इत्य् उक्त्वा पाद्यम् अर्घ्यं च मालाः पुष्पाणि चानघ । शिखिध्वजस् तदिष्टायै ददौ देव्यै यथाखिलम्
असं म्हणून, निष्पाप शिखिध्वजाने देवीच्या संतोषासाठी पाद्य, अर्घ्य, माळा आणि फुलं सर्व विधीप्रमाणे अर्पण केली.
सुबहूनि परिभ्रान्तो भूतलायतनान्य् अहम् । त्वत्तः पूजा यथा प्राप्ता मयेयं न तथान्यतः
मी खूप ठिकाणी, अनेक घरांत फिरलो, पण तुझ्याकडून जशी पूजा मिळाली, तशी मला कुठेच मिळाली नाही.
पेशलेनानुरूपेण प्रश्रयेणामुनानघ । मन्ये ऽहं नूनम् अत्यन्तचिरजीवी भविष्यसि
हे पावनात्मा, तुझ्या या सौम्य, योग्य आणि आदरयुक्त पाहुणचारामुळे मला वाटते, तू नक्कीच फार काळ जगशील.
शान्तेन मनसोदारम् आराद् उन्मुक्तकल्पनम् । निर्वाणार्हं तपस् साधो कच्चित् सम्भृतवान् असि
शांत आणि उदार मनाने, सर्व कल्पनांपासून मुक्त होऊन, हे साधू, तू मुक्तीसाठी आवश्यक असं तप पूर्ण केलं आहेस का?
असिधारासमं सोम्य शान्तं व्रतम् इदं तव । स्फीतं यद् राज्यम् उत्सृज्य महावननिषेवणम्
हे सौम्य, तुझं हे शांत व्रत म्हणजे तलवारीच्या धारेवर चालण्यासारखं आहे; कारण तू भरभराटीचं राज्य सोडून या महान अरण्यात राहायला आलास.
जानासि भगवन् सर्वं देवस् त्वं को ऽत्र विस्मयः । श्रियैव लोकोत्तरया ज्ञायसे चिह्नभूतया
भगवंत, तुला सर्व काही माहीत आहे—तूच तर देव आहेस, मग यात आश्चर्य काय? तुझ्या त्या अद्वितीय तेजामुळेच लोक तुला ओळखतात.
एतान्य् अङ्गानि ते चन्द्राद् घटितानीति मे मतिः । अन्यथा किं समालोकाद् अमृतेनेव सिञ्चसि
माझ्या मते, तुझे हे सर्व अंग चंद्रापासून बनलेले असावेत; नाहीतर केवळ तुझ्या नजरेने मला अमृतासारखे सुख का मिळावे?
अस्ति मे दयिता कान्ता पाति मे राज्यम् अद्य तत् । तवेव तस्या दृष्टानि तान्य् अङ्गान्य् अद्य सुन्दर
माझी एक प्रिय पत्नी आहे आणि आज ती माझ्या राज्याची देखभाल करते; पण सुंदरिये, आज तुझ्यातच मला तिची तीच रूप दिसत आहेत.
उपशान्तं च कान्तं च वपुर् आपादमस्तकम् । शृङ्गं शुभ्राम्बुदेनेव पुष्पेणाच्छादयामुना
तुझे शरीर, डोक्यापासून पायापर्यंत शांत आणि मोहक आहे; हे फूल त्यावर ठेवावे, जसे शुभ्र मेघ पर्वताच्या शिखरावर विराजतो.
निष्कलङ्केन्दुसङ्काशम् अङ्गम् आदित्यतेजसा । मन्ये ते म्लानिम् आयाति सुमनःपत्त्रपेलवम्
तुझे अंग कलंकरहित आणि चंद्रासारखे उजळ आहे; पण सूर्याच्या तेजात ते जणू फिकट पडते, जसे नाजूक फुलपाखरू कोमेजते.
देवार्चनायावचितम् इदं यत् कुसुमं मया । अङ्ग त्वदङ्गसङ्गेन तत् प्रयातु कृतार्थताम्
देवांची पूजा करण्यासाठी मी हे फुलं वेचलं आहे. आता तुझ्या स्पर्शानं या फुलाला खरं अर्थानं यश मिळावं.
जीवितं याति साफल्यं ममाभ्यागतपूजया । देवाद् अप्य् अधिकं पूज्यस् सताम् अभ्यागतो जनः
तू इथे आलास, तुझी पूजा करण्यामुळे माझं आयुष्य सार्थकी लागलं. सज्जनांच्या घरी आलेला पाहुणा देवांपेक्षाही जास्त मानाचा असतो.
तत् कस् त्वं कस्य पुत्रस् त्वं किम् आयातो ऽस्य् अनुग्रहात् । एतं मे संशयं छिन्द्धि विमलेन्दुसमानन
म्हणून, तू कोण आहेस? कुणाचा मुलगा आहेस? कोणत्या कृपेने इथे आलास? तुझं मुख शुद्ध चंद्रासारखं आहे, माझ्या या शंकेचं समाधान कर.
राजर्षे शृणु वक्ष्यामि यथापृष्टम् अखण्डितम् । अवर्णनं हि जिह्मत्वं तत् सताम् अतिनिन्दितम्
राजऋषी, जसं तू विचारलं आहेस तसंच मी तुला काहीही लपवून न सांगता सांगतो. स्वतःचं वर्णन न करणं हे वाकडेपणाचं लक्षण आहे आणि सज्जनांत ते फार निंदनीय मानलं जातं.
अस्त्य् अस्मिञ् जगतः कोशे शुद्धात्मा नारदो मुनिः । पुण्यलक्ष्म्या मुखे कान्ते कर्पूरतिलकोपमः
या जगाच्या विस्तारात निर्मळ आत्मा असलेले नारद ऋषी वास करतात. त्यांच्या चेहऱ्यावर पुण्याच्या सौभाग्याची कांती आहे, आणि तो चेहरा कर्पूराच्या टिळ्यासारखा उजळून निघतो.
स कदाचिन् मुनिर् मेरोर् गुहायां ध्यानम् आस्थितः । अधित्यकायां भूतानाम् अदृश्यश् शान्तमानसः
एकदा नारद ऋषी मेरू पर्वताच्या गुहेत ध्यानस्थ बसले होते. त्या वेळी त्यांच्या मनात पूर्ण शांतता होती आणि पर्वताच्या उतारावर असलेल्या जीवांना ते दिसत नव्हते.
तत्र हेमतटे गङ्गा वहत्य् उरुतरङ्गिणी । मेरुलक्ष्म्यास् स्फुरद्रूपा भाति हारलतेव या
तेथे सोन्याच्या काठावर मोठ्या लाटा असलेली गंगा वाहते. मेरूच्या संपत्तीमुळे तिचा तेजस्वी रूप उजळते, आणि ती मोत्यांच्या माळेसारखी सुंदर दिसते.
एकदा नारदमुनिर् ध्यानान्ते सरितस् तटे । ध्वनद्वलयम् अश्रौषील् लीलाकलकलारवम्
एकदा ध्यान संपल्यावर नारद ऋषींनी नदीच्या काठावर हास्य आणि खेळाच्या गोड आवाजाचा गजर ऐकला.
किम् एतद् इत्य् असौ किञ्चिज्जातप्रायकुतूहलः । हेलयालोकयन् नद्याम् अपश्यल् ललनागणम्
‘हे काय आहे?’ असा थोडासा कुतूहल वाटत असताना, त्याने सहजपणे नदीकडे पाहिलं आणि तिथे स्त्रियांचा एक समूह दिसला.
रम्भातिलोत्तमाप्रायं निर्यातं जललीलया । क्रीडन्तं त्यक्तवसनं देशे पुरुषवर्जिते
त्या सर्व जण रंभा आणि तिलोत्तमा यांसारख्या सुंदर दिसत होत्या, पाण्यात खेळण्यासाठी बाहेर आल्या होत्या, वस्त्र सोडून, आणि तिथे एकही पुरुष नव्हता.
काञ्चनाम्भोजमुकुलसुन्दरैस् स्तनमण्डलैः । परिवेल्लितम् अन्योऽन्यं फलैः कान्तद्रुमं यथा
त्यांचे स्तन सोन्याच्या कमळाच्या कळ्यांसारखे सुंदर होते, एकमेकांवर टेकलेले आणि मिसळलेले, जणू काही सुंदर झाडांची फळं एकमेकांत गुंतलेली आहेत.
द्रुतहेमरसापूरनिर्झराभोगभासुरैः । कुर्वन्तम् ऊरुभिः काममन्दिरस्तम्भविभ्रमम्
त्यांचे उरू वाहत्या सोन्याच्या मधासारख्या चमकत होते, आणि त्या उरूंमुळे जणू काही काममंदिरातील खांबांची शोभा निर्माण झाली होती.
निर्मलीकृतचन्द्रेण व्याप्तव्योम्ना विलासिना । लावण्यरसपूरेण तर्जयन्तम् इवापगाम्
शुद्ध झालेल्या चंद्रामुळे, तेजस्वी आकाशात सर्वत्र पसरलेले, सौंदर्याच्या रसाने ओसंडून वाहणारे, जणू काही नद्यांनाही आव्हान देणारे असे दिसत होते.
प्राकारैर् अमरोद्याने रथचक्रैर् मनोभुवः । उत्पथार्पितगङ्गाम्बुनितम्बतटसेतुभिः
देवतांच्या बागेतील भक्कम तटांनी, मनोन्मनाच्या रथाच्या चाकांनी, आणि अनोख्या वाटांवर ठेवलेल्या गंगाजलाच्या पूलांनी ते सजले होते.
सर्वत्र दृष्टसर्वाङ्गं विश्वरूपम् इवास्थितम् । प्रतिबिम्बितसर्वार्थम् अन्योऽन्यादर्शतां गतम्
सर्वत्र, सर्व अंगांनी प्रकटलेले, विश्वरूपात स्थिर झालेले, सर्व वस्तूंचे प्रतिबिंब दाखवणारे आणि एकमेकांना आरशासारखे दर्शवणारे असे ते होते.
कालकल्पतरोर् वर्षविटपात् पक्षपल्लवात् । विविधर्तुलताजालाद् दिनश्रीकलिकाकुलात्
कालरूपी कल्पवृक्षाच्या फांद्या-पानांतून, विविध कापसाच्या जाळ्यांतून, आणि दिवसाच्या शोभेच्या कळ्यांच्या गर्दीतून ते प्रकट झाले होते.
आलोकपुष्परजसो जाताद् गगनकानने । स्फुरज्जगत्खगव्रातात् सप्ताब्ध्येकालवालकात्
आकाशातील प्रकाशमान फुलांच्या परागातून, जगभर विहरणाऱ्या पक्ष्यांच्या थव्यांतून, आणि सात समुद्रांपैकी एका केसाच्या बारीकपणातून हे सृष्टीचे अद्भुत रूप निर्माण झाले आहे.
मासस्तबकवृन्तेषु वृद्धिं यान्तं रसान्वितम् । उद्धृत्योद्धृत्य सम्पूर्णं चालिताम्भोदपल्लवम्
मासिक फुलांच्या दांड्यांमध्ये, रसाने भरभरून वाढणाऱ्या, पुन्हा पुन्हा उचलून पूर्ण केलेल्या, आणि ढगांच्या हलणाऱ्या कळ्यांमध्ये हे जीवन फुलत आहे.
आलोलालककेशाक्षितारकादिमधुव्रतम् । अमृतापद्विघाताय कोशसञ्चयकारिभिः
तारकांसारख्या डोळ्यांनी आणि लहरत्या केसांनी सजलेल्या फुलांच्या मधासाठी आसुसलेल्या मधमाशा, अमृताच्या मार्गात अडथळा निर्माण करण्यासाठी आपली पोते साठवत आहेत.
दुष्प्रापे भूतसङ्घानां विकसत्कनकाम्बुजे । पद्मपल्लवसञ्छन्नं गुप्तं मेरोर् गुहान्तरे
जीवनाच्या या गूढ रूपाला, असंख्य जीवांच्या टोल्यांना सहज मिळवता येत नाही; ते सोन्यासारख्या कमळांनी फुललेले, कमळाच्या कोवळ्या पानांनी झाकलेले, मेरू पर्वताच्या गुहेत लपलेले आहे.