अथार्कस् तस्य कुम्भस्य स्त्रीत्वम् उत्पादयन्न् इव । जगामास्तं जगद्दीपो दीपस् स्नेहक्षयाद् इव
मग जणू त्या घड्याला स्त्रीत्व येत आहे असं भासत, सूर्य मावळला. जसं दिव्याचं तेल संपल्यावर दिवा विझतो, तसं जगाचा दीपक असलेला सूर्यही अस्ताला गेला.
व्यवहारभरैस् सार्धं पद्मास् सङ्कोचम् आययुः । मार्गाश् च पथिकैस् सार्धं पान्थस्त्रीहृदयानि च
दैनंदिन व्यवहाराच्या ओझ्यामुळे कमळांची पाकळी बंद झाली. रस्ते, प्रवासी आणि प्रवाशांच्या स्त्रियांची मनंही आकुंचित झाली.
दाशवद् विहगान् सर्वान् कुर्वद् एकत्र पुञ्जितान् । तारकारत्नजालाढ्यं भुवनं श्यामतां ययौ
सर्व पक्षी जाळ्यात अडकावेत तसे, ताऱ्यांच्या तेजस्वी गाठांनी सजलेले हे जग काळोखात बुडाले.
खं हसन्न् इव ताराढ्यं विकासं कुमुदाकरः । ययाव् उन्नादचक्राह्वं भ्रमद्भ्रमरपेटकः
ताऱ्यांनी भरलेले आकाश जणू हसल्यासारखे वाटले; आणि चंद्र, जसा फुललेल्या कमळाच्या तलावाभोवती भ्रमर गुंजतात तसा, रात्रभर फिरत राहिला.
सुहृदौ ताव् अथोत्थाय सन्ध्याम् उद्यन्निशाकराम् । वन्दयित्वा तथा कृत्वा जप्यं गुल्मान्तरे स्थितौ
मग ते दोघे मित्र उठले, चंद्र उगवत असताना संध्याकाळी वंदन केले, आपली जपमाळ पूर्ण केली आणि झाडांच्या गडद सावलीत उभे राहिले.
ततः कुम्भश् शनैस् तत्र स्त्रैणम् अभ्याहरन् वपुः । शिखिध्वजं पुरस्संस्थं प्रोवाच गलदक्षरम्
नंतर कुंभाने तिथे हळूहळू स्त्रीचे रूप घेतले आणि समोर उभ्या असलेल्या शिखिध्वजाला, शब्द ओठांवर अडखळत, बोलू लागला.
पतामीव स्फुरामीव द्रवामीवाङ्गयष्टिभिः । लज्जयेव च हे राजन् मन्ये स्त्रीत्वं व्रजाम्य् अहम्
राजा, मला असं वाटतंय की मी जणू कोसळते आहे, अंगात थरथर होतेय, अंग वितळतंय, आणि मला लाजही वाटतेय; असं वाटतंय की मी बाई होते आहे.
पश्येमे परिवर्धन्ते राजन् मम शिरोरुहाः । प्रस्फुरत्तारकामाला दिनान्ते तिमिरा इव
राजा, बघा, माझे केस वाढत आहेत, जणू दिवसभरानंतर आकाशात ताऱ्यांची माळ चमकत वाढते, तशीच काळोखी पसरते तसं वाटतंय.
पश्येमौ मम जायेते प्रोन्मुखाव् उरसि स्तनौ । कोरकाव् इव पद्मिन्या वसन्ते गगनोन्मुखौ
पहा, माझ्या छातीवर दोन उंचावलेले स्तन उमटत आहेत, जणू वसंतात आकाशाकडे तोंड करून उमलणाऱ्या कमळाच्या कळ्या.
आगुल्फम् एव लम्बानि सम्पद्यन्ते ऽम्बराणि मे । देहाद् एव सखे पश्य स्त्रिया इव शनैश् शनैः
माझे कपडे आता फक्त घोट्यापर्यंतच पोहोचतात; मित्रा, माझ्या स्वतःच्या शरीरातून मी हळूहळू स्त्रीसारखी होत चालले आहे, बघ.
भूषणान्य् उरुरत्नानि माल्यानि विविधानि च । पश्येमान्य् अङ्ग जायन्ते स्वाङ्गेभ्यो वृक्षपुष्पवत्
पाहा, माझ्या अंगावरूनच दागिने, मौल्यवान रत्ने आणि विविध प्रकारच्या फुलांच्या माळा उगवत आहेत, जणू काही झाडावर फुले फुलतात तशी.
पश्यायं स्वयम् एवोद्यच्चन्द्रांशुभरसुन्दरः । मूर्ध्नि पट्टांशुको जातो नीहारो ऽद्राव् इवाङ्ग मे
पहा, चंद्रकिरणांसारखा उजळ आणि सुंदर असा एक वस्त्र माझ्या डोक्यावर आपोआप प्रकट झाला आहे, जणू डोंगरावर धुके पसरावे तसे.
सर्वाणि कान्तालिङ्गानि जातानि मम मानद । हा धिक् कष्टं विषादो मे किं करोम्य् अङ्गनास्म्य् अहम्
सर्व सौंदर्यचिन्हे माझ्यात निर्माण झाली आहेत, हे मान्यवर; हाय, किती दु:ख! मला फारच वेदना होत आहेत—मी आता स्त्री झाले, मी काय करू?
हा धिक् कष्टम् अहो साधो स्थित एवाहम् अङ्गना । संविदानुभवाम्य् अन्तर् नितम्बं जघनान्वितम्
हाय, किती कठीण! हे सज्जन, मी आता खरोखरच स्त्री झाले आहे; आतून मला कंबर आणि नितंब यांची जाणीव स्पष्टपणे होत आहे.
विपिने कुम्भ इत्य् उक्त्वा तूष्णीं खिन्नो बभूव ह । राजापि च तम् आलोक्य तथैवासीद् विषण्णधीः
जंगलात 'कुंभा' असे म्हणून तो गप्प बसला आणि खिन्न झाला. राजाही त्याला तसाच पाहून मनाने उदास झाला.
मुहूर्तमात्रेणोवाच शिखिध्वज इदं वचः । कष्टं सो ऽयं महासत्त्वस् सम्पन्नो वरवर्णिनी
थोड्या वेळाने शिखिध्वज म्हणाला, 'अरे, किती कठीण! हा महान आत्मा सुंदर स्त्रीच्या रूपात प्रकट झाला आहे.'
साधो विदितवेद्यस् त्वं जानासि नियतेर् गतिम् । अवश्यभाविन्य् अर्थे ऽस्मिन् मा खिन्नहृदयो भव
सज्जना, तू ज्ञानी आहेस, तुला सर्व जाणून आहे; नियतीची वाट कशी असते हेही तुला माहीत आहे. जे होणारच आहे त्यासाठी मनात दुःख धरू नकोस.
आपतन्ति दशास् तात सुधियां देहमात्रके । न चेतस्य् अधियां त्व् एताश् चित्तं यान्ति सदेहकम्
बाळा, अशी संकटे फक्त शरीराशी एकरूप झालेल्या ज्ञानी लोकांवर येतात; पण ज्यांचे मन उन्नत आहे, त्यांना ही स्थिती मनाला आणि शरीराला लागू पडत नाही.
एवम् अस्त्व् अनुतिष्ठामि यामिनीस्त्रीत्वम् आत्मनः । न खेदम् अनुगच्छामि नियतिः केन लङ्घ्यते
ठीक आहे, मी ही रात्र स्त्रीभावातच घालवीन. मला काहीही त्रास जाणवत नाही; कारण कोणाच्याही इच्छेने नियती बदलता येत नाही.
इति निर्णीय तौ खेदं तं नीत्वा तनुतां मिथः । एकतल्पे निशां तूष्णीं नीतवन्तौ चिरेण ताम्
अशा प्रकारे ठरवून, त्या दोघांनी आपला थकवा एकमेकांच्या सोबतीने कमी केला आणि बराच वेळ एकाच पलंगावर शांतपणे रात्र घालवली.
अथ प्रभाते तत् स्वैरं वपुर् उत्सृज्य यौवतम् । बभूव कुम्भः कुम्भाभकुचप्रोज्झितमूर्तिमान्
मग सकाळ होताच, तिने आपले तारुण्याचे रूप सहजपणे सोडून दिले आणि तिचे शरीर व उरोज बाजूला ठेवून ती एक मडके झाली.
इति सा राजमहिषी चूडाला वरवर्णिनी । कुम्भत्वम् आस्थिता भर्तुः पश्चात् स्त्रीत्वम् उपागता
अशा रीतीने, सुंदर वर्णाची राजमहाराणी चूडाला आपल्या पतीनंतर मडके झाली आणि मग पुन्हा स्त्रीरूपात परतली.
विजहार वनान्तेषु कुमारी धर्मिणी निशि । कुम्भरूपधरा चाह्नि भर्त्रा मित्रेण संयुता
ती धर्मशील तरुणी रात्रीच्या वेळी जंगलात भटकत असे, आणि तिच्या अंगावर मडक्याचा आकार असे; दिवसा ती आपल्या पती, जो तिचा मित्रही होता, त्याच्यासोबत राहत असे.
कैलासमन्दरसुमेरुमहेन्द्रसह्यसानुष्व् अविस्खलितयोगगमागमा सा । सार्धं प्रियेण सुहृदा विभुना यथेच्छं स्रग्दामहारवलिता विजहार नारी
कैलास, मंदार, सुमेरू, महेंद्र आणि सह्य या पर्वतांच्या शिखरांवर ती योगाच्या अचूक साधनेने मुक्तपणे फिरत असे; गंध, हार आणि सुंदर दागिन्यांनी सजलेली ती स्त्री आपल्या प्रिय मित्र व स्वामीसोबत मनमुराद भटकत असे.
ततः कतिपयेष्व् एव दिवसेषु गतेषु सा । इदं प्रोवाच भर्तारं कुम्भरूपधरा सती
काही दिवस गेले आणि मग त्या मडक्याच्या रूपात असलेल्या पतिव्रता स्त्रीने आपल्या पतीला असे सांगितले.
राजन् राजीवपत्त्राक्ष ममेदं वचनं शृणु । निशायां प्रत्यहं तावत् स्थित एवाहम् अङ्गना
राजा, कमळासारख्या डोळ्यांच्या तुझ्या, माझे हे बोल ऐक: प्रत्येक रात्री मी स्त्रीच्या रूपातच राहते.
तद् इच्छाम्य् अङ्गनाधर्मं निपुणीकर्तुम् ईदृशम् । भर्त्रे कस्मैचिद् आत्मानं विवाहेन ददाम्य् अहम्
म्हणून मला हे स्त्रीधर्म नीट शिकायचा आहे. मी स्वतःला कोणत्यातरी पतीला विवाहाने समर्पित करीन.
तद् भवान् एव मे भर्ता रोचते भुवनत्रये । गृहाण मां विवाहेन भार्यात्वे निशि सर्वदा
तीनही लोकांत मला फक्त तुम्हीच पती म्हणून आवडता. कृपया मला नेहमीच, अगदी रात्रीसुद्धा, विवाहाने पत्नी म्हणून स्वीकारा.
अयत्नोपनतं साधो प्रियेण सुहृदा सह । स्त्रीसुखं भोक्तुम् इच्छामि मा मे विघ्नकरो भव
हे सज्जन, मला माझ्या प्रिय मैत्रिणीसोबत सहज मिळालेलं स्त्रीसुख अनुभवायचं आहे. कृपया माझ्या मार्गात अडथळा ठरू नका.
क्रमप्रवृत्तम् आ सृष्टेस् सुखसाध्यं मनोरमम् । प्रकृतं कुर्वतः कार्यं दोषः क इव जायते
सृष्टीपासून जे कृती क्रमाने, सहज आणि आनंददायकपणे घडते, अशा नैसर्गिक कृत्यात काय दोष असू शकतो?