भूषणान्य् उरुरत्नानि माल्यानि विविधानि च । पश्येमान्य् अङ्ग जायन्ते स्वाङ्गेभ्यो वृक्षपुष्पवत्
पाहा, माझ्या अंगावरूनच दागिने, मौल्यवान रत्ने आणि विविध प्रकारच्या फुलांच्या माळा उगवत आहेत, जणू काही झाडावर फुले फुलतात तशी.
पश्यायं स्वयम् एवोद्यच्चन्द्रांशुभरसुन्दरः । मूर्ध्नि पट्टांशुको जातो नीहारो ऽद्राव् इवाङ्ग मे
पहा, चंद्रकिरणांसारखा उजळ आणि सुंदर असा एक वस्त्र माझ्या डोक्यावर आपोआप प्रकट झाला आहे, जणू डोंगरावर धुके पसरावे तसे.
सर्वाणि कान्तालिङ्गानि जातानि मम मानद । हा धिक् कष्टं विषादो मे किं करोम्य् अङ्गनास्म्य् अहम्
सर्व सौंदर्यचिन्हे माझ्यात निर्माण झाली आहेत, हे मान्यवर; हाय, किती दु:ख! मला फारच वेदना होत आहेत—मी आता स्त्री झाले, मी काय करू?
हा धिक् कष्टम् अहो साधो स्थित एवाहम् अङ्गना । संविदानुभवाम्य् अन्तर् नितम्बं जघनान्वितम्
हाय, किती कठीण! हे सज्जन, मी आता खरोखरच स्त्री झाले आहे; आतून मला कंबर आणि नितंब यांची जाणीव स्पष्टपणे होत आहे.
विपिने कुम्भ इत्य् उक्त्वा तूष्णीं खिन्नो बभूव ह । राजापि च तम् आलोक्य तथैवासीद् विषण्णधीः
जंगलात 'कुंभा' असे म्हणून तो गप्प बसला आणि खिन्न झाला. राजाही त्याला तसाच पाहून मनाने उदास झाला.
मुहूर्तमात्रेणोवाच शिखिध्वज इदं वचः । कष्टं सो ऽयं महासत्त्वस् सम्पन्नो वरवर्णिनी
थोड्या वेळाने शिखिध्वज म्हणाला, 'अरे, किती कठीण! हा महान आत्मा सुंदर स्त्रीच्या रूपात प्रकट झाला आहे.'
साधो विदितवेद्यस् त्वं जानासि नियतेर् गतिम् । अवश्यभाविन्य् अर्थे ऽस्मिन् मा खिन्नहृदयो भव
सज्जना, तू ज्ञानी आहेस, तुला सर्व जाणून आहे; नियतीची वाट कशी असते हेही तुला माहीत आहे. जे होणारच आहे त्यासाठी मनात दुःख धरू नकोस.
आपतन्ति दशास् तात सुधियां देहमात्रके । न चेतस्य् अधियां त्व् एताश् चित्तं यान्ति सदेहकम्
बाळा, अशी संकटे फक्त शरीराशी एकरूप झालेल्या ज्ञानी लोकांवर येतात; पण ज्यांचे मन उन्नत आहे, त्यांना ही स्थिती मनाला आणि शरीराला लागू पडत नाही.
एवम् अस्त्व् अनुतिष्ठामि यामिनीस्त्रीत्वम् आत्मनः । न खेदम् अनुगच्छामि नियतिः केन लङ्घ्यते
ठीक आहे, मी ही रात्र स्त्रीभावातच घालवीन. मला काहीही त्रास जाणवत नाही; कारण कोणाच्याही इच्छेने नियती बदलता येत नाही.
इति निर्णीय तौ खेदं तं नीत्वा तनुतां मिथः । एकतल्पे निशां तूष्णीं नीतवन्तौ चिरेण ताम्
अशा प्रकारे ठरवून, त्या दोघांनी आपला थकवा एकमेकांच्या सोबतीने कमी केला आणि बराच वेळ एकाच पलंगावर शांतपणे रात्र घालवली.
अथ प्रभाते तत् स्वैरं वपुर् उत्सृज्य यौवतम् । बभूव कुम्भः कुम्भाभकुचप्रोज्झितमूर्तिमान्
मग सकाळ होताच, तिने आपले तारुण्याचे रूप सहजपणे सोडून दिले आणि तिचे शरीर व उरोज बाजूला ठेवून ती एक मडके झाली.
इति सा राजमहिषी चूडाला वरवर्णिनी । कुम्भत्वम् आस्थिता भर्तुः पश्चात् स्त्रीत्वम् उपागता
अशा रीतीने, सुंदर वर्णाची राजमहाराणी चूडाला आपल्या पतीनंतर मडके झाली आणि मग पुन्हा स्त्रीरूपात परतली.
विजहार वनान्तेषु कुमारी धर्मिणी निशि । कुम्भरूपधरा चाह्नि भर्त्रा मित्रेण संयुता
ती धर्मशील तरुणी रात्रीच्या वेळी जंगलात भटकत असे, आणि तिच्या अंगावर मडक्याचा आकार असे; दिवसा ती आपल्या पती, जो तिचा मित्रही होता, त्याच्यासोबत राहत असे.
कैलासमन्दरसुमेरुमहेन्द्रसह्यसानुष्व् अविस्खलितयोगगमागमा सा । सार्धं प्रियेण सुहृदा विभुना यथेच्छं स्रग्दामहारवलिता विजहार नारी
कैलास, मंदार, सुमेरू, महेंद्र आणि सह्य या पर्वतांच्या शिखरांवर ती योगाच्या अचूक साधनेने मुक्तपणे फिरत असे; गंध, हार आणि सुंदर दागिन्यांनी सजलेली ती स्त्री आपल्या प्रिय मित्र व स्वामीसोबत मनमुराद भटकत असे.
ततः कतिपयेष्व् एव दिवसेषु गतेषु सा । इदं प्रोवाच भर्तारं कुम्भरूपधरा सती
काही दिवस गेले आणि मग त्या मडक्याच्या रूपात असलेल्या पतिव्रता स्त्रीने आपल्या पतीला असे सांगितले.
राजन् राजीवपत्त्राक्ष ममेदं वचनं शृणु । निशायां प्रत्यहं तावत् स्थित एवाहम् अङ्गना
राजा, कमळासारख्या डोळ्यांच्या तुझ्या, माझे हे बोल ऐक: प्रत्येक रात्री मी स्त्रीच्या रूपातच राहते.
तद् इच्छाम्य् अङ्गनाधर्मं निपुणीकर्तुम् ईदृशम् । भर्त्रे कस्मैचिद् आत्मानं विवाहेन ददाम्य् अहम्
म्हणून मला हे स्त्रीधर्म नीट शिकायचा आहे. मी स्वतःला कोणत्यातरी पतीला विवाहाने समर्पित करीन.
तद् भवान् एव मे भर्ता रोचते भुवनत्रये । गृहाण मां विवाहेन भार्यात्वे निशि सर्वदा
तीनही लोकांत मला फक्त तुम्हीच पती म्हणून आवडता. कृपया मला नेहमीच, अगदी रात्रीसुद्धा, विवाहाने पत्नी म्हणून स्वीकारा.
अयत्नोपनतं साधो प्रियेण सुहृदा सह । स्त्रीसुखं भोक्तुम् इच्छामि मा मे विघ्नकरो भव
हे सज्जन, मला माझ्या प्रिय मैत्रिणीसोबत सहज मिळालेलं स्त्रीसुख अनुभवायचं आहे. कृपया माझ्या मार्गात अडथळा ठरू नका.
क्रमप्रवृत्तम् आ सृष्टेस् सुखसाध्यं मनोरमम् । प्रकृतं कुर्वतः कार्यं दोषः क इव जायते
सृष्टीपासून जे कृती क्रमाने, सहज आणि आनंददायकपणे घडते, अशा नैसर्गिक कृत्यात काय दोष असू शकतो?
इच्छानिच्छादृशोर् ऐक्यात् समत्वात् सर्ववस्तुषु । वयं न सेच्छा नानिच्छाः कुर्वस् तेनैतद् ईप्सितम्
इच्छा आणि अनिच्छा या दोन्ही एकच आहेत, सर्व गोष्टींमध्ये समता असल्यामुळे आम्हाला न काही हवे आहे, न काही नको आहे. म्हणून, जसं हवं तसं आम्ही हे करतो.
कृतेनानेन कार्येण न शुभं नाशुभं सखे । पश्यामि तन् महाबुद्धे यथेच्छसि तथा कुरु
मित्रा, या कृतीमुळे मला काहीच शुभ किंवा अशुभ दिसत नाही. म्हणून, हे महाबुद्धिमान, तुला जसं वाटतं तसं कर.
समतां सम्प्रयातेन चेतसेदं जगत्त्रयम् । खरूपम् एव पश्यामि यथेच्छसि तथाचर
समतेच्या मनाने पाहिलं तर हे तीनही जग मला फक्त आकाशासारखं दिसतं. तुला जसं हवं तसं वाग.
यद्य् एवं तन् महीपाल लग्नम् अद्यैव शोभनम् । राकेयं श्रावणस्यास्य ह्यस् सर्वं गणितं मया
राजा, असं असेल तर आजच हे शुभ लग्न लावू या. या श्रावण महिन्याच्या पौर्णिमेचं सर्व काही मी आधीच पाहिलं आहे.
रात्राव् अद्योदिते चन्द्रे परिपूर्णकलामले । जन्यत्रं नौ महाबाहो द्वयोर् एव भविष्यति
हे महाबाहो, आज रात्री जेव्हा पूर्ण आणि निर्मळ चंद्र आकाशात येईल, तेव्हा आपलं लग्न फक्त आपल्यात दोघांतच होईल.
महेन्द्राद्रिशिरश्शृङ्गसानाव् अस्मिन् मनोरमे । रत्नदीपप्रकाशाढ्यमणिमन्दिरमण्डिते
या रम्य अशा महेन्द्र पर्वताच्या शिखरावर, रत्नांच्या प्रकाशाने उजळलेल्या आणि मौल्यवान दगडांनी सजलेल्या मंदिरे असलेल्या या ठिकाणी,
पुष्पभारानतोत्तुङ्गवृक्षजन्यविराजिते । वनपुष्पलतालास्यनारीनृत्तमनोहरे
फुलांनी वाकलेल्या उंच झाडांनी आणि वनातील फुलांनी मढलेल्या वेलींनी, तसेच फुलांच्या साजाने नटलेल्या सुंदर युवतींच्या नृत्याने हे ठिकाण अधिकच मनमोहक झाले आहे.
निशि व्योमगतास् तारा भर्त्रा पूर्णेन्दुना सह । आवयोः परिपश्यन्तु कर्णान्तागतलोचनाः
रात्री, आकाशातील तारे आणि त्यांचे स्वामी असलेला पूर्ण चंद्र, आपल्या डोळ्यांनी सर्व लक्ष आपल्यावर केंद्रित करून, आपल्याला साक्षी राहू देत.
उत्तिष्ठात्मविवाहार्थं कुर्वः काननकोटरात् । राजंश् चन्दनपुष्पादिसम्भारं रत्नसंयुतम्
राजा, आपल्या लग्नासाठी उठ आणि त्या जंगलातील गुहेतून चंदन, फुलं आणि इतर सजावटीच्या वस्तू, रत्नांनी सुशोभित अशा, गोळा कर.
इत्य् उक्त्वा कुम्भ उत्थाय सह तेन महीभृता । कुसुमावचयं चक्रे तथा रत्नादिसञ्चयम्
असं म्हणून कुम्भा त्या राजासोबत उठली आणि दोघांनी मिळून फुलं आणि रत्नं व इतर वस्तू गोळा केल्या.