हेमाभे द्विगुणाकारे बालाबाहूपधानके । मग्नैकश्रवणापाङ्गकपोलतलकुन्तलम्
त्यांचा रंग सोन्यासारखा उजळ होता, दोघे एकमेकांमध्ये गुंतलेले होते, मुलीच्या हाताला उशी करून झोपले होते, तिचे केस गालावर पसरलेले आणि एक कान व डोळा केसांखाली लपलेला होता.
मिथुनं तद् ददर्शाथ मिथः प्रहसिताननम् । अन्योऽन्यवदनासक्तं छन्नं कल्पलतांशुकैः
शिखिध्वजाने ते जोडपं पाहिलं, ते एकमेकांकडे हसत होते, त्यांचे तोंड एकमेकांना लागले होते आणि कल्पवेलांच्या तेंड्यांनी ते थोडं झाकलं गेलं होतं.
आलोलमाल्यशयनं मदनातुरम् आकुलम् । अङ्गरागच्छलेनात्मरागम् अन्योऽन्यम् अर्पयत्
त्यांच्या गळ्यातल्या फुलांच्या माळा आणि अंथरुण विस्कटले होते, दोघेही प्रेमाने अस्वस्थ झाले होते. अंगाला उटणे लावत असल्याचा बहाणा करत, एकमेकांवर आपले प्रेम ओतत होते.
रत्युन्मुखं घनानन्दम् उद्दाममदमन्मथम् । परस्पराहतं पुष्पैर् वक्षोभ्यां पीडितस्तनम्
ते दोघेही परमानंदाच्या उंबरठ्यावर होते, अतिशय आनंद आणि उत्कटतेने भारावले होते. त्यांच्या छाती एकमेकांवर दाबल्या गेल्या होत्या आणि फुलांनी त्यांच्या अंगावर प्रेमाने स्पर्श केला जात होता.
तद् आलोक्याविकारेण चेतसा स तुतोष च । अहो सुखं स्थितौ शिड्गाव् इत्य् आह स शिखिध्वजः
हे सगळं शांत मनाने पाहून तो आनंदी झाला आणि म्हणाला, 'वा! हे दोघं आपल्या एकत्रतेत किती सुखी आहेत!'
तिष्ठथो ऽङ्ग यथाकामं सुखं शिड्गौ यथास्थितम् । विघ्नं मा कुरुथः प्रीताव् इत्य् उक्त्वा निर्जगाम सः
'तुम्ही दोघं जसे हवे तसे, एकत्र सुखात राहा; तुमच्या आनंदात कोणतीही अडथळा आणू नका,' असं सांगून तो निघून गेला.
ततो मुहूर्तमात्रेण प्रपञ्चं स्वम् उपेक्ष्य सा । निर्ययौ दर्शयन्ती स्वं रतियुद्धाकुलं वपुः
मग थोड्याच वेळात तिने आपला सारा संसार दुर्लक्ष करून, प्रेमाच्या संग्रामाच्या आठवणी शरीरावर उमटलेल्या, तशीच तिथून बाहेर पडली.
उपविष्टं ददर्शैनं नृपं हेमशिलातले । समाधिसंस्थम् एकान्ते मनाग्विकसितेक्षणम्
तिने पाहिलं, राजा सोन्याच्या शिळेवर एकटा बसला होता, ध्यानात मग्न, डोळे किंचित उघडे.
तं प्रदेशम् उपागत्य लज्जावनमितानना । तूष्णीम् आसित् क्षणं खिन्ना म्लाना मदनिकाङ्गना
ती त्या जागी आली, लाजेखाली मान घालून, नर्तिकेची ती तरुणी थोडा वेळ गप्प बसली, थकलेली आणि निराश.
क्षणाच् छिखिध्वजो ध्यानाद् विरतस् ताम् उवाच ह । प्रसन्नमधुरं वाक्यम् इदम् अक्षुब्धया धिया
क्षणभराने शिखिध्वज ध्यानातून बाहेर आला आणि शांत, मधुर शब्दात तिला म्हणाला, मन मात्र पूर्ण स्थिर होतं.
तन्वि किं शीघ्रम् एव त्वं विघ्नितानन्दम् आगता । आनन्दायैव भूतानि यतन्ते यानि कानिचित्
कोमल मुली, तुझा आनंद हरपून इतक्या लवकर का आलीस? सगळ्या जीवांना फक्त आनंदच हवा असतो, ते कोणतेही असो.
भूयस् तोषय तं गच्छ कान्तं प्रणयवृत्तिभिः । परस्परेप्सितस्नेहो दुर्लभो हि जगत्त्रये
जा, आपल्या प्रियकराला आणखी प्रेमाने आनंदी कर. एकमेकांना हवी असलेली खरी माया या तिन्ही जगांत फार दुर्मिळ आहे.
अहम् एतेन चार्थेन नोद्वेगं यामि मानिनि । यद् यद् इष्टतमं लोके तद् तद् देयं विजानता
हे काही मला त्रासदायक वाटत नाही, अभिमानी मुली. या जगात ज्याला सर्वात जास्त आवडते, ते समजून असणाऱ्याने द्यावे.
अहं कुम्भश् च तन्वङ्गि वीतरागाव् इह स्थितौ । दुर्वासश्शापजा बाला त्वं यद् इच्छसि तत् कुरु
मी आणि कुम्भ, दोघेही येथे आसक्तिरहित राहतो. दुर्वासांच्या शापामुळे जन्मलेली मुलगी, तुला जे हवे ते कर.
एवम् एष महाभाग स्त्रीपुम्भावो हि चञ्चलः । कामो ह्य् अष्टगुणस् स्त्रीणां न कोपं कर्तुम् अर्हसि
अहो, या स्त्री-पुरुषांची वृत्ती फारच चंचल असते. स्त्रियांच्या मनात वासना आठ प्रकारांनी असते, म्हणून तू रागावू नकोस.
अबलाहम् अनेनास्मि क्रान्ता गहनकानने । त्वयि सन्ध्याजपपरे किं करोमि वराकिका
मी दुर्बळ आहे आणि या वासनांनी या घनदाट जंगलात मला जिंकले आहे. तू संध्याकाळच्या जपात मग्न असताना, या बिचाऱ्या स्त्रीने काय करावे?
अबला वाक्यमात्रेण तावन् नरनिरोधनम् । करोति यावच् छिड्गेन नाङ्गे स्वे विनिवेशिता
दुर्बळ स्त्री फक्त बोलण्याने काही काळ पुरुषाला थांबवू शकते, पण जरा प्रयत्न केला की ती स्वतः त्याच्या अंगावर जाऊन बसते.
स्त्रियास् सुन्दर यातायाः परपुंसाङ्गसङ्गमम् । मन्युर् निषेध आक्रन्दस् सतीत्वं किं करिष्यति
सुंदरा, एखादी स्त्री दुसऱ्या पुरुषाच्या अंगाशी एकरूप झाली की, राग, मनाई किंवा दु:ख — या सतीत्वाने काय साध्य होईल?
अबला स्त्री तथा बाला मूढाहम् अपराधिनी । क्षन्तुम् अर्हसि मां नाथ क्षमावन्तो हि साधवः
मी दुर्बल स्त्री आहे, लहान आहे, मूर्ख आहे आणि चुकीची आहे; प्रभो, मला क्षमा करावी, कारण सज्जन लोक नेहमीच क्षमाशील असतात.
मन्युर् मम न बाले ऽन्तर् विद्यते ख इव द्रुमः । केवलं साधुनिन्द्यत्वान् नेच्छामि त्वाम् अहम् वधूम्
माझ्या मनात लहान मुलीबद्दल राग येत नाही, जसा आकाशात झाड नसते; फक्त सज्जन लोकांनी निंदनीय म्हटल्यामुळेच मी तुला पत्नी म्हणून स्वीकारू इच्छित नाही.
सुहृत्त्वेन वनान्तेषु पूर्ववत् समम् अङ्गने । वीतरागतया नित्यं तपसैव रमावहे
मित्रत्वाने, पूर्वीप्रमाणे, या वनात तुझ्यासोबत मी नेहमीच वैराग्याने आणि तपश्चर्येत आनंद मानीन, हे अंगणे.
एवं समतया तत्र स्थिते तस्मिञ् शिखिध्वजे । चूडाला चिन्तयाम् आस तत्सत्येनोदिताशया
अशा प्रकारे समत्वाने शिखिध्वज तिथे स्थिर झाला तेव्हा, चूडाळा त्याने सत्याने सांगितलेल्या हेतूचा विचार करू लागली.
अहो बत परं साम्यं भगवान् अयम् आगतः । वीतरागभयक्रोधो जीवन्मुक्तो ऽवतिष्ठति
अहो, किती अद्भुत समता आली आहे! हा पूज्य पुरुष आता सर्व वासना, भीती आणि राग यांना सोडून मुक्त अवस्थेत उभा आहे.
नैनं हरन्ति भोगाशा न महत्यो ऽपि सिद्धयः । न सुखानि न दुःखानि नापदो न च सम्पदः
त्याला सुखाची इच्छा, मोठ्या सिद्धी किंवा कोणतेही भोग आकर्षित करू शकत नाहीत; सुख-दुःख, अपयश किंवा संपत्ती यापैकी काहीही त्याच्यावर परिणाम करत नाही.
चिन्तितास् सकला एव प्रयान्त्य् एनम् अनिन्दिताः । मन्ये महर्द्धयः कान्ता नारायणम् इवापरम्
त्याच्या मनात आलेले सर्व विचार निःसंशयपणे निघून जातात; मला वाटते, मोठ्या संपत्ती आणि सुंदर गोष्टी त्याच्यासाठी दुसऱ्या नारायणासारख्या आहेत.
आत्मवृत्तान्तम् अखिलं तद् एनं स्मारयाम्य् अहम् । कुम्भरूपम् इदं त्यक्त्वा चूडालैव भवाम्य् अहम्
मी त्याला त्याचा संपूर्ण भूतकाळ आठवण करून देईन, कारण मीच खरी चूडाळा आहे, या कुंभाराच्या रूपाचा त्याग करून.
इति सञ्चिन्त्य चूडाला चूडालावपुर् अक्षतम् । दर्शयाम् आस तत्राशु त्यक्त्वा मदनिकावपुः
अशी विचार करून चूडाळा तिथे क्षणातच आपलं निरागस रूप दाखवत, मदनिकेचं रूप सोडून उभी राहिली.
तस्मान् मदनिकादेहाच् चूडाला निर्गतेव सा । बभाव् इन्द्वमला मुक्ता निर्गतेव समुद्गकात्
मदनिकेच्या देहातून जणू चूडाळा बाहेर आली, जशी शिंपल्यातून निर्मळ मोती बाहेर पडतो.
तां ददर्शानवद्याङ्गीं पुरः प्रणयपेशलाम् । कान्तो मदनिकाम् एव चूडालां दयितां स्थिताम्
त्याने समोर आपल्या प्रिय चूडाळेला पाहिलं, तिचं अंग निर्दोष होतं आणि ती प्रेमळपणे मदनिकेच्या रूपात उभी होती.
समुदिताम् इव माधवपद्मिनीम् उपगताम् इव भूमितलाच् छ्रियम् । प्रकटिताम् इव रत्नसमुद्गकात् परिददर्श निजां दयितां नृपः
राजाने आपल्या प्रियतमेचं दर्शन घेतलं, जणू वसंतातील उमललेलं कमळ, जणू पृथ्वीवर अवतरलेलं सौभाग्य, किंवा रत्नाच्या पेटीतून बाहेर पडलेला तेजस्वी रत्न.