शिखिध्वजस्य देहो ऽसौ निश्चितं चेतसोज्झितः । सत्त्वांशेन च संयुक्तस् तेन न म्लानिभाजनम्
शिखिध्वजाचं शरीर नक्कीच चैतन्याने सोडलं होतं, पण त्यात शुद्ध अस्तित्वाचा अंश राहिलेला होता, म्हणून ते कुजण्यास पात्र झालं नाही.
तं तथाभूतम् आलोक्य भर्तुर् देहं वराङ्गना । अनुज्झितवती देहं चिन्तयाम् आस सत्वरम्
आपल्या पतीचं शरीर असं पाहून ती तेजस्विनी स्त्री ते शरीर सोडून गेली नाही, तर तिने लगेचच विचार सुरू केला.
चित्तत्त्वं सर्वगं शुद्धं प्रविश्याबोधयाम्य् अहम् । भविष्यद्बोधनं कान्तम् एष तत्र हि संस्थितः
मी शुद्ध, सर्वत्र असलेल्या मनाच्या तत्त्वात प्रवेश करून त्याला जागं करीन; कारण माझा प्रियकर तिथेच, पुढच्या जागृतीची वाट पाहत आहे.
न बोधयामि यद्य् एनं चिरात् तद् बुध्यते स्वयम् । किम् इहैकावतिष्ठे ऽहम् इत्य् एनं बोधयाम्य् अहम्
मी त्याला जागं केलं नाही तर तो बराच वेळाने आपोआप जागा होईल; मग मी इथे एकटी का थांबू? म्हणून मी त्याला जागं करते.
इति सञ्चिन्त्य चूडाला देहं कारणपञ्जरम् । सन्त्यज्य प्राप चित्तत्त्वे स्थितिम् आद्यन्तवर्जिते
असं मनात ठरवून, चूडाळा आपल्या शरीराचा — जे कारणांचं पिंजरा होतं — त्याग करून, सुरुवात आणि शेवट नसलेल्या शुद्ध मनाच्या अवस्थेत पोहोचली.
तत्र सा चेतनस्पन्दं कृत्वा सत्त्ववतः प्रभोः । स्वं विवेश पुनर् देहं खान् नीडम् इव पक्षिणी
तेथे तिने त्या सद्गुणी राजाच्या चैतन्यात स्पंदन निर्माण केलं आणि मग पक्षी आपल्या घरट्यात परतावा तशी, ती पुन्हा आपल्या शरीरात आली.
कुम्भाकृतिर् अथोत्थाय निविष्टा कुसुमस्थले । साम गातुं प्रवृत्ता सा भ्रमरीवृन्दसस्वना
नंतर, कुम्भासारखी उभी राहून, फुलांच्या आसनावर स्थिर झाली आणि मग ती गोड स्वरात साम गाणं गाऊ लागली, तिचा आवाज जणू मधमाश्यांच्या गूंजेसारखा घुमू लागला.
तं सामस्वनम् आकर्ण्य चित् सत्त्वगुणशालिनः । बुबुधे भूपतेर् देहे वसन्त इव पद्मिनी
तो सामाचा मधुर आवाज ऐकून, ज्याच्या मनात शुद्धतेचा गुण भरलेला होता अशा राजाने, जसा वसंतात कमळ फुलते तसा, आपल्या शरीरात जागृती अनुभवली.
दृशं विकासयाम् आस तां तदार्क इवाब्जिनीम् । गृहीतसत्त्वसम्पत्तिश् शिखिध्वजमहीपतिः
शिखिध्वज राजा, ज्याच्या ठिकाणी खरी संपत्ती आणि सद्गुण होते, त्याने त्या क्षणी डोळे उघडले, जणू काही सूर्य कमळ फुलवतो तसे.
अपश्यत् कुम्भम् अग्रस्थं सामगायनतत्परम् । परेण वपुषा युक्तं सामवेदम् इवापरम्
त्याला समोर एक घडा दिसला, जो संपूर्णपणे सामगानात तल्लीन होता आणि अत्यंत तेजस्वी रूपाने शोभत होता, जणू साक्षात सामवेदच मूर्तरूपात उभा आहे.
अहो बत वयं धन्याः पुनः प्राप्तो मुनेस् सुतः । इत्य् एवोदाहरन् राजा कुम्भाय कुसुमं ददौ
राजा म्हणाला, "अहो, आपण किती भाग्यवान! ऋषींचा पुत्र पुन्हा आला!" असे म्हणून त्याने त्या घड्याला एक फुल अर्पण केले.
दिष्ट्या स्थितास् स्मो भगवंस् तव चेतसि पावने । के नाम न महासत्त्वाः प्रसादेष्व् अङ्ग हि स्थिराः
भगवंत, आपल्या पवित्र मनात आम्ही स्थिर राहिलो, हे आमचे भाग्य आहे. ज्यांच्याकडे मोठी ताकद आहे, असे कोण आपल्या कृपेत स्थिर राहत नाही?
अस्मत्पवित्रीकरणम् एकम् आगमकारणम् । तव पापापहं ब्रूहि द्वितीयं कतरद् भवेत्
माझ्या या येण्यामागचं एकच कारण आहे — तुझ्या सहवासानं मला शुद्ध व्हायचंय. पाप दूर करणाऱ्या, दुसरं कोणतं कारण असू शकतं, ते मला सांग.
यतः प्रभृति यातो ऽस्मि त्वत्सकाशाद् अरिन्दम । ततः प्रभृति चेतो मे त्वयैवेह समं स्थितम्
शत्रूंना जिंकणाऱ्या, ज्या क्षणी मी तुझ्याकडे आलो, त्या क्षणापासून माझं मन इथेच, तुझ्याबरोबर एकरूप झालं आहे.
न रमे स्वर्गरङ्गेषु देवोद्यानेषु चानघ । मेरुमन्दरकूटेषु कैलासकुहरेषु च
निर्दोषा, मला स्वर्गातील सुखांमध्ये, देवांच्या बागांमध्ये, मेरू किंवा मंदार पर्वताच्या शिखरांवर, किंवा कैलासाच्या गुहांमध्ये काहीच आनंद वाटत नाही.
त्वत्सङ्गम् एव वाञ्छामि सुभगाचारपेशलम् । अमृतस्यन्दसङ्काशं मधुमासम् इव द्रुमः
मला फक्त तुझी संगत हवी आहे — सुंदर आचारधर्म असलेली, जशी एखाद्या झाडाला मधुमासाची, अमृतासारख्या वसंताची ओढ असते.
तस्माद् एवेह तिष्ठामि समीपे तव साम्प्रतम् । अभीष्टं यद् यद् एवाङ्ग रम्याणां धुरि तत् स्थितम्
म्हणून मी आत्ताच तुझ्या जवळ आहे. तुला या सुंदर गोष्टींपैकी जे काही हवे असेल, ते सर्व तुझ्यासाठी तयार आहे.
त्वादृशो बन्धुर् आप्तश् च सुहृन् मित्रं सखा तथा । विश्वास्यश् चैव शिष्यश् च मन्ये जगति नास्ति मे
या जगात तुझ्यासारखा आपला, विश्वासू, हितचिंतक, मित्र, सोबती, विश्वास ठेवावा असा कोणीही माझ्या आयुष्यात नाही.
अहो नु फलितं पुण्यपादपैर् नः कुलाचले । यद् भवान् अप्य् असङ्गो ऽपि वाञ्छत्य् अस्मत्समागमम्
खरंच, आपल्या घराण्याच्या पुण्यवृक्षांना फळ आले आहे, कारण तू स्वतः काहीही आसक्ती नसतानाही आमच्या संगतीची इच्छा धरतोस.
इदं वनम् इमे वृक्षा भृत्यो ऽयम् अहम् आदृतः । रोचते चेन् न ते स्वर्गस् तद् इह स्थीयतां प्रभो
हे वन, हे झाडं आणि मी तुझा निष्ठावान सेवक, हे सर्व तुझ्यासाठी आहेत. स्वर्ग तुला आवडत नसेल तर, प्रभु, इथेच राहा.
भवद्वितीर्णया योगयुक्त्या विश्रान्तवान् अहम् । यथा साधो तथा मन्ये स्वर्गे विश्रमणं कुतः
तुम्ही शिकवलेल्या योगमार्गामुळे मला खरी विश्रांती मिळाली आहे. हे सज्जन, मला असं वाटतं की, स्वर्गात कुठेच अशी विश्रांती मिळू शकत नाही.
ताम् एव स्वस्थितिं स्वच्छाम् अवलम्ब्य प्रकाशिनीम् । विहरेह यथाकामं स्वर्गे भूमितले ऽथ वा
आपल्या त्या निर्मळ आणि तेजस्वी स्वरूपावर आधार ठेवून, इथे किंवा स्वर्गात, किंवा पृथ्वीवर, जिथे हवं तिथे मनाप्रमाणे वावर.
परे पदे महानन्दे कच्चिद् विश्रान्तवान् असि । इदं भेदमयं दुःखं कच्चित् सन्त्यक्तवान् असि
त्या परम आनंदाच्या अवस्थेत तुला खरी विश्रांती मिळाली आहे का? हे भेदभावातून निर्माण होणारं दुःख तू सोडून दिलं आहेस का?
कच्चिद् आपातरम्येभ्यस् सङ्कल्पेभ्यो रतिर् भृशम् । निर्मूलतां गता राजन्न् ओघतीरलतेव ते
राजा, सुरुवातीला आकर्षक वाटणाऱ्या कल्पनांमध्ये तुझं मन पूर्णपणे विरघळून गेलं आहे का? त्या कल्पना नदीच्या काठावरच्या वेलीसारख्या मुळासकट उपटल्या गेल्या आहेत का?
हेयादेयदशातीतं शान्तं समसमस्थिति । यथाप्राप्तेष्व् अनुद्वेगि कच्चित् तव मनस् स्थितम्
तुझं मन स्वीकार किंवा नकार यापलीकडे, शांत आणि समत्वाने भरलेलं, जसं काही घडलं तरी अस्वस्थ न होणारं, असं स्थिर झालं आहे का?
त्वत्प्रसादेन भगवन् दृष्टा दृश्यातिगा गतिः । प्राप्तस् संसारसीमान्तो लब्धो लब्धव्यनिश्चयः
भगवंत, तुझ्या कृपेने मला दृश्याच्या पलीकडचा मार्ग दिसला आहे; संसाराची सीमा गाठली आहे आणि काय मिळवायचं आहे याची निश्चितता मिळाली आहे.
चिरायातिचिरेणैव विश्रान्तास् स्मो निरामयाः । लब्धं लब्धव्यम् अखिलं तृप्तास् स्मश् चिरम् अक्षताः
खूप दिवसांनी अखेर आम्ही विश्रांती मिळवली आहे, आता आम्ही सर्व दुःखांपासून मुक्त आहोत; जे मिळवायचं होतं ते सर्व मिळालं आहे, आणि आम्ही फार काळापासून तृप्त आणि अखंड आहोत.
नोपदेष्टव्यम् अस्माकं किञ्चिद् अप्य् उपयुज्यते । सर्वत्रैवातितृप्तास् स्मस् संस्थितास् स्मो गतज्वरम्
आता आम्हाला काही शिकवण्यासारखं किंवा उपयोगाचं काहीच उरलेलं नाही; सर्वत्र आम्ही पूर्णपणे तृप्त, स्थिर आणि सर्व चिंता-मुक्त आहोत.
ज्ञातम् अज्ञातम् अप्राप्तं सम्प्राप्तं त्यक्तम् आश्रितम् । त्वत्त्वं परत्वं मत्त्वं मे खस्येवास्ति न किञ्चन
माझ्यासाठी, ओळखीचं आणि अनोळखी, मिळालेलं आणि न मिळालेलं, सोडलं आणि धरलं, तुझं, दुसर्याचं, माझं—या सगळ्या गोष्टी आकाशात जशा काहीच राहत नाहीत, तशाच नाहीशा झाल्या आहेत.
निस्संसृतिर् विगतमोहभयाभिरामो नित्योदितस् समसमाशयसर्वसोम्यः । सर्वात्मकस् सकलसङ्कलनाविमुक्त आकाशकोशविशदश् शमम् आस्थितो ऽस्मि
मी संसारापासून मुक्त आहे, मोह, भीती आणि आसक्ती नसल्यानं आनंदी आहे, नेहमी जागृत, सर्वांसाठी सारखं मन ठेवणारा आणि शांत आहे. मी सर्वांचा आधार आहे, सर्व बंधनांपासून मोकळा, आकाशासारखा निर्मळ आणि शांतीत स्थिर आहे.