ऊर्ध्वबाहुर् विरौम्य् एष न च कश्चिच् छृणोति मे । असङ्कल्पḫ परं श्रेयस् स किम् अन्तर् न भाव्यते
मी हात वर करून ओरडतो, तरी कोणी ऐकत नाही; खरा कल्याण हेतूविरहित अवस्थेत आहे—मग हे अंतर्यामी का उमगत नाही?
अहो मोहस्य माहात्म्यं यद् अयं सर्वदुẖखहा । चिन्तामणिर् विचाराख्यो हृत्स्थो ऽपि त्यज्यते जनैः
अहो, मोहाचे किती मोठेपण! अंतःकरणात असलेला, सर्व दुःखांचा नाश करणारा, विचार नावाचा हा चिंतामणी लोक सोडून देतात.
अवेदनम् असङ्कल्पस् तन्मयेनैव भूयताम् । एतावत् परमं श्रेयस् स्वयम् एवानुभूयताम्
कोणतीही इच्छा किंवा संकल्प न करता, फक्त त्या अवस्थेत पूर्णपणे एकरूप व्हा; हेच खरे परम कल्याण आहे, आणि ते स्वतःच अनुभवावे.
किल तूष्णींस्थितेनैव तत् पदं प्राप्यते परम् । परमं यत्र साम्राज्यम् अपि राम तृणायते
खरं सांगायचं तर, शांतपणे गप्प बसून राहिलं की ते सर्वोच्च स्थान गाठता येतं, जिथे अगदी मोठं राज्यसुद्धा, हे राम, तृणासारखं वाटतं.
गम्यदेशैकनिष्ठस्य यथा पान्थस्य पादयोः । स्पन्दो ऽविदितसङ्कल्पस् तथा स्पन्दस्व कर्मसु
जसा एखादा प्रवासी आपल्या गंतव्याकडे जातो तेव्हा त्याचे पाय आपोआप चालतात, तसंच कोणताही ठरवून विचार न करता तुझी कामं आपोआप घडू दे.
सर्वकर्मफलाभोगम् अलं विस्मृत्य सुप्तवत् । प्रवाहापतिते कार्ये स्पन्दस्व गतवेदनम्
सर्व कर्मफळांचा विचार झोपेत जसा विसर पडतो तसा सोडून दे; आणि जे काही घडतंय त्या प्रवाहात, कोणतीही जाणीव न ठेवता, तुझी कृती आपोआप घडू दे.
स्पन्दस्व गतसङ्कल्पं सुखदुẖखान्य् अभावयन् । प्रवाहापतिते कार्ये वेष्टितोन्मुक्तशष्पवत्
सर्व इच्छा सोडून, सुखदुःख काहीच नाहीत असं समजून, जसा ओढ्यातील प्रवाहात वाहून गेलेला गवताचा काडी मुक्तपणे फिरते, तसंच तूही मुक्तपणे वावर.
रसभावनम् अन्तस् ते मालं भवतु कर्मसु । दारुयन्त्रमयस्येव परार्थम् इव कुर्वतः
तुझ्या आतला आस्वाद घेण्याचा भाव सर्व कृतींमध्ये मंद होऊ दे, जसं लाकडाचं किंवा यंत्रासारखं काही केवळ दुसऱ्यांसाठी करतं.
नीरसा एव ते सन्तु समस्तेन्द्रियसंविदः । आकारमात्रसंलक्ष्या हेमन्तर्तौ लता इव
तुझ्या सर्व इंद्रियांच्या अनुभूती नीरसच राहू देत, केवळ रूप दिसावं तशाच, जशा हिवाळ्यात वेलींना फक्त आकार उरतो.
बोधार्कापीतरसया स्पन्दिषड्वर्गसत्तया । यन्त्रस्पन्दाभया तिष्ठ वल्ल्येव शिशिरे द्रुमः
ज्ञानरूपी सूर्याची जाणीव ठेव, सहा वासनांचे केवळ यंत्रासारखे हालचाली होत राहू दे, जसा हिवाळ्यात झाड फक्त वेलींच्या हालचालीने उभं असतं.
विदान्तररसान्य् एव प्रवृत्तान्य् अपि धारय । स्वयत्नेनेन्द्रियाण्य् आशु हेमन्तर्तुस् तरून् इव
ज्ञानाच्या अंतरंग रसानेच इंद्रियांच्या क्रिया चालू ठेवाव्यात, आणि स्वतःच्या प्रयत्नाने त्या लवकर आवराव्यात, जसे हिवाळ्यात झाडे आपला रस थांबवतात.
सरसेन्द्रियवृत्तैस् तैẖ कुर्वतो ऽकुर्वतस् तथा । संसारानर्थसार्थो ऽयं न कदाचन शाम्यति
इंद्रियांच्या चैतन्यपूर्ण क्रियांनी, माणूस काही करतो किंवा करत नाही, तरीही या संसाराच्या दुःखांची वाडी कधीच थांबत नाही.
निस्सङ्कल्पं मरुज्ज्वालायन्त्राम्बुस्पन्दवद् यदि । स्पन्दसे तद् अनन्ताय श्रेयसे परिकल्पसे
जर तू कोणतीही इच्छा न ठेवता, वाऱ्याने हलणाऱ्या पाण्याप्रमाणे किंवा यंत्राच्या गतीसारखा हलत असशील, तर तू अनंत आणि श्रेष्ठ कल्याणात स्थिर होतोस.
एतद् एव परं धैर्यं जन्मज्वरनिवारणम् । यद् अवासनम् अभ्यस्तनिजकर्मसु कर्तृता
हेच खरे धैर्य आहे, जन्माच्या तापावरचे औषध आहे—आपल्या कर्मात कर्तेपणाची भावना न ठेवता ती सातत्याने करणे.
अवासनम् असङ्कल्पं यथाप्राप्तानुवृत्तिमान् । शनैश् चक्रं भ्रमाभोग इव स्पन्दस्व कर्मसु
कोणत्याही गोष्टीत आसक्ती न ठेवता, कोणताही हेतू न धरता, जे जसं येईल तसं स्वीकारत राहा. आपल्या कृतींमध्ये हळूहळू, जणू काही चाक जुन्या गतीने फिरतं तसं, वागत जा.
मा कर्मफलबुद्धिर् भूर् मा ते सङ्गो ऽस्त्व् अकर्मणि । उभयं वा त्यजैतत् त्वम् उभयं वा समाश्रय
कृतीच्या फळाचा विचार करू नकोस, आणि निष्क्रियतेशीही आसक्ती ठेवू नकोस. दोन्ही सोडून दे किंवा दोन्ही समानपणे स्वीकार.
बहुनात्र किम् उक्तेन सङ्क्षेपाद् इदम् उच्यते । सङ्कल्पनं परो बन्धस् तदभावो विमुक्तता
यावर फार बोलण्याची गरज नाही; थोडक्यात सांगायचं तर, कल्पना हीच मोठी बंधनं आहेत, आणि तिचा अभाव म्हणजेच मुक्ती.
नेह कार्यं न चाकार्यम् अस्ति किञ्चन कुत्रचित् । सर्वं शिवम् अनाद्यन्तम् अनन्तं प्राग्वद् आस्यताम्
इथे कुठेही काही करावं किंवा करू नये असं काहीच नाही. सगळं जसं आहे तसं, अनादी, अनंत आणि मंगल स्वरूपात, तसंच राहू द्या.
पश्यन् कर्मण्य् अकर्मत्वम् अकर्मणि च कर्मताम् । यथाभूतार्थविद्रूपश् शान्तम् आस्स्व यथासुखम्
कर्म करताना त्यात काहीही न घडल्यासारखं आणि काहीही न करता असूनही काहीतरी घडल्यासारखं पाहणारा, ज्याला वस्तूंचं खरं स्वरूप कळलं आहे, असा तू शांतपणे आणि जिथे तुला सुख वाटतं तिथेच स्थिर रहा.
अवेदनं विदुर् योगं शान्तम् आसितम् अक्षयम् । योगस्थẖ कुरु कर्माणि नीरसो माथ वा कुरु
ज्याला काहीच जाणवत नाही, असा शांत आणि नाश न होणारा अवस्थेला योग म्हणतात. योगामध्ये स्थिर राहून, आसक्ती न ठेवता कर्म कर किंवा काहीच करू नकोस.
अवेदनं विदुर् योगं चित्तक्षयम् अकृत्रिमम् । अत्यन्तं तन्मयो भूत्वा तथा तिष्ठ यथासि भोः
ज्याला काहीच जाणवत नाही, मनाचा नैसर्गिक विलय ज्यात होतो, त्यालाच योग म्हणतात. त्या अवस्थेत पूर्णपणे एकरूप होऊन, जसा आहेस तसाच स्थिर रहा, हे सज्जना.
समे शान्ते शिवे सूक्ष्मे द्वैतैक्यपरिवर्जिते । तते ऽनन्ते पदे शुद्धे किं केन किल विद्यते
जिथे सर्व काही सम, शांत, मंगल, सूक्ष्म आणि द्वैत-अद्वैत या दोन्हींपासून मुक्त असतं, त्या अनंत आणि शुद्ध अवस्थेत खरंच काय, कोणामुळे, अस्तित्वात आहे?
मोदेतु त्वयि सङ्कल्पो मरुभूमाव् इवाङ्कुरः । इच्छा मोदेतु भवतो लतिकेवोपलोदरे
तुझ्यात संकल्प उगवो जसा वाळवंटात एखादा अंकुर फुटतो, आणि इच्छा उमटू दे तुझ्यात, जशी दगडाच्या पोटात वेल वाढते.
अवेदनस्य शान्तस्य जीवतो वाप्य् अजीवतः । नेह कश्चित् कृतेनार्थो नाकृतेनापि कश्चन
जो जाणीवशून्य आणि शांत आहे, तो जिवंत असो किंवा नसो, त्याला इथे केलेल्या किंवा न केलेल्या कृत्यांनी काहीच साध्य होत नाही.
न कर्माकर्म शान्ते ऽन्तश् शाश्वताभेदरूपिणि । न कर्मण्य् अपि कर्माणि न कर्तर्य् अपि कर्तृता
शांत, चिरंतन आणि अखंड अशा स्वरूपात ना कृत्य असते, ना अकृत्य; कृत्यातही खरं कृत्य नसतं आणि करणाऱ्यातही कर्तेपणा नसतो.
अहं ममेति संविदन् न दुẖखतो विमुच्यसे । असंविदन् विमुच्यसे यद् ईप्सितं तद् आहर
‘मी’ आणि ‘माझं’ अशी भावना असेपर्यंत दुःखातून मुक्ती मिळत नाही; ही भावना नाहीशी झाली की, खरी मुक्ती मिळते—मग जे हवंय ते मिळव.
अहं ममेति नास्त्य् अलं यद् अस्ति तच् छिवं परम् । परात् परं त्व् इदं शिवम् अशब्दम् अर्थवर्जितम्
जेथे 'मी' आणि 'माझे' असं काहीच उरत नाही, तेच खरं समाधान आहे; जे काही आहे, तेच सर्वोच्च मंगल आहे. हे मंगल सर्वात श्रेष्ठ आहे, शब्दरहित आहे आणि त्याला कुठलाही अर्थ लागत नाही.
यद् दृश्यते जगद् इदं खलु किञ्चिद् एतद् धेम्नो ऽङ्गदत्वम् इव भाति न विद्यमानम् । अर्थक्षयं विदुर् अवेदनम् एव पश्चात् सत्यं तद् एव परमार्थम् अथावशिष्टम्
हे जग जसं दिसतं, तसं खरंतर काहीच नाही; जसं सोन्याचं दागिन्यात दिसतं, पण ते वेगळं नसतं, तसंच. अर्थ नाहीसा झाला की, फक्त जाणीवशून्यता उरते—हेच अंतिम सत्य आणि शेवटी उरलेलं खरं आहे.
अद्वैतैक्यं विमननं शान्तम् आत्मन्य् अवस्थितम् । यथा पुस्तमयं सैन्यं तथा शिवमयं जगत्
अद्वैताचं एकत्व, शांत विचार आणि आत्म्यात स्थिरता—जसं गवताच्या बाहुल्यांचं सैन्य असतं, तसं हे जग पूर्णपणे मंगलानं व्यापलेलं आहे.
मनोऽहङ्कारबुद्ध्यादि चैवम् एव च तन्मयम् । कालाकारक्रियाशब्दशक्तिसन्दर्भसंयुतम्
मन, अहंकार, बुद्धी आणि बाकी सर्वही त्याचाच भाग आहेत; त्यात काळ, रूप, कृती, शब्द, शक्ती, रचना आणि एकत्र येणं हे सगळं सामावलेलं आहे.