तस्य शक्रस्य कुलजẖ कश्चिद् आसीत् सुराधिपः । तत्रोत्तमगुणश् श्रीमान् पाश्चात्या यस्य सा तनुः
त्या शक्राच्या कुळात एक देवांचा स्वामी जन्माला आला होता, ज्याच्यात उत्तम गुण होते आणि ज्याचे शरीर पश्चिमेकडील प्रदेशातील होते.
अथेन्द्रकुलपुत्रस्य तस्य तत्र बभूव ह । प्रतिभाज्ञानसम्प्राप्तिर् बृहस्पतिगिरोदिता
मग त्या इंद्रवंशातील पुत्राला तिथे बुध्दी आणि ज्ञान मिळाले, जसे बृहस्पतीच्या वचनांनी सांगितले आहे.
ततो विदितवेद्यो ऽसौ यथाप्राप्तानुवृत्तिमान् । चकार जगतां राज्यम् आज्यपानाम् अधीश्वरः
मग तो जाणण्यासारखा आणि समजून घेणारा, मिळालेल्या गोष्टींनुसार वागत, जगातील राज्ये चालवू लागला आणि आहुती देणाऱ्यांचा स्वामी झाला.
युयुधे दानवैस् सार्धम् अजयत् सर्वशात्रवान् । शतं चकार यज्ञानाम् अज्ञानोत्तीर्णमानसः
त्याने दानवांबरोबर युद्ध केले आणि सर्व शत्रूंवर विजय मिळवला; अज्ञान ओलांडून, त्याने शंभर यज्ञ केले.
उवास कार्यवशतो बिसवालान्तरे चिरम् । अन्यान्य् अपि च वृत्तान्तशतान्य् अनुबभूव ह
परिस्थितीमुळे तो बराच काळ कमळाच्या दांड्यात राहिला आणि त्याने आणखीही असंख्य घटना अनुभवल्या.
कदाचिद् आसीत् तस्येच्छा प्रबोधबलशालिनः । ब्रह्मतत्त्वम् अवेक्षे ऽहं यथावद् ध्यानवान् इति
एकदा, जागृतीची शक्ती लाभलेल्या त्याच्या मनात अशी इच्छा निर्माण झाली की, 'मी ध्यान करून ब्रह्मतत्त्वाचे खरे स्वरूप जाणून घेईन.'
सो ऽपश्यत् प्रणिधानेन तत एकान्तसंस्थितः । स बाह्याभ्यन्तराशेषकरणत्यागशान्तधीः
मग तो एकांतात स्थिर झाला आणि बाह्य व अंतर्गत सर्व क्रिया सोडून, शांत चित्ताने खोल ध्यानात मग्न झाला.
सर्वशक्ति परं ब्रह्म सर्ववस्तुमयं ततम् । सर्वथा सर्वदा सर्वं सर्वैस् सर्वत्र सर्वगम्
त्याने सर्वशक्तिमान, सर्वत्र व्यापून असलेले, सर्व वस्तूंमध्ये भरून राहिलेले, सदैव सर्वत्र असलेले, सर्वांना व्यापणारे परम ब्रह्म पाहिले.
सर्वतḫ पाणिपादान्तं सर्वतो ऽक्षिशिरोमुखम् । सर्वतश् श्रुतिमल् लोके सर्वम् आवृत्य संस्थितम्
सर्वत्र हातपाय असलेले, सर्वत्र डोळे, डोके आणि तोंड असलेले, जगात सर्वत्र कान असलेले, सर्व काही व्यापून स्थिर असलेले.
सर्वेन्द्रियगुणैर् मुक्तं सर्वेन्द्रियगुणान्वितम् । असक्तं सर्वभृच् चैव निर्गुणं गुणभोक्तृ च
सर्व इंद्रियांच्या गुणांपासून मुक्त, तरीही सर्व इंद्रियांचे गुण असलेले; आसक्ती नसलेले, पण सर्वांना आधार देणारे; गुणरहित, पण गुणांचा अनुभव घेणारे.
बहिर् अन्तश् च भूतानाम् अचरं चरम् एव च । सूक्ष्मत्वात् तद् अविज्ञेयं दूरस्थं चान्तिके च तत्
सर्व जीवांच्या बाहेर आणि आत असलेले, स्थिर असूनही हलणारे; त्याची सूक्ष्मता असल्याने ओळखता न येणारे, दूर असूनही जवळ असलेले.
सर्वत्र चन्द्रार्कमयं सर्वत्रैव धरामयम् । सर्वत्र पर्वतमयं सर्वत्राब्धिमयं तथा
सर्वत्र चंद्रसूर्याचे स्वरूप असलेले, सर्वत्र पृथ्वीचे रूप असलेले, सर्वत्र पर्वतांचे आणि सर्वत्र समुद्रांचे स्वरूप असलेले.
सर्वत्र सारगुरुकं सर्वत्रैव नभोमयम् । सर्वत्र संसृतिमयं सर्वत्रैव जगन्मयम्
सर्वत्र सार आणि गुरुत्व आहे, सर्वत्र आकाशासारखी विशालता आहे; सर्वत्र जन्ममरणाचा प्रवाह आहे, सर्वत्रच हे विश्व भरलेलं आहे.
सर्वत्रैव च मोक्षात्म सर्वत्रैवाद्यचिन्मयम् । सर्वत्र सर्वार्थमयं सर्वतस् सर्ववर्जितम्
सर्वत्र मुक्तीचं स्वरूप आहे, सर्वत्र आद्य चेतना आहे; सर्वत्र सर्व अर्थांचं सार आहे आणि सर्वत्र सर्व गोष्टींपासून मुक्त असलेलं आहे.
घटे वटे पटे कुड्ये शकटे वानरे नरे । धाम्नि व्योम्नि तराव् अद्राव् अनिले सलिले ऽनले
मडक्यात, वडाच्या झाडात, कापडात, भिंतीत, गाडीत, माकडात, माणसात; निवासस्थानी, आकाशात, तार्यात, डोंगरात, वाऱ्यात, पाण्यात, आगीत—
नानाचारविकाराणि विविधावृत्तिमन्ति च । परमाण्वंशमात्रे ऽपि त्रिजगन्ति ददर्श सः
अगदी लहान कणातसुद्धा, विविध चालीरीती, बदल आणि असंख्य क्रिया असलेली तिन्ही जगं त्याने पाहिली.
मरिचस्यान्तरे तैक्ष्ण्यं शून्यत्वम् इव वाङ्ग खे । त्रिजगत् सत्य् असति च विद्यते चिन्मयात्मनि
जसा किरणाच्या आत धार असते, किंवा आकाशात किंवा वाणीमध्ये पोकळी असते, तसंच या चैतन्यस्वरूपामध्ये हे तिन्ही जग खरंही आहे आणि नाहीही आहे.
इत्य् एवं भावयन् मुक्तभावया शुद्धसंविदा । शक्रẖ क्रमेण तेनैव स निर्वाणम् अवाप्तवान्
अशा प्रकारे मुक्त अवस्थेच्या शुद्ध जाणीवेने चिंतन करत करत, इंद्राने हळूहळू त्याच मार्गाने निर्वाण प्राप्त केलं.
तस्याभवद् यश् शक्रस्य पुत्रḫ परपुरञ्जयः । सो ऽपि क्रमेण तेनैव तथैव ध्यानवान् अभूत्
त्या इंद्राला एक पुत्र झाला, त्याचं नाव होतं परपुरंजय. त्यानेही त्याच मार्गाने, तसंच ध्यान करत करत, मन लावलं.
ध्यानेन सर्वम् एकत्र पश्यंश् चिरम् उदारधीः । ददर्शेमम् असौ सर्गम् अस्मदीयं महामतिः
दिर्घ काळ ध्यान करून, सर्व काही एकच आहे असं पाहणाऱ्या त्या विशाल बुद्धीच्या महापुरुषाने, हे आपलं सृष्टीचक्र प्रत्यक्ष अनुभवलं.
ततो ऽस्मिन् विचरन् सर्गे शक्रान्ते शक्रतां गतः । चकार जगतां राज्यं वृत्तान्तशतशोभितम्
मग या सृष्टीत वावरताना, इंद्राच्या राज्याचा शेवट येताच, त्याने इंद्रपद मिळवले आणि जगावर राज्य केले, ज्यात असंख्य घडामोडींनी शोभा आली.
विद्याधरकुलाधीश इहाद्यैव स देवराट् । तस्येन्द्रस्य कुलोत्पन्न इति विद्धि यथास्थितम्
आज इथे, तो देवांचा राजा विद्यााधरांच्या कुळाचा अधिपती आहे; तो त्या इंद्राच्या वंशात जन्माला आला, हे तसेच समज.
ततो हृदयबीजस्थप्राङ्मुखाभ्यासयोगतः । बिसजालविलासादिवृत्तान्तम् अनुभूतवान्
मग हृदयातील बीजाकडे मन वळवण्याचा सराव केल्यामुळे, त्याने कमळाच्या तंतूंच्या खेळासारख्या अनेक अनुभव घेतले.
यथैष शक्रẖ कथितस् त्रसरेणूदरास्पदः । बिसवालास्पदश् चैतत्कुलजẖ कान्तिमान् अथ
जसा हा इंद्र, ज्याचे वर्णन केले, तो धुळीच्या कणात वास करत होता, तसाच त्या वंशात जन्मलेला हा तेजस्वी देखील कमळाच्या तंतूत वास करत होता.
तथा शतसहस्राणि तत्रतश् चान्यतश् च खे । तादृशव्यवहाराणि समतीतानि सन्ति च
अशा प्रकारच्या असंख्य घडामोडी इथे आणि तिथे, आकाशात, पूर्वीही घडल्या आहेत आणि अजूनही घडत आहेत.
वहतीयम् अविच्छिन्ना चिरायैवं तरङ्गिणी । तात दृश्यसरित् प्रौढा मूढा रूढेव तत्पदे
ही भासांची मोठी नदी, बाळा, खंड न पडता फार काळ वाहत आहे, जणू काही ती एक भ्रमित, प्रबळ धारा त्या अवस्थेत स्थिर झाली आहे.
इति मायेयम् आदीर्घा प्रसृतोपशमोन्मुखी । सत्यावलोकमात्रातिविलयैकविलासिनी
ही दीर्घ मायाजालाची लाट अशी पसरते, पण सत्याचा केवळ एक दृष्टिक्षेप पडताच ती विरून जाते आणि नाहीशी होण्यातच तिला आनंद मिळतो.
यतẖ कुतश्चिन् मायेयं यत्र क्वचन वानघ । यथा कथञ्चित् सम्पन्नमात्रैव परिदृश्यते
हे निष्पापा, ही माया कुठूनतरी येते आणि कुठेही, कशीही दिसते, पण ती फक्त निर्माण होताच थोड्या वेळासाठीच जाणवते.
अहम्भावचमत्कारमात्राद् वृष्टिर् इवाम्बुदात् । जायते मिहिकेवाशु प्रेक्षामात्रविनाशिनी
स्वतःची जाणीव होण्याच्या अद्भुततेतूनच 'मी'पणाची भावना निर्माण होते, जशी ढगातून पाऊस पडतो. पण ती भावना दवबिंदूसारखी क्षणातच ओळखीच्या नजरेत नाहीशी होते.
मैनां पताभिमतदर्शन पश्य दृश्यमुक्तं स्वभावम् अवभासनमात्रतत्त्वम् । सर्वार्थशून्यम् अत एव च शून्यरूपम् एकं खमात्रम् इव मात्र विकल्पम् एहि
हे मन, तुला जसा अनुभव घ्यायचा आहे तसा पाहा—जे काही दिसतं त्याचं खरं स्वरूप फक्त भास आहे, त्यात काहीही ठोस नाही, म्हणून ते रिकामं आहे. ते एकच आहे, अगदी आकाशासारखं, केवळ कल्पनेतून उभं राहतं.