अकर्तृकर्मकरणम् अकारणम् अबीजकम् । अप्रतर्क्यम् अविज्ञेयं ब्रह्म कर्तृ कथं भवेत्
ब्रह्माला कर्ता, कृती, साधन, कारण किंवा बीज काहीच नाही. ते बुद्धीला न समजणारे आणि जाणण्यापलीकडचे आहे. मग ते कधी आणि कसे कर्ता असू शकते?
अकारणत्वात् कार्यत्वरहितं तद् यदा भवेत् । अद्वैतैक्यम् अनाद्यन्तं तदा तदुपलम्भनम्
जेव्हा कारण नसलेले आणि फळ नसलेले ते सत्य प्रत्यक्ष अनुभवले जाते, तेव्हा अद्वैत, अनादी आणि अनंत एकत्वाची खरी जाणीव होते.
अप्रतर्क्यम् अविज्ञेयं यच् छिवं शान्तम् अव्ययम् । तत् कथं कस्य केनेव कर्तृ भोक्तृ कदा भवेत्
जे बुद्धीला न समजणारे, जाणता न येणारे, मंगल, शांत आणि अविनाशी आहे, ते कधी, कोणासाठी, कोणाकडून किंवा कसे कर्ता किंवा भोक्ता होईल?
अतो नेदं कृतं किञ्चिज् जगदादि न विद्यते । न कर्तास्ति न भोक्तास्ति सर्वं शान्तम् अजं शिवम्
म्हणून येथे काहीही निर्माण झालेले नाही, जग आणि त्याची सुरुवात अस्तित्वातच नाही. येथे ना कोणी कर्ता आहे, ना भोक्ता; सर्व काही शांत, अजन्मा आणि मंगल आहे.
कारणाभावतः कार्यं न कस्यचिद् इदं जगत् । अकार्यत्वाच् च नास्त्य् एतत् सर्ग इत्थं न विद्यते
कारण नसल्यामुळे या जगात कोणत्याच गोष्टीचं फळ नाही. आणि हे सृष्टी कुणाचंही कार्य नाही, म्हणून हे खरं अर्थाने अस्तित्वात नाही.
यदा न कस्यचित् कार्यं कारणस्य जगत् तदा । पदार्थाभावसंसिद्धिस् तत्सिद्धौ कस्य वेदनम्
जेव्हा हे जग कोणत्याच कारणाचं परिणाम नाही, तेव्हा वस्तूंचं अस्तित्वच नाही असं ठरतं. आणि असं ठरल्यानंतर, मग कोणाला जाणिव होणार?
एवं तु वेदनाभावे नास्त्य् अहन्त्वस्य कारणम् । अतश् शुद्धो ऽसि मुक्तो ऽसि केवोक्तिर् बन्धमोक्षयोः
अशा प्रकारे, जेव्हा जाणिवच राहत नाही, तेव्हा 'मी'पणाचा काही आधार उरत नाही. म्हणूनच, तू निर्मळ आहेस, मुक्त आहेस—बांध आणि मुक्ती या फक्त शब्द आहेत.
आं प्रबुद्धो ऽस्मि भगवन् युक्तम् उक्तं त्वयोत्तमम् । कारणाभावतः कर्तृ नेह ब्रह्मेति वेद्म्य् अहम्
होय, मी जागृत झालो आहे, भगवन्. तू जे सांगितलंस ते अगदी योग्य आहे. कारण नसल्यामुळे इथे करणारा कुणी नाही—हेच मी ब्रह्म म्हणून ओळखतो.
कर्त्रभावाज् जगन् नास्ति तेन नास्ति पदार्थदृक् । नातश् चित्तादि तद्बीजं नातो ऽहन्तादि किञ्चन
कर्तेपणाची भावना नसल्यामुळे हे जगच अस्तित्वात नाही; म्हणून कोणत्याही वस्तूंची जाणीव राहत नाही. त्यामुळे मन किंवा त्याचं मूळ, आणि 'मी'पणासारख्या गोष्टी काहीच उरत नाहीत.
एवं स्थिते विशुद्धो ऽस्मि विबुद्धो ऽस्मि न चास्मि च । नमो मह्यं परं नौमि नकिञ्चिद् अपि बोधतः
अशा स्थितीत मी निर्मळ आहे, जागृत आहे, आणि तरीही मी काहीच नाही. मी स्वतःला वंदन करतो, परमात्म्याला नमस्कार करतो—जाणीवेमध्ये प्रत्यक्ष काहीच उरत नाही.
पदार्थवेदनं मिथ्यैवासद् एवावभासते । अहमाद्य् अलम् एतेन शान्तम् आसे खकोशवत्
वस्तूंची जाणीव ही खोटीच आहे; ती फक्त खरी असल्यासारखी भासते. यामुळेच 'मी'पण वगैरे सर्व शांत होतं—मी मडक्यातील आकाशासारखा शांत राहतो.
जगत्पदार्थप्रविभागदृष्टिस् सदेशदिक्कालकलाक्रियौघा । अहो नु कालेन चिरेण शान्ता ब्रह्मैव वा नूनम् अवस्थितेति
जगातील वस्तूंच्या विभागांची, जागा, दिशा, काळ, आणि कृती यांच्या प्रवाहांची जी दृष्टी आहे, ती अखेर खूप काळानंतर शांत झाली आहे; खरंतर आता फक्त ब्रह्मच उरलं आहे.
शाम्यामि निर्वामि परं स्थितो ऽस्मि न यामि नोदेमि न चास्तम् एमि । तिष्ठाम्य् अनिष्ठं च यथास्थितात्मा शिवं शुभं पावनमौनम् अस्मि
मी शांत आहे, सर्व इच्छा मावळल्या आहेत, मी सर्वोच्च अवस्थेत स्थिर आहे. मी कुठेही जात नाही, वर जात नाही, खालीही जात नाही. माझं मन जसं आहे तसं स्थिर आहे. मी शुभ, पवित्र आणि पावन शांततेतच आहे.
इति ब्रह्मणि विश्रान्तिम् अवाप्य स शिखिध्वजः । मुहूर्तम् आसीत् संशान्तमना निर्वाणदीपवत्
असं ब्रह्मामध्ये विश्रांती मिळवून, शिखिध्वज राजाने क्षणभर पूर्ण शांत मनाने बसला, जणू निर्वाणातील दिवा शांतपणे तेवत असतो तसा.
निर्विकल्पसमाधानपरिणत्यास्तम् ईयिवान् । स्वलीलयेति कुम्भेन स झगित्य् एव बोधितः
द्वैतशून्य समाधीची पूर्णता गाठून, त्याने आपल्या इच्छेने विलीनता पत्करली आणि कुम्भाने त्याला अचानक जागं केलं.
राजन्न् अज्ञाननिद्रातः प्रबुद्धो ऽसि शिवस् स्थितः । कार्यं नास्तमयेनेतो न चानस्तमयेन ते
राजा, अज्ञानाच्या झोपेतून तू जागा झाला आहेस आणि शुभत्वात स्थिर झाला आहेस. आता तुला काही मिळवायचं किंवा गमवायचं असं काहीच उरलेलं नाही.
सकृद् एव विभातात्मा तिष्ठानिष्ठपदात्मकः । कलाकलननिर्मुक्तो जीवन्मुक्तो ऽङ्ग साम्प्रतम्
एकदा आत्मा प्रकट झाला की, तो स्थिर किंवा अस्थिर अशा कुठल्याही अवस्थेला न लागता, सर्व कल्पना आणि विचारांपासून मुक्त राहतो. प्रिय सखा, तू आता जगत असतानाच मुक्त झाला आहेस.
कुम्भेन बोधितस् त्व् एवं स बभूव प्रबोधवान् । विनिर्गतो रराजोच्चैर् महामोहसमुद्गकात्
कुंभाने असे जागृत केल्यावर तो पूर्णपणे शुद्ध चेतनेत आला, मोठ्या भ्रमाच्या गुहेतून बाहेर पडून तेजाने उजळून गेला.
विश्रान्तधीः क्षणेनैव पश्यन् दृश्यस्य वस्तुनः । असत्ताम् एव मुक्तात्मा लीलया समुवाच ह
त्याचे मन क्षणात शांत झाले. दृश्य जगाचे खरे अस्तित्व नाही हे पाहून, मुक्त आत्म्याने सहजपणे हसत बोलायला सुरुवात केली.
ज्ञातप्रायम् अपीदं तु यत् पृच्छामि तद् उच्यताम् । भूयो निपुणबोधाय मम मानद मोहहन्
मला जवळजवळ सर्व काही समजले आहे, तरीही मी जे विचारतो ते सांग. हे मान देणारा, मोहाचा नाश करणारा, माझ्या अधिक खोल समजण्यासाठी मला सांग.
शिवे शान्ते निराभासे परे ऽनुल्लङ्घितात्मनि । द्रष्टृदर्शनदृश्याख्यो विश्वात्मा प्रत्ययः कुतः
शुभ, शांत, निराकार, सर्वोच्च आणि कधीही न बदलणाऱ्या आत्म्यात, हा सृष्टीचा अनुभव — पाहणारा, पाहणे आणि जे पाहिले जाते — कसा निर्माण होईल?
साधु पृष्टं महाराज राजसे बोधभास्वता । एतद् एव हि ते शिष्टं ज्ञतायास् तद् इदं शृणु
राजा, तू फार छान विचारलेस! तुझ्या बुद्धीचा तेज तुझ्या बोलण्यात दिसतो. आता तुला फक्त हेच जाणून घ्यायचे आहे; म्हणून नीट ऐक.
यद् इदं दृश्यते किञ्चिज् जगत् स्थावरजङ्गमम् । सर्वं सर्वप्रकाराढ्यं कल्पान्ते तत् प्रणश्यति
या जगात जे काही दिसते — हलणारे असो किंवा स्थिर — सर्व काही, कितीही प्रकारांनी भरलेले असले तरी, कल्पाच्या शेवटी नष्ट होते.
ततस् स्तिमितगम्भीरं न तेजो न तमस् ततम् । महाकल्पविलासान्ते सत् सारम् अवशिष्यते
मग अगदी शांत आणि खोल स्थितीत, तिथे ना प्रकाश उरतो ना अंधार; महाकल्पाचा खेळ संपल्यावर फक्त सत्य आणि सार उरते.
चिन्मात्रम् अमलं कान्तम् आभातम् अमलं नभः । समस्तकलनोन्मुक्तं युक्तं परमया श्रिया
फक्त शुद्ध चैतन्य, ज्यात कुठलाही कलंक नाही, ते तेजस्वी आणि निर्मळ आकाशासारखे चमकते, सर्व भेदभावांपासून मुक्त आहे आणि त्यात सर्वोच्च ऐश्वर्य आहे.
यद् एकोदितम् अत्यच्छं शान्तम् आततम् उज्ज्वलं । परमात्मात्मकं तेजस् स्तिमितं ज्ञप्तिमात्रकम्
जे एकटं प्रकट होतं, ते अगदी स्वच्छ, शांत, सर्वत्र पसरलेलं आणि उजळ आहे—तेच परब्रह्म, पूर्ण शांत, आणि फक्त ज्ञानरूप आहे.
अप्रतर्क्यम् अविज्ञेयं समं शिवम् अनिङ्गनम् । ब्रह्म निर्वाणम् आपूर्णम् आघूर्णद् इव सम्पदा
ते मनाने समजता येत नाही, जाणता येत नाही, सर्वांसाठी सारखं आहे, मंगल आहे, कुठलाही दोष नाही—तेच ब्रह्म, निर्वाण, पूर्ण आहे आणि जणू काही सर्व संपत्तीने भरलेलं आहे.
अणीयसाम् अणीयस् तत् स्थविष्ठं च स्थवीयसाम् । गरीयसां गरिष्ठं च श्रेष्ठं च श्रेयसाम् अपि
ते सर्वात सूक्ष्माहूनही सूक्ष्म, सर्वात मोठ्याहूनही मोठं, सर्वात जडाहूनही जड आणि सर्व उत्तमांमध्येही श्रेष्ठ आहे.
ईदृशं तत् परं सूक्ष्मं तस्याग्रे यद् इदं नभः । अणोः पार्श्वे महामेरुर् इव स्थूलात्म लक्ष्यते
ती परम सूक्ष्म वस्तु अशी आहे की, तिच्या सान्निध्यात हे आकाशसुद्धा अगदी लहान वाटते—जणू एखाद्या कणाजवळ मेरू पर्वत जसा मोठा आणि स्थूल दिसतो, तसंच.
ईदृशं तत् परं स्थूलं तस्याग्रे यद् इदं जगत् । परमाणुवद् आभाति क्वचिद् एव न भाति वा
ती परम स्थूल वस्तु अशी आहे की, तिच्या सान्निध्यात हे जग अगदी कणासारखं भासतं—कधी ते दिसतं, तर कधी अजिबातच दिसत नाही.