि च
माझेपण आणि हे जग यांच्यात कधीच वेगळेपणा नसतो; ते नेहमी एकत्रच असतात, जसं पाण्यात ओल किंवा अग्नीत उष्णता असते.
जगद् अस्त्य् अहमर्थे ऽन्तर् अहम् अस्ति जगद्धृदि । अन्योऽन्यभाविनी ह्य् एते आधाराधेयवत् स्थिते
हे जग माझेपणासाठी आहे, आणि माझेपण जगाच्या अंतःकरणात आहे; हे दोन्ही नेहमी एकमेकांत गुंतलेले असतात, जसं आधार आणि त्यावर ठेवलेली वस्तू.
जगद्बीजम् अहन्त्वं यो मार्ष्टि बोधाद् अवेदनात् । अलं चित्रं जलेनेव तेन धौतं जगन्मलम्
जो माणूस ज्ञान आणि अज्ञान यांच्या साहाय्याने जगाचं मूळ असलेलं माझेपण दूर करतो, तो जसा पाणी डाग धुतं तसं जगाचं सगळं अशुद्धपणं स्वच्छ करतो.
अहन्त्वं नाम तत् किञ्चिद् विद्याधर न विद्यते । अकारणम् अवस्तुत्वाच् छशशृङ्गम् इवोदितम्
विद्याधर, माझेपण हे खरंतर काहीच नाही; त्याला कुठलाही आधार नाही, ते खोटं आहे, जसं सशाच्या शिंगांचं अस्तित्व नसतं तसंच.
ब्रह्मण्य् अतितते ऽनन्ते सकलोल्लेखवर्जिते । अहन्त्वं कारणाभावान् न कदाचन सन्मयम्
ब्रह्म हे काळाच्या पलीकडे, अनंत आणि सर्व भेदांपासून मुक्त आहे. तिथे 'मी'पणाचा कधीच उदय होत नाही, कारण त्याला निर्माण होण्यासाठी काहीही कारणच नसते.
अवस्तुन्य् ओतुशृङ्गादौ न सम्भवति कारणम् । अतो ऽहन्त्वादि नास्त्य् एव वन्ध्यासुत इव क्वचित्
जसा सशाच्या शिंगात काहीही कारण असू शकत नाही, तसाच 'मी'पणाचा किंवा अशा कल्पनांचा कुठेही अस्तित्वच नसतो, जणू एखाद्या वंध्येच्या मुलासारखा.
तदभावाज् जगन् नास्ति चित्त्वं जगदभावतः । शिष्टं निर्वाणम् एवातश् शान्तम् आस्स्व यथासुखम्
त्यांच्या अनुपस्थितीमुळे हे जगच नाहीसे होते; आणि जेव्हा जग नाही, तेव्हा मनही राहत नाही. उरते ते फक्त निर्वाण, म्हणून तू शांतपणे, जसा हवे तसा, विश्रांती घे.
अभावाद् उपपत्तिस्थाद् एवं जगदहन्त्वयोः । रूपालोकमनस्काराश् शान्तास् तव भवेतरत्
जग आणि 'मी'पणाचा अभाव असल्यामुळे, रूप, दृश्य आणि मनाचे सर्व संकल्प तुझ्यासाठी शांत होतात, कारण त्यांचा आधारच उरलेला नसतो.
यन् नास्ति तत् तु नास्त्य् एव शेषं शान्तम् असि ध्रुवम् । सम्प्रबुद्धो ऽसि मा भूयो निर्मूलां भ्रान्तिम् आहर
जे अस्तित्वात नाही, ते खरोखरच नाहीच. उरलेलं म्हणजे शांतता, आणि तू तीच शांतता आहेस. तू पूर्णपणे जागृत झाला आहेस — पुन्हा कधीही मूळ नसलेली भ्रांती मनात आणू नकोस.
व्यपगतकलनाकलङ्कशुद्धश् शिवम् असि शान्तम् असीश्वरो ऽसि नित्यम् । खम् इव भवसि सर्वतोपमानं जगद् अपि वा परमाणुरूपम् एव
तू सर्व प्रकारच्या विभागणीपासून आणि दोषांपासून मुक्त, निर्मळ, शांत, मंगल आणि सदैव स्वतंत्र आहेस. जसं आकाश सर्वत्र समान असतं, तसंच तू सर्व गोष्टींचं माप आहेस; आणि हे जग देखील प्रत्यक्षात अगदी लहान कणासारखंच आहे.
कथयत्य् अथ मय्य् एवं स विद्याधरनायकः । आसीत् संशान्तसंवित्तिस् समाधिपरिणामवान्
तो विद्याधरांचा प्रमुख माझ्याशी असं बोलत असताना, त्याचं मन पूर्णपणे शांत आणि समत्वाने भरलेलं झालं; तो समाधीच्या अवस्थेत स्थिर झाला.
प्रबोध्यमानो ऽपि मया भूयो भूयस् ततस् ततः । न पपात पुरोदृश्ये परं निर्वाणम् आगतः
मी त्याला पुन्हा पुन्हा जागं करण्याचा प्रयत्न केला, पण तो परत बाह्य जगाकडे वळला नाही; कारण त्याने परम निर्वाण प्राप्त केलं होतं.
स प्राप परमं स्थानं तावन्मात्रप्रबोधनात् । केनचिन् नाधिकेनाङ्ग यत्नेनातिशयैषिणा
त्याने केवळ शुद्ध जागृतीमुळेच सर्वोच्च अवस्था मिळवली, प्रिय, कोणत्याही दुसऱ्या मार्गाने किंवा फार प्रयत्न करून, किंवा जास्त काही मिळवायच्या इच्छेने नाही.
अत उक्तं मया नाम यदि शुद्धे हि चेतसि । उपदेशḫ प्रसरति तैलबिन्दुर् इवाम्भसि
म्हणून मी सांगितले आहे, जर मन खरोखर शुद्ध असेल तर, उपदेश पाण्यावर तेलाच्या थेंबासारखा सर्वत्र पसरतो.
नाहम् इत्य् अस्ति तेनान्तर् मैवं भावय शान्तये । एतावत्य् उपदेशोक्तिḫ परमा नेतरास्ति हि
मनात 'मी आहे' असा भाव नसतो; शांतीसाठी कधीही वेगळं विचारू नकोस. हाच सर्वोच्च उपदेश आहे, याशिवाय दुसरा काही नाही.
एषैवाभव्यमनसि पतिता प्रपलायते । उत्ताने मसृणादर्शे मुक्ताफलम् इवातलम्
हा उपदेश अपात्र मनात पडला, तर तो तिथे टिकत नाही; जणू एखाद्या गुळगुळीत, उलट्या आरशावरून मोती घसरून खाली पडावा तसा.
भव्ये तु शान्ते मनसि लगत्य् अभ्येति च द्युतिम् । प्रविश्यान्तर् विचाराख्याम् अर्चिर् अर्कमणाव् इव
पवित्र आणि शांत मनात हे स्थिर होतं आणि तेजानं उजळून येतं, आत शिरून विचारशक्तीचं रूप घेतं, जसं एखाद्या रत्नात सूर्यकिरण शिरतो.
अहम्भावनम् एवोच्चैर् बीजं दुẖखाख्यशल्मलेः । ममेदं तद्वशाद् एति शाखाप्रसरकारणम्
'मी आहे' ही भावना म्हणजे दुःख नावाच्या झाडाचं बीज आहे; त्यातून 'हे माझं' असं वाटू लागतं आणि त्यामुळं त्या झाडाच्या फांद्या पसरतात.
अहमादौ ममेत्य् अन्तस् तत इच्छा प्रवर्तते । इदमर्थशतानर्थकारिणी भवभाविनी
सुरुवातीला 'मी आहे' असं वाटतं, मग आतून 'हे माझं' ही भावना येते; त्यातून इच्छा निर्माण होते आणि त्या इच्छेमुळं असंख्य गोष्टी निर्माण होतात, ज्यामुळं जन्ममृत्यूचा फेर सुरू राहतो.
एवंविधा मुनिश्रेष्ठ मूढा अपि चिरायुषः । भवन्ति नियमो ह्य् अङ्ग दीर्घायुष्ट्वस्य कारणम्
असं असताना, श्रेष्ठ ऋषी, अज्ञानात असलेले लोकही दीर्घायुषी होतात; कारण, प्रिय, दीर्घायुष्य हे नक्की ठरलेल्या नियमानं मिळतं.
अन्तश्शुद्धमनस्का ये सुचिरायाभवप्रदम् । मनाग् अप्य् उपदिष्टास् ते प्राप्नुवन्ति परं पदम्
ज्यांच्या मनात पूर्ण शुद्धता आहे आणि जे लोक खूप काळापासून संसाराचा त्याग करून आहेत, त्यांना थोडेसेही मार्गदर्शन मिळाले तरी ते सहजच परमपद मिळवतात.
मेरुमूर्धनि माम् एवम् उक्त्वा स विहगाधिपः । तूष्णीं बभूव मुक्तात्मा वृष्टमूक इवाम्बुदः
म्हणून मी जेव्हा मेरू पर्वताच्या शिखरावर त्याच्याशी बोललो, तेव्हा पक्षीराज शांत झाला, त्याचे मन मुक्त झाले, जणू काही पावसाळ्यातील ढग वीज आणि पाऊस ओसरल्यावर शांत होतो.
अहम् आमन्त्र्य तं सिद्धं विद्याधरपथा पुनः । प्राप्त आत्मास्पदं राम मुनिमण्डलमण्डितम्
मी त्या सिद्ध पुरुषाला नमस्कार करून पुन्हा विद्या मिळवणाऱ्यांच्या मार्गाने प्रवास केला आणि शेवटी, हे राम, ऋषींच्या वर्तुळाने सुशोभित असलेल्या आत्म्याच्या निवासस्थानी पोहोचलो.
एतत् तवाद्य कथितं बलिभुक्कथोत्थं विद्याधरोपशमनं लघुबोधनोत्थम् । अस्मिन् भुसुण्डविहगेन्द्रसमागमे मे चैकादशेह हि गतानि महायुगानि
आज मी तुला ही गोष्ट सांगितली, जी बळीच्या कथेतून उद्भवली, विद्याधरांना शांत करण्यासाठी आणि सहज समज येण्यासाठी सांगितली; या भुसुंडा पक्षीराज आणि माझ्या भेटीत, एकूण अकरा महायुगं उलटून गेली आहेत.
अनहंवेदनाद् एव शुभाशुभफलप्रदा । संसारफलिनी नूनम् इच्छान्तर् उपशाम्यति
अहंभाव नसल्यामुळे, या जगात शुभ किंवा अशुभ फळं देणारी इच्छा नक्कीच शांत होते.
अनहंवेदनाभ्यासात् समलोष्टाश्मकाञ्चनः । भूत्वा शान्तभवापीडो न नरḫ परिताम्यति
अहंभाव न ठेवण्याचा सराव केल्यावर, मातीचा गोळा, दगड किंवा सोनं — सर्व एकसारखं वाटू लागतं; अस्तित्वाच्या यातना शांत होतात आणि असा माणूस दुःखी राहत नाही.
स्वसत्तापुटकोड्डीनḫ परबोधबलेरितः । अहमित्यर्थपाषाणो न जाने क्वाशु गच्छति
स्वतःच्या अस्तित्वाच्या कवचात घट्ट झालेला 'मीपणा'चा दगड, जेव्हा उच्च ज्ञानाच्या शक्तीने हलतो, तेव्हा तो कुठे आणि कसा नाहीसा होतो, हे मला कळत नाही.
अहन्तापुटकोड्डीनो ब्रह्मवीरबलेरितः । शरीरयन्त्रपाषाणो न जाने क्वाशु गच्छति
अहंभावाच्या कवचात घट्ट झालेला शरीराचा दगड, ब्रह्माच्या वीराच्या बळाने हलतो, तेव्हा तो कुठे आणि कसा नाहीसा होतो, हे मला कळत नाही.
अहमर्थहिमं त्व् अन्तर् अनहन्ताविदर्चिषा । उड्डीयेव विलीनं सन् न जाने क्वाशु गच्छति
माझ्या आतल्या 'मी'पणाचा भाव अहंकाररहित प्रकाशाने विरघळतो, वाफेसारखा नाहीसा होतो; तो कुठे जातो, हे मला माहीत नाही.
अहंरसो विलीनो ऽन्तर् अनहन्ताविदर्चिषा । शरीरपर्णाद् उद्वर्णान् न जाने क्वाशु गच्छति
'मी'पणाचा रस माझ्यातच अहंकाररहित तेजाने विरघळतो, आणि शरीराच्या पानांतून वर जातो, पण तो कुठे जातो, हे मला समजत नाही.