एतत् तद् दुष्कृतं भुक्तम् एतास् तास् स्वर्गसम्पदः । योन्यन्तरेषु तिष्ठन् हि स्थितो ऽस्म्य् अहम् इह द्रुमः
हेच ते वाईट कर्म भोगले गेले, ह्याच त्या स्वर्गसंपत्ती मिळाल्या; इतर गर्भांत राहून, मी आता इथे झाड म्हणून उभा आहे.
स्थितास्मीयम् अहं वल्ली सम्पन्नो ऽस्मीह षण्डकः । गर्दभो ऽयम् अहं जातश् शुको ऽयम् अहम् आस्थितः
मी इथे वेल म्हणून उभा आहे; मी इथे शेंगा नसलेला प्राणी म्हणून पूर्ण झालो आहे; मी हा गाढव म्हणून जन्मलो आहे; मी हा पोपट म्हणून हे रूप घेतले आहे.
मर्कटो ऽस्मीह सम्पन्नस् सम्पन्नो ऽस्मीह तित्तिरिः । ऋक्षो ऽस्मीह वटो ऽस्मीह मत्स्यो ऽस्मीहाथ कच्छपः
इथे मी माकड आहे, इथे मी तित्तिर आहे, इथे मी अस्वल आहे, इथे मी वड आहे, इथे मी मासा आहे आणि इथे मी कासव आहे.
इह वर्षशतं तिर्यग् इह वर्षशतं तृणम् । प्राप्नोमि मानुषीं जातिं नरो भूयो भवाम्य् अहम्
इथे शंभर वर्षे मी प्राणी आहे, इथे शंभर वर्षे मी गवताचा काडी आहे; मग मला मानवजन्म मिळतो आणि पुन्हा मी मनुष्य होतो.
पिण्डदानादिभिर् बन्धुकृत्यैस् सत्पुत्रचेष्टितैः । क्षीणदुष्कृतसम्पन्नो भवामि पुरुषो ऽधुना
नातेवाईकांनी केलेल्या पिंडदानासारख्या विधींनी आणि चांगल्या मुलाच्या सत्कृत्यांनी, माझे पाप कमी होते आणि आता मी मनुष्य होतो.
अयम् अस्यास् स्त्रिया गर्भे मातुर् अस्मि नियोजितः । गर्भमासाष्टके क्षीणे पितुर् जातो ऽस्म्य् अयं गृहे
या स्त्रीच्या गर्भात मला ठेवले जाते; आठ महिने पूर्ण झाल्यावर मी वडिलांच्या घरी जन्म घेतो.
स्थितो ऽस्म्य् अयम् अहं बालḫ प्राप्तो ऽस्मि नवयौवनम् । अयं जराम् अहम् इतश् चिराद् अयम् अहं मृतः
इथे मी लहान आहे, इथे मी तारुण्यात पोहोचलो आहे, इथे मी म्हातारा झालो आहे, आणि बऱ्याच काळानंतर इथे मी मेलो आहे.
इत्याद्य् अनुभवञ् जीवो निजविभ्रमजर्जरः । उह्यते वासनावात्यापरावर्तैḫ पुनḫ पुनः
अशा अनेक अवस्थांचा अनुभव घेत, स्वतःच्या भ्रमांनी थकलेला जीव, मागे न फिरणाऱ्या वासनांच्या वादळाने पुन्हा पुन्हा वाहून नेला जातो.
वासनाबिलकल्लोलैर् विविधावर्तवृत्तिभिः । जीवतृण्यास् स्फुरन्तीमास् संसारैकमहार्णवे
वासनांच्या सूक्ष्म लाटा आणि विविध प्रवृत्तींच्या वावटळींमध्ये, हा जीव एक गवताच्या काडीप्रमाणे या एकाच मोठ्या संसाराच्या समुद्रात थरथरत असतो.
जीवẖ क्वचित् सुषुप्तस्थẖ क्वचित् स्थावरताजडः । क्वचिद् व्याधिपरिम्लानẖ क्वचिद् आधिभिर् आतुरः
कधी जीव गाढ झोपेत असतो, कधी झाडासारखा जड होतो, कधी आजाराने कोमेजून जातो, तर कधी मानसिक दुःखांनी त्रस्त होतो.
सुखी दुẖखी भवो ऽभावो नरो नागो ऽमरो ऽसुरः । बकẖ काकश् शुकश् शङ्खस् तित्तिरिर् हरिणो वृषः
सुखी, दु:खी, अस्तित्वात असलेला, नसलेला, माणूस, साप, देव, दानव, बगळा, कावळा, पोपट, शंख, तितवी, हरिण, वृषभ —
भवत्य् अभव्यताम् एत्य दुẖखाद् दुẖखं भयाद् भयम् । पतन्न् आपातरम्येषु रमते भोगभस्मसु
कधी योग्य, कधी अयोग्य होत, दु:खातून दुसऱ्या दु:खात, भीतीतून दुसऱ्या भीतीत जात, हे जीव क्षणिक सुखांमध्ये रमतो, ज्या शेवटी नष्ट होणार आहेत.
अशरीरो निराकारस् सङ्कल्पात्माम्बरास्पदः । पिशाचो ऽस्मीति संवित्त्या क्वचिद् धत्ते पिशाचताम्
हे शरीररहित, निराकार, संकल्पमय, आकाशात वावरणारे, कधी 'मी पिशाच्च आहे' असे समजून, त्या पिशाच्च अवस्थेत वावरते.
यद् यत् सर्गे यथा रूढं तत् तथा तु निषेवते । जीवं सर्वात्मकं तज्ज्ञम् अतज्ज्ञम् अपि वानघ
सृष्टीत जे जे रूप जसे स्थिर झाले असेल, तसंच हे जीव स्वीकारतो — तो सर्वज्ञ असो, अज्ञ असो, किंवा काहीही असो, हे पापरहित.
यक्षरक्षḫपिशाचादिभावनाभ्रमभेदतः । जन्मनाम् अत्र सङ्ख्यां न कर्तुं मम समार्थता
यक्ष, राक्षस किंवा पिशाच्च अशी कल्पना करून मी इतक्या जन्म घेतले की, त्यांची मोजदाद करणे माझ्या शक्तीच्या बाहेर आहे.
पदार्थभावनामात्राद् अतिदुẖखपरम्पराः । अहन्तात्मन उद्यन्ति सत्यासत्यघनभ्रमाः
फक्त वस्तूंची कल्पना केल्यामुळेच 'मी' या अहंकाराला असंख्य दुःखांच्या साखळ्या निर्माण होतात, ज्या खरी-खोटी अशा गोंधळात टाकणाऱ्या भ्रांतिंनी भरलेल्या असतात.
एवं ख एव जायन्ते खरूपास् संसृतिभ्रमाः । न देशकालावरणं कुर्वन्त्य् एते मनाग् अपि
अशा प्रकारे, या संसाराच्या भ्रांत्या फक्त आकाशातच निर्माण होतात आणि त्या कुठल्याही ठिकाणाचा किंवा काळाचा अगदी थोडाही अडसर आणत नाहीत.
अनारतं सर्गपरम्पराणाम् अरूपिणीनाम् अथ रूपिणीनाम् । जलद्रवानुक्रमसंस्थितानां क्रान्तो ऽस्मि खे खात्मतयोदितानाम्
मी या अनंत सृष्टींच्या मालिकेतून गेलो आहे, ज्या निराकार आणि साकार अशा दोन्ही प्रकारच्या आहेत, पाण्याच्या प्रवाहासारख्या वाहत आहेत आणि सर्व आकाशात आत्मरूपाने प्रकट झालेल्या आहेत.
योगभूमिकयोत्क्रान्तजीवितस्य शरीरिणः । भूमिकांशानुसारेण क्षीयते पूर्वदुष्कृतम्
योगाच्या पायऱ्यांवरून पुढे गेलेल्या आणि ज्याचे प्राण निघून गेले आहेत अशा व्यक्तीचे मागील वाईट कर्म त्याच्या साधनेच्या पातळीप्रमाणे कमी होत जाते.
पुराभूवम् अहं जन्तुर् मृतो ऽहं तत्र बन्धुषु । चिरेणेहाहम् उत्पन्न इति पश्यत्य् असौ ततः
तो मनाशी म्हणतो: 'पूर्वी मी एक जिवंत प्राणी होतो; त्या नातेवाईकांमध्ये माझा मृत्यू झाला; खूप काळानंतर मी आता इथे जन्म घेतला आहे.'
एवं भावनयोच्छूनं जातं पश्यति देहकम् । सर्वावयवसम्पन्नं पङ्काद् इव विनिर्मितम्
अशा प्रकारच्या चिंतनातून निर्माण झालेले, सर्व अवयवांनी युक्त असे शरीर तो पाहतो, जणू काही ते चिखलातून घडवले आहे.
शरीरम् अभिसम्पन्नं पश्यन् प्रोच्छूनवासनम् । परलोकम् अथ स्फारं चिनोत्य् आशु च पश्यति
पूर्णपणे घडलेले आणि मागील जन्मांची संस्कार असलेले शरीर पाहताना, तो लगेचच पुढील जन्माचे विशाल क्षेत्र ओळखतो आणि ते पाहतो.
ततẖ कतिपयं कालं शेषं दुष्कृतकर्मणाम् । भुक्त्वा सुकृतभोगाय याति पुण्यवतां पदम्
मग काही काळ उरलेली वाईट कर्मांची फळं भोगून, तो चांगल्या कर्मांची फळं उपभोगायला लागतो आणि पुण्यवानांच्या स्थानाला पोहोचतो.
तत्रोपरि विमानेषु लोकपालपुरेषु च । मेरूपवनकुञ्जेषु रमते रमणीसखः
तेथे, स्वर्गातील महालांमध्ये आणि लोकपालांच्या नगरांमध्ये, मेरू पर्वताच्या बागांमध्ये व कुंजांमध्ये, तो आपल्या प्रियेसोबत आनंदाने रमतो.
मन्दारदलदोलासु पुन्नागगहनेषु च । पारिजातवनाग्रेषु रमते रमणीसखः
मंदाराच्या पानांच्या झुल्यांवर, पunnागाच्या दाट झाडीत, आणि पारिजाताच्या बागांच्या कडेला, तो आपल्या प्रियेसोबत आनंद घेतो.
सन्तानकवितानेषु पारिभद्रद्रुमेषु च । कल्पपादपकुञ्जेषु रमते रमणीसखः
संतानकाच्या झाडांच्या छायेखाली, पारिभद्राच्या झाडांमध्ये, आणि कल्पवृक्षांच्या कुंजांमध्ये, तो आपल्या प्रियेसोबत रमतो.
योगभूमिगता ये ये म्रियन्ते पुरुषोत्तमाः । ते क्षीणदुष्कृता मत्ता रमन्ते सुरसद्मसु
योगाच्या अवस्थेत पोहोचलेले जे जे श्रेष्ठ पुरुष या जगातून जातात, त्यांचे वाईट कर्म संपलेले असते आणि ते देवांच्या लोकांत आनंदाने, सुखात मग्न होऊन रमतात.
स्वास्तीर्णकल्पतरुपल्लवसंस्तरेषु पुष्पावनद्धमृदुहेमलतालयेषु । सम्यक्क्रियास् सुरपुरेषु सहाप्सरोभिर् विद्याधरास् सुरतसारसुखं रमन्ते
कल्पवृक्षाच्या कोमल पानांनी मांडलेल्या आसनांवर, फुलांच्या मऊ माळांनी गुंफलेल्या सोन्याच्या मांडवांत, विद्याधर लोक देवांच्या नगरीत अप्सरांसोबत सर्व विधी नीट पार पाडून, प्रेमाचा खरा आनंद उपभोगतात.
प्रत्येकम् एवम् उदितḫ पृथक्संसारषण्डकः । ससुरासुरपाताललोकान्तरधराम्बरः
अशा रीतीने प्रत्येक सृष्टी स्वतंत्रपणे निर्माण होते, त्यात देव, दैत्य, पाताळ, पृथ्वी आणि आकाश यांचा विस्तार असतो.
ब्रह्मविष्ण्विन्द्ररुद्राद्या एवम् एव गतास् स्थितिम् । सङ्कल्पात्मान एवेमं सर्गसङ्कल्पम् आश्रिताः
ब्रह्मा, विष्णु, इंद्र, रुद्र आणि इतरही असेच आपापली स्थिती प्राप्त करतात, कारण हे सर्व संकल्पस्वरूप असून, ह्याच सृष्टीच्या संकल्पावर आधारलेले आहेत.