पदार्थवेदनं मिथ्यैवासद् एवावभासते । अहमाद्य् अलम् एतेन शान्तम् आसे खकोशवत्
वस्तूंची जाणीव ही खोटीच आहे; ती फक्त खरी असल्यासारखी भासते. यामुळेच 'मी'पण वगैरे सर्व शांत होतं—मी मडक्यातील आकाशासारखा शांत राहतो.
जगत्पदार्थप्रविभागदृष्टिस् सदेशदिक्कालकलाक्रियौघा । अहो नु कालेन चिरेण शान्ता ब्रह्मैव वा नूनम् अवस्थितेति
जगातील वस्तूंच्या विभागांची, जागा, दिशा, काळ, आणि कृती यांच्या प्रवाहांची जी दृष्टी आहे, ती अखेर खूप काळानंतर शांत झाली आहे; खरंतर आता फक्त ब्रह्मच उरलं आहे.
शाम्यामि निर्वामि परं स्थितो ऽस्मि न यामि नोदेमि न चास्तम् एमि । तिष्ठाम्य् अनिष्ठं च यथास्थितात्मा शिवं शुभं पावनमौनम् अस्मि
मी शांत आहे, सर्व इच्छा मावळल्या आहेत, मी सर्वोच्च अवस्थेत स्थिर आहे. मी कुठेही जात नाही, वर जात नाही, खालीही जात नाही. माझं मन जसं आहे तसं स्थिर आहे. मी शुभ, पवित्र आणि पावन शांततेतच आहे.
इति ब्रह्मणि विश्रान्तिम् अवाप्य स शिखिध्वजः । मुहूर्तम् आसीत् संशान्तमना निर्वाणदीपवत्
असं ब्रह्मामध्ये विश्रांती मिळवून, शिखिध्वज राजाने क्षणभर पूर्ण शांत मनाने बसला, जणू निर्वाणातील दिवा शांतपणे तेवत असतो तसा.
निर्विकल्पसमाधानपरिणत्यास्तम् ईयिवान् । स्वलीलयेति कुम्भेन स झगित्य् एव बोधितः
द्वैतशून्य समाधीची पूर्णता गाठून, त्याने आपल्या इच्छेने विलीनता पत्करली आणि कुम्भाने त्याला अचानक जागं केलं.
राजन्न् अज्ञाननिद्रातः प्रबुद्धो ऽसि शिवस् स्थितः । कार्यं नास्तमयेनेतो न चानस्तमयेन ते
राजा, अज्ञानाच्या झोपेतून तू जागा झाला आहेस आणि शुभत्वात स्थिर झाला आहेस. आता तुला काही मिळवायचं किंवा गमवायचं असं काहीच उरलेलं नाही.
सकृद् एव विभातात्मा तिष्ठानिष्ठपदात्मकः । कलाकलननिर्मुक्तो जीवन्मुक्तो ऽङ्ग साम्प्रतम्
एकदा आत्मा प्रकट झाला की, तो स्थिर किंवा अस्थिर अशा कुठल्याही अवस्थेला न लागता, सर्व कल्पना आणि विचारांपासून मुक्त राहतो. प्रिय सखा, तू आता जगत असतानाच मुक्त झाला आहेस.
कुम्भेन बोधितस् त्व् एवं स बभूव प्रबोधवान् । विनिर्गतो रराजोच्चैर् महामोहसमुद्गकात्
कुंभाने असे जागृत केल्यावर तो पूर्णपणे शुद्ध चेतनेत आला, मोठ्या भ्रमाच्या गुहेतून बाहेर पडून तेजाने उजळून गेला.
विश्रान्तधीः क्षणेनैव पश्यन् दृश्यस्य वस्तुनः । असत्ताम् एव मुक्तात्मा लीलया समुवाच ह
त्याचे मन क्षणात शांत झाले. दृश्य जगाचे खरे अस्तित्व नाही हे पाहून, मुक्त आत्म्याने सहजपणे हसत बोलायला सुरुवात केली.
ज्ञातप्रायम् अपीदं तु यत् पृच्छामि तद् उच्यताम् । भूयो निपुणबोधाय मम मानद मोहहन्
मला जवळजवळ सर्व काही समजले आहे, तरीही मी जे विचारतो ते सांग. हे मान देणारा, मोहाचा नाश करणारा, माझ्या अधिक खोल समजण्यासाठी मला सांग.
शिवे शान्ते निराभासे परे ऽनुल्लङ्घितात्मनि । द्रष्टृदर्शनदृश्याख्यो विश्वात्मा प्रत्ययः कुतः
शुभ, शांत, निराकार, सर्वोच्च आणि कधीही न बदलणाऱ्या आत्म्यात, हा सृष्टीचा अनुभव — पाहणारा, पाहणे आणि जे पाहिले जाते — कसा निर्माण होईल?
साधु पृष्टं महाराज राजसे बोधभास्वता । एतद् एव हि ते शिष्टं ज्ञतायास् तद् इदं शृणु
राजा, तू फार छान विचारलेस! तुझ्या बुद्धीचा तेज तुझ्या बोलण्यात दिसतो. आता तुला फक्त हेच जाणून घ्यायचे आहे; म्हणून नीट ऐक.
यद् इदं दृश्यते किञ्चिज् जगत् स्थावरजङ्गमम् । सर्वं सर्वप्रकाराढ्यं कल्पान्ते तत् प्रणश्यति
या जगात जे काही दिसते — हलणारे असो किंवा स्थिर — सर्व काही, कितीही प्रकारांनी भरलेले असले तरी, कल्पाच्या शेवटी नष्ट होते.
ततस् स्तिमितगम्भीरं न तेजो न तमस् ततम् । महाकल्पविलासान्ते सत् सारम् अवशिष्यते
मग अगदी शांत आणि खोल स्थितीत, तिथे ना प्रकाश उरतो ना अंधार; महाकल्पाचा खेळ संपल्यावर फक्त सत्य आणि सार उरते.
चिन्मात्रम् अमलं कान्तम् आभातम् अमलं नभः । समस्तकलनोन्मुक्तं युक्तं परमया श्रिया
फक्त शुद्ध चैतन्य, ज्यात कुठलाही कलंक नाही, ते तेजस्वी आणि निर्मळ आकाशासारखे चमकते, सर्व भेदभावांपासून मुक्त आहे आणि त्यात सर्वोच्च ऐश्वर्य आहे.
यद् एकोदितम् अत्यच्छं शान्तम् आततम् उज्ज्वलं । परमात्मात्मकं तेजस् स्तिमितं ज्ञप्तिमात्रकम्
जे एकटं प्रकट होतं, ते अगदी स्वच्छ, शांत, सर्वत्र पसरलेलं आणि उजळ आहे—तेच परब्रह्म, पूर्ण शांत, आणि फक्त ज्ञानरूप आहे.
अप्रतर्क्यम् अविज्ञेयं समं शिवम् अनिङ्गनम् । ब्रह्म निर्वाणम् आपूर्णम् आघूर्णद् इव सम्पदा
ते मनाने समजता येत नाही, जाणता येत नाही, सर्वांसाठी सारखं आहे, मंगल आहे, कुठलाही दोष नाही—तेच ब्रह्म, निर्वाण, पूर्ण आहे आणि जणू काही सर्व संपत्तीने भरलेलं आहे.
अणीयसाम् अणीयस् तत् स्थविष्ठं च स्थवीयसाम् । गरीयसां गरिष्ठं च श्रेष्ठं च श्रेयसाम् अपि
ते सर्वात सूक्ष्माहूनही सूक्ष्म, सर्वात मोठ्याहूनही मोठं, सर्वात जडाहूनही जड आणि सर्व उत्तमांमध्येही श्रेष्ठ आहे.
ईदृशं तत् परं सूक्ष्मं तस्याग्रे यद् इदं नभः । अणोः पार्श्वे महामेरुर् इव स्थूलात्म लक्ष्यते
ती परम सूक्ष्म वस्तु अशी आहे की, तिच्या सान्निध्यात हे आकाशसुद्धा अगदी लहान वाटते—जणू एखाद्या कणाजवळ मेरू पर्वत जसा मोठा आणि स्थूल दिसतो, तसंच.
ईदृशं तत् परं स्थूलं तस्याग्रे यद् इदं जगत् । परमाणुवद् आभाति क्वचिद् एव न भाति वा
ती परम स्थूल वस्तु अशी आहे की, तिच्या सान्निध्यात हे जग अगदी कणासारखं भासतं—कधी ते दिसतं, तर कधी अजिबातच दिसत नाही.
ईदृशं तद् गरिष्ठं च जगद्राज्यं यद् अक्षतम् । बुद्ध्वैतद् अमलं शान्तं जरत्तृणलवायते
हे जगाचं सर्वात मोठं आणि अखंड राज्य खरं समजल्यावर, जेव्हा ते निर्मळ आणि शांत आहे, तेव्हा ते वाळलेल्या गवतासारखं किंवा काडीसारखं क्षुल्लक वाटतं.
ईदृशं तत् परं श्रेयस् तस्मिन् सति यद् ईश्वरे । जगत्पदार्थसार्थश्रीस् स्वसत्तोदेति वेदनात्
ती परम कल्याणकारी वस्तु अशी आहे की, ती ईश्वरामध्ये असताना, या जगातील सर्व पदार्थांची श्रीमंती आणि सार्थकता स्वतःच्या अस्तित्वाच्या जाणिवेतूनच प्रकट होते.
तत् सारम् एकम् एवेह विद्यते भूपते ततम् । एकम् एकान्तबुद्ध्यात्तं नैकम् अप्य् अद्वितावशात्
राजा, या जगात एकच खरा सार आहे, जो सर्वत्र पसरलेला आहे. एकाग्र बुद्धीने तो एकच आहे असं समजावं, पण अद्वैताच्या सत्यामुळे तो एकही नाही असंही म्हणता येईल.
तस्माद् द्वितीया कलना काचिन् नाम न विद्यते । आत्मतत्त्वम् अलं भातं तद् एवापूर्णम् अक्षतम्
म्हणून दुसरं काही अस्तित्वातच नाही. आत्म्याचं तत्त्वच नेहमी तेजस्वी आहे, ते पूर्ण आणि अखंड आहे.
संस्थितं सर्वदा सर्वं सर्वाकारम् इवोदितम् । अवाच्यत्वाद् अलभ्यत्वात् तन् न कार्यं न कारणम्
ते सर्वकाळ सर्वत्र स्थिर आहे आणि सर्व रूपांत प्रकट होतं. पण ते शब्दात सांगता येत नाही, मिळवता येत नाही, म्हणून ते ना कार्य आहे ना कारण.
प्रत्यक्षादेर् अगम्यत्वात् किम् अप्य् एकम् तद् उत्तमम् । सर्वं सर्वात्मकं सूक्ष्मम् अच्छानुभवमात्रकम्
प्रत्यक्ष किंवा इतर कोणत्याही मार्गाने ते गाठता येत नाही, म्हणून ते श्रेष्ठ तत्त्व अगदी वेगळं आहे—ते सूक्ष्म, सर्वव्यापी आणि शुद्ध अनुभूतीचं मूळ आहे.
तस्यानाख्यस्य रूपस्य निर्गतस्य प्रमादृशः । सतो वाप्य् असतो वापि कथं कारणता भवेत्
ज्याला नाव नाही, रूप नाही, जो असावस्था किंवा नसावस्था यातून निर्माण झाला आहे, तो काहीच कारण कसा होऊ शकतो?
यद् वै न कस्यचिद् बीजम् अनाख्यत्वान् न कारणम् । न किञ्चिज् जायते तस्मात् प्रमाणातिगतात्मनः
कारण त्याला नाव नाही, तो कुणाच्याही बीजासारखा नाही, म्हणून तो काहीच कारण ठरत नाही; ज्याचं स्वरूप सर्व प्रमाणांच्या पलीकडे आहे, त्यातून काहीच निर्माण होत नाही.
अकर्तृकर्मकरणम् सत्यं चिद्घनम् अक्षतम् । आत्मरूपम् अनाभासं स्वसंवेदनलक्षणम्
ते खरं स्वरूप म्हणजे शुद्ध चैतन्य, अखंड, न तुटणारं, ज्यात कर्ता, कृती किंवा साधन काहीच नाही; ते आत्म्याचं स्वरूप आहे, ज्याला कोणताही भास नाही आणि जे स्वतःच्या जाणिवेने ओळखता येतं.
तस्मान् न जायते किञ्चित् परस्माद् ब्रह्मणो मुने । कथं किल वदाव्यक्ते स्याज् जन्यजनकक्रमः
म्हणून, हे मुनी, त्या परम ब्रह्मातून काहीच निर्माण होत नाही; अव्यक्तात कारण आणि परिणाम यांचा क्रम कसा असू शकतो?