सुविस्मृतविलासासु स्थितासु ललनास्व् अपि । चित्रभित्ताव् इव न्यस्ते समस्ते राजसद्मनि
नेहमी हसतमुख आणि खेळकर असणाऱ्या स्त्रियाही जणू राजवाड्यातील चित्रफितीवर रंगवलेल्या प्रमाणे एकाच जागी स्तब्ध उभ्या राहिल्या.
मुहूर्तशेषम् अभवद् दिवसं मधुरातपम् । व्यवहारो रविकरैस् सह तानवम् आययौ
दिवसाचा थोडाच वेळ उरला होता, सूर्यप्रकाशही मऊ झाला होता; रोजच्या कामकाजासह सूर्यकिरण हळूहळू ओसरू लागले.
ववुर् उत्फुल्लकमलप्रकरोन्मदमांसलाः । वायवो मधुरस्पन्दं श्रवणार्थम् इवागताः
फुललेल्या कमळांच्या सुगंधाने भारलेली वारे मंदपणे वाहू लागली, जणू काही त्या गोड स्पंदनाचा आस्वाद घ्यायला आल्या आहेत.
श्रुतं चिन्तयितुं भानुर् इवाहोरचनाभ्रमम् । तत्याजैकान्तम् अगमच् छून्यम् अस्तगिरेस् तटम्
ऐकलेले विचारात घेऊन, सूर्याने आपली नेहमीची वाट सोडली आणि तो पश्चिमेकडील डोंगराच्या ओसाड उताराकडे वळला.
उत्तस्थुर् मिहिकारम्भश्यामता वनभूमिषु । विज्ञानश्रवणाद् अन्तश्शीतलाश् शान्तता इव
वनभूमीवर काळसर धुके पसरले, जणू ज्ञान ऐकल्याने अंतःकरणात शांती आणि गारवा निर्माण झाला आहे.
बभूवुर् अल्पसञ्चारा जना दशसु दिक्ष्व् अपि । सावधानतया श्रोतुम् इव सन्त्यक्तचेष्टिताः
सर्व दिशांना लोकांची हालचाल फारच कमी झाली, जणू ऐकण्याच्या एकाग्रतेने त्यांनी सर्व क्रिया थांबवल्या आहेत.
छाया दीर्घत्वम् आजग्मुर् वासिष्ठं वर्णनक्रमम् । इव श्रोतुम् अशेषाणां वस्तूनां दीर्घकन्धराः
त्यांच्या सावल्या लांब झाल्या, जणू त्यांच्या मानाही लांब झाल्या असाव्यात, कारण सर्व गोष्टी वसिष्ठांच्या सविस्तर वर्णन ऐकायला ते खूपच उत्सुक होते.
प्रतीहारः पुरः प्रह्वो भूत्वाह वसुधाधिपम् । देव स्नानद्विजार्चासु कालो ह्य् अतिगतो भृशम्
तेव्हा राजाच्या पुढे वाकून द्वारपाल म्हणाला, "महाराज, स्नान आणि ब्राह्मणांची पूजा करण्याचा वेळ खूपच निघून गेला आहे."
ततो वसिष्ठो भगवान् संहृत्य मधुरां गिरम् । अद्य तावन् महाराज श्रुतम् एतावद् अस्तु वः
मग भगवंत वसिष्ठांनी आपली मधुर वाणी थांबवून म्हणाले, "महाराज, आजसाठी एवढंच ऐका."
प्रातर् अन्यद् वदिष्याम इत्य् उक्त्वा मौनवान् अभूत् । इत्य् आकर्ण्यैवम् अस्तूक्त्वा भूपतिर् भूतिवृद्धये
"उद्या सकाळी पुढचं सांगतो," असं म्हणून ते शांत झाले; आणि हे ऐकून राजाने, "तसं असो," असं उत्तर दिलं, संपत्ती वाढावी म्हणून.
पुष्पार्घ्यपाद्यसम्मानदक्षिणादानपूजया । सदेवर्षिमुनीन् विप्रान् पूजयाम् आस सादरम्
त्याने फुलं, पाद्य, आदराने नमस्कार, भेटवस्तू आणि पूजा यांच्या माध्यमातून देव, ऋषी, मुनी आणि विशेषतः ब्राह्मण यांचा मनापासून सन्मान केला.
अथोत्तस्थौ सभा सर्वा सराजमुनिमण्डला । कुण्डलाकीर्णरश्म्योघपरिवेशावृतानना
मग सर्व सभासद, राजा, मुनी आणि ऋषी यांच्यासह, उठले; त्यांच्या चेहऱ्याभोवती कुंडलं आणि हार यांच्या तेजाने एक वलय निर्माण झालं होतं.
परस्परांससङ्घट्टरणत्केयूरकङ्कणा । हारभाराहतस्वर्णपट्टाभोरस्तटान्तरा
ते चालताना त्यांच्या हातांवरील कयूर आणि कंकण एकमेकांवर आपटले, आणि त्यांच्या गळ्यातील हारामुळे वस्त्रांच्या सोन्याच्या काठांना छातीच्या कडेला उजळपणा आला.
शेखरोत्सङ्गविश्रान्तप्रबुद्धमधुपस्वनैः । सघुङ्घुमशिरोभागा पतद्भिर् इव मूर्धजैः
त्यांच्या शिरोभूषणांवर विसावलेल्या मधमाशांच्या मंद गुंजारवाने आणि खाली पडणाऱ्या केसांच्या हलक्या सळसळीने त्यांचे डोके हलक्या आवाजाने निनादले.
काञ्चनाभरणोद्द्योतकनकीकृतदिङ्मुखाः । बुद्धिस्थमुनिवागर्थसंशान्तेन्द्रियवृत्तयः
सोन्याच्या दागिन्यांनी झळाळणाऱ्या, दिशाही सोनेरी भासणाऱ्या, ज्यांची इंद्रिये शांत झाली आहेत, आणि ज्यांचे मन व वाणी ज्ञानात स्थिर आहेत असे मुनी.
जग्मुर् नभश्चरा व्योम भूचरा भूमिमण्डलम् । चक्रुर् दिनसमाचारं स्वं सर्वे स्वेषु वेश्मसु
आकाशात वावरणारे आकाशात गेले, पृथ्वीवर राहणारे पृथ्वीवर गेले; सर्वजण आपापल्या घरात गेले आणि आपापली रोजची कामे करू लागले.
एतस्मिन्न् अन्तरे श्यामा यामिनी समदृश्यत । जनसङ्घातनिर्मुक्ते गृहे बालाङ्गना यथा
इतक्यात काळी रात्र आली, जणू काही गर्दी नसलेल्या घरातली एक तरुण मुलगीच.
देशान्तरं भासयितुं ययौ दिवसनायकः । सर्वत्रालोककर्तृत्वम् एव सात्पुरुषं व्रतम्
दिवसाचा स्वामी दुसऱ्या देशाला उजळवायला गेला; सर्वत्र चांगल्या माणसांचे खरे व्रत म्हणजे प्रकाश पसरवणेच.
उदभूद् अभितस् सन्ध्या तारानिकरधारिणी । उत्फुल्लकिंशुकवना वसन्तश्रीर् इवोदिता
चहुबाजूं संध्या पसरली, ताऱ्यांच्या झुंडींनी सजलेली, जणू फुललेल्या किंशुकांच्या बनात वसंताची शोभा उमटली आहे.
चूतनीपकदम्बाग्रग्रामचैत्यगृहोदरे । निलिल्यिरे खगाश् चित्ते तदा ता वृत्तयो यथा
आंबा, कदंब, नीप यांच्या ढोलीत आणि गावातील देवळांच्या गाभाऱ्यात पक्षी लपले, जशी त्या वेळेस मनातील वृत्ती मनात गुंडाळून घेतली जातात.
भानोर् भासा भूषितैर् मेघलेशैः किञ्चित् किञ्चित् कुङ्कुमच्छाययेव । पाश्चात्यो ऽद्रिः पीतवासास् तमोऽब्धेस् ताराहारश्रीयुतः खं समेतः
पश्चिमेकडील डोंगर सूर्याच्या प्रकाशाने उजळला होता, मधूनमधून ढगांच्या सावलींनी, जणू तो पिवळ्या वस्त्रांनी झाकलेला, अंधाराच्या समुद्रासारखा, ताऱ्यांच्या हाराने शोभून आकाशाशी एकरूप झाला होता.
पूजाम् आदाय सन्ध्यायां प्रयातायां यथागतम् । अन्धकारास् समुत्तस्थुर् वेतालवलया इव
संध्येची पूजा आटोपून ती जशी आली तशी निघून गेली, तसा सर्वत्र अंधार पसरला, जणू वेताळांच्या वलयांसारखा.
अवश्यायकणस्यन्दी हेलाविधुतपल्लवः । कोमलः कुमुदाशंसी ववाव् आशीतलो ऽनिलः
हळुवार, गार वारा हवेत गरजेचा मंद सुगंध घेऊन आला, त्याने कोवळ्या पानांना खेळकरपणे हलवले आणि जणू काही पाणकमळ येणार आहे असे आश्वासन दिले.
परमान्ध्यम् उपाजग्मुर् दिशो ऽपि स्फुटतारकाः । लम्बदीर्घतमःकेश्यो विधवा इव योषितः
झगमगणाऱ्या तारकांनी उजळलेल्या दिशा गडद अंधारात बुडून गेल्या, जणू लांब केस सोडलेल्या विधवा स्त्रिया तशा दिसत होत्या.
आययौ भुवनं तेजःक्षीरपूरेण पूरयन् । रसायनमयाकारश् शशिक्षीरार्णवो नभः
एक तेजस्वी प्रकाश साऱ्या जगात दूधासारखा शीतल पूर पसरवत उगवला; आकाश जणू चंद्राच्या अमृताचा महासागरच दिसू लागला.
जग्मुस् तिमिरसङ्घाताः पलाय्य क्वाप्य् अदृश्यताम् । श्रुतज्ञानगिरश् चित्तान् महीपानाम् इवाज्ञताः
अंधाराचे मोठे समूह पळून कुठेतरी अदृश्य झाले, जसे ज्ञानी माणसाचे शब्द ऐकल्यावर राजांची अज्ञानता नाहीशी होते.
ऋषयो भूमिपालाश् च मुनयो ब्राह्मणास् तथा । चेतसीव विचित्रार्थास् स्वास्पदेषु विशश्रमुः
ऋषी, राजे, मुनि आणि ब्राह्मण आपापल्या जागी जणू मनातल्या वेगवेगळ्या विचारांसारखे स्थिर झाले.
यमकायोपमा श्यामा ययौ तिमिरमांसला । आययौ मिहिकाकारा तत्र तेषाम् उषा शनैः
यमाच्या देहासारखी काळी व जाड रात्री पसरली; आणि तिथे, धुक्यासारखी उषा हळूहळू आली.
अलक्ष्यताम् उपाजग्मुस् तारा नभसि भासुराः । प्रभातपवनेनेव हृताः कुङ्कुमवृष्टयः
आकाशातील तेजस्वी तारे जणू प्रातःकाळच्या वाऱ्याने उडवलेल्या केशराच्या सरींसारखे अदृश्य झाले.
दृश्यताम् आजगामार्कप्रभोन्मीलितलोचना । विवेकवृत्तिर् महतां मनसीव नवोद्गता
सूर्याच्या प्रकाशाने डोळे उघडलेल्या उषेचे दर्शन झाले, जणू महान लोकांच्या मनात नवे विवेक जागा झाला.