वयम् आद्यन्तमध्येषु कीदृशास् तरले वद । मोहम् एकं परित्यज्य तिष्ठामः कथम् एव वा
आपण सुरुवात, मध्य आणि शेवट या तिन्ही अवस्थांमध्ये कसे असतो, हे मला सांग. आपण फक्त भ्रम सोडून दिल्यावर, कोणत्याही प्रकारे कसे टिकून राहतो, हे समजावून सांग.
वयम् आद्यन्तमध्येषु राजानो राजसत्तम । मोहम् एकं परित्यज्य तिष्ठामः पुनर् एव ते
राजसत्तम, आपण सुरुवात, मध्य आणि शेवट या तिन्ही अवस्थांमध्ये असतो. आपण फक्त भ्रम सोडून देतो आणि पुन्हा तुझ्यासाठी तसंच राहतो.
स्व एव नगरे राजा भव त्वं स्वासने स्थितः । ललामभूता कान्तानां महिषी ते भवाम्य् अहम्
तू आपल्या सिंहासनावर बसून आपल्या नगराचा राजा हो. मी तुझ्या प्रियतमा स्त्रियांमध्ये अलंकारलेली मुख्य राणी होईल.
सनृपा मत्तवास्तव्या नृत्यन्नववराङ्गना । सपताका ध्वनत्तूर्या पुष्पप्रकरिणी पुरी
ते शहर राजांनी, मद्यपी रहिवाशांनी, नृत्य करणाऱ्या सुंदर स्त्रियांनी, फडकणाऱ्या पताका, गजर वाजणारी वाद्ये आणि फुलांचा वर्षाव याने भरलेलं असेल.
लसद्वल्ल्या समञ्जर्या रणत्षट्पदया समा । मधुमासवनावल्या चिराद् भवतु नः प्रभो
हे प्रभो, फुलांनी सजलेली, मधमाशांनी गूंजणारी, वसंताच्या मद्याची माळ असलेली ती बहरलेली वेल आपल्याला दीर्घकाळ आनंद देऊ दे.
इति चूडालया प्रोक्ते विहस्य स शिखिध्वजः । प्रोवाच मधुरं वाक्यम् अक्षुब्धं विगतत्वरम्
चूडाळा असे बोलल्यावर शिखिध्वज हसला आणि शांतपणे, घाई न करता गोड शब्दांत उत्तर दिले.
एवं चेत् तद् विशालाक्षि स्वायत्ता नस् त्रिविष्टपे । सिद्धभोगभुवस् तासु निवसामो न किं प्रिये
असं असेल तर, मोठ्या डोळ्यांची तू, आपल्याला जर स्वर्गातील ते आनंदाचे प्रदेश मिळू शकत असतील, तर आपण तिथे का राहू नये, प्रिये?
न राजन् मम भोगेषु वाञ्छा न च विभूतिषु । स्वभावस्य वशाद् एव यथाप्राप्ते रमे नृप
राजा, मला सुखांची किंवा मोठेपणाची इच्छा नाही; माझ्या स्वभावाप्रमाणे, जे काही मिळतं त्यात मी समाधान मानतो.
न सुखाय मम स्वर्गो न राज्यं नापि नाकिता । यथास्थितम् अविक्षुब्धं तिष्ठामि स्वस्थचेष्टिता
स्वर्ग मला सुख देणारा नाही, राजसत्ता किंवा देवांचे लोकसुद्धा नाहीत; मी जसा आहे तसाच, शांतपणे, माझ्या स्वभावानुसार वागत राहतो.
इदं सुखम् इदं नेति मनने क्षयम् आगते । समम् एव पदे शान्ते तिष्ठामीह यथासुखम्
'हे सुख आहे' किंवा 'हे नाही' असे विचार संपले की, मी इथेच शांत अवस्थेत, जसे मला आवडते तसेच, समतेने राहतो.
युक्तम् उक्तं विशालाक्षि त्वयैतत् समया धिया । को वार्थः किल राज्यस्य ग्रहे त्यागे ऽपि वा भवेत्
हे विशाल डोळ्यांची, तू जे सांगितलेस ते योग्य आणि समजून सांगितलेस; राजसत्ता मिळवण्यात किंवा सोडण्यात खरंच काय अर्थ आहे?
सुखदुःखदशाचिन्तां त्यक्त्वा विगतमत्सरम् । यथासंस्थानम् एवेमौ तिष्ठावस् स्वस्थतां गतौ
सुखदुःखाचे विचार आणि मत्सर सोडून, आपण जसे आहोत तसेच, आपल्या मन:शांतीत स्थिर राहूया.
इति तत्र कथालापकथनेन तयोर् द्वयोः । कान्तयोश् चिरदम्पत्योर् वासरस् तनुतां ययौ
अशा रीतीने, त्या दोघांनी—जे दीर्घकाळ एकत्र संसारात होते—गप्पा मारत आणि गोष्टी सांगत दिवस कसा संपला हे कळलंच नाही.
अथोत्थाय दिनाचारं यथाप्राप्तम् अनिन्दितौ । सोत्कण्ठाव् अप्य् अनुत्कण्ठौ चक्रतुः कार्यकोविदौ । स्वर्गसिद्धिम् अनादृत्य तस्थतुः पूर्णचेतसौ
नंतर, दोघेही उठून, नेहमीप्रमाणे आपापली रोजची कामं नीट पार पाडू लागले. एकमेकांची ओढ असूनही, त्यांना आतून काहीच उणं वाटत नव्हतं; दोघेही कामात पटाईत होते आणि स्वर्गसुखाची इच्छा न ठेवता पूर्ण समाधानानं तिथेच राहिले.
एकस्मिन्न् एव शयने तैस् तैः प्रणयचेष्टितैः । सा व्यतीयाय रजनी तयोर् जीवद्विमुक्तयोः
एकाच पलंगावर, प्रेमानं केलेल्या विविध हालचालींत त्या दोघांची—जगात असूनही मुक्त झालेल्यांची—रात्र कशी संपली हे कळलंच नाही.
तद् भोगमोक्षसुखम् उत्तमयोस् तयोस् स्वम् आचेततोः प्रणयवाक्यविलासगर्भम् । उत्कण्ठितं प्रणयिनोर् घनतां नयन्ती दीर्घा मुहूर्तवद् असौ रजनी जगाम
त्या रात्री दोघांना, उपभोग आणि मुक्ती यांचं सर्वोच्च सुख लाभलं; प्रेमळ बोलण्यात आणि खेळकर गप्पांत ती रात्र रंगली. प्रेमाची ओढ वाढवत, ती रात्र फारच लांबली आणि जणू अनेक तासांसारखी वाटली.
ततस् समुदिते सूर्ये वितमस्य् अम्बरे स्थिते । समुद्गकाद् इव जगन्मणाव् अस्मिन् विनिर्गते
मग सूर्य उगवल्यावर आणि आकाशातील अंधार नाहीसा झाल्यावर, जणू जगाचा रत्न आपल्या पेटीतून बाहेर पडल्यासारखे वाटले.
विकसत्य् अरुणोपान्ते चक्षुषीवाम्बुजाकरे । आचारेष्व् इव लोकेषु प्रसृतेष्व् अर्करश्मिषु
सूर्याच्या कडेला केशरी प्रभा फुलू लागली, जणू एखाद्या डोळ्यापुढे कमळांची बाग खुलली आहे, आणि सूर्यकिरण सगळीकडे पसरले, जसे चांगले वर्तन लोकांत सर्वत्र पसरते.
दम्पती तौ समुत्थाय कृतसन्ध्याक्रमौ स्थितौ । पत्त्रासने मृदुस्निग्धे कान्तौ काञ्चनकन्दरे
ते दोघे पती-पत्नी उठले, संध्यावंदन करून, मऊ आणि सुखद पानांच्या आसनावर, सोन्याच्या गुहेत एकत्र बसले, दोघेही तेजस्वी आणि सुंदर दिसत होते.
अथोत्थायात्र चूडाला रत्नकुम्भं करस्थितम् । .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
मग तिथे चूडाळा उठली आणि तिने आपल्या हातात रत्नजडीत कलश घेतला...
.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. । भार्या भर्तारम् एकान्ते स्वराज्ये ऽभिषिषेच सा
एकांतात त्या स्त्रीने आपल्या पतीला स्वतःच्या राज्यात राजा म्हणून अभिषेक केला.
सङ्कल्पोपनते सैंहे स्वभिषिक्तं सुविष्टरे । स्थितं प्रोवाच तन्वी सा चूडाला देवरूपिणी
कल्पनेतून निर्माण केलेल्या, प्रशस्त आणि सुंदर सिंहासनावर बसलेल्या आपल्या पतीला, त्या कृश चूडाळा — जी देवतेसारखी दिसत होती — म्हणाली.
केवलं मौनम् उत्सृज्य तेजश् शान्तम् इदं प्रभो । अष्टानां लोकपालानां तेजांस्य् आहर्तुम् अर्हसि
हे प्रभो, फक्त मौन सोडून, तू या आठ दिशांचे रक्षण करणाऱ्यांचे शांत तेज मिळवायला हवे.
चूडालयेति स प्रोक्तो वने राजा शिखिध्वजः । वदन्न् एवं करोमीति महाराजत्वम् आययौ
वनात चूडाळेने असे म्हटल्यावर राजा शिखिध्वज म्हणाला, 'असेच करीन,' आणि त्याने मोठ्या राजेपदाची जबाबदारी स्वीकारली.
अथ प्रतीहारपदे तिष्ठन्तीम् आह मानिनीम् । महादेवीपदे राज्ञि त्वां करोम्य् अभिषेकिनीम्
मग राजमहिषी दारात उभी असताना, राजाने तिला अभिमानाने म्हटले, "हे राणी, मी तुला आता महादेवीपदावर अभिषेक करतो."
इत्य् उक्त्वासन आस्थाप्य महादेवीपदे तदा । अभिषिक्तां नृपः कृत्वा मेघवाग् आह तां प्रियाम्
असे म्हणून, त्याने तिला महादेवीच्या सिंहासनावर बसवले आणि विधिपूर्वक अभिषेक केला. नंतर राजा आपल्या प्रियेला मेघगर्जनेसारख्या आवाजात म्हणाला.
प्रिये कमलपत्त्राक्षि क्षणात् सङ्कल्पसम्भवम् । महाविभवम् उद्दामं सैन्यम् आहर्तुम् अर्हसि
प्रियेस, कमळाच्या पाकळीसारख्या डोळ्यांची, क्षणात आपल्या इच्छेने तू एक मोठे, तेजस्वी सैन्य निर्माण कर.
इति कान्तवचश् श्रुत्वा चूडाला वरवर्णिनी । सैन्यं सङ्कल्पयाम् आस प्रावृड्घनम् इवोद्भटम्
पतीचे हे शब्द ऐकून, तेजस्वी सौंदर्याने नटलेली चूडाळा, आपल्या संकल्पाने पावसाळी मेघासारखे भव्य आणि भयानक सैन्य उभे केले.
सैन्यं ददृशतुस् तत् तौ वाजिवारणसङ्कुलम् । पताकापूरिताकाशनीरन्ध्रीकृतकाननम्
त्यांनी ते सैन्य पाहिलं, जे घोडे आणि हत्ती यांनी गजबजलेलं होतं, ज्याच्या पताका आकाशभर फडकत होत्या आणि जंगले जणू काही पूर्णपणे अडवून टाकली होती.
तूर्यारवध्वनच्छैलगुहं गहनकोटरम् । मत्तसामन्तवलितं विद्रवद्वनवारणम्
वाद्यांचा गजर जणू डोंगराच्या गुहांमध्ये घुमणाऱ्या गडगडाटासारखा घुमत होता, सभोवताली मद्यधुंद सरदार होते आणि रानातील हत्ती घाबरून पळत होते.