मञ्जरीत्वं लतात्वं वा वरम् एतास् तरुं पतिम् । न मुञ्चन्ति क्षणम् अपि ममाप्य् उत्कण्ठितं मनः
ही वेल किंवा तिच्या मंजऱ्या, क्षणभरही आपल्या झाडापासून दूर जात नाहीत; माझे मनसुद्धा अस्वस्थ आहे.
यथेयम् अग्रगं कान्तम् एति सिद्धाभिसारिका । तथा कदाहम् एष्यामि ममापीति मनस् स्थितम्
जशी ही सिद्धा आपल्या प्रियकराकडे धावते, तशी मी कधी जाईन? हेच विचार माझ्या मनात आहेत.
इमे मन्दारमरुत एते च शशिनः कराः । वनराजय एताश् च माम् अप्य् उत्कण्ठयन्त्य् अहो
ही मंदार वृक्षांची गार वारे, हे चंद्राचे शीत किरण, आणि या वनातील झाडांच्या रांगा — हे सर्व मला अस्वस्थ करतात.
हे चित्ताज्ञवद् एवान्तः किं त्वं ताण्डवितं स्थितम् । सा व्योमनिर्मला साधो क्व ते याता विवेकिता
अरे मन, तू आतून इतकं अस्थिर का आहेस, जणू काही तुझं ऐकणं बंद पडलंय? एकेकाळी आकाशासारखी निर्मळ असलेली तुझी शुद्धता कुठे गेली?
अथ वा चित्त भर्तारं स्वं प्रत्य् उत्कण्ठसे सखे । तिष्ठोत्कण्ठाविवलितं किम् अनुत्कण्ठितेन ते
किंवा, मना, कदाचित तू आपल्या स्वामीची ओढ वाट बघत आहेस, मित्रा; जेव्हा काहीच उरलेलं नाही, तेव्हा असं व्याकुळ होऊन काय उपयोग?
किं किलोत्कण्ठसे वापि भर्ता यातो जरां भवेत् । तपस्वी कृशगात्रश् च भवेन् निर्वासनस् तथा
कशासाठी किंवा कोणासाठी तू इतकी ओढ वाट बघतेस? तुझा स्वामी म्हातारा झाला असेल, तपस्वी झाला असेल, शरीराने कृश झाला असेल, आणि सर्व काही सोडून निघून गेला असेल.
मत्तो राज्याच् च भोगेभ्यो मन्ये ऽस्यामूलतां गता । वासना लतिका प्रावृण्नदीतटगता यथा
माझ्या मते, त्याच्यामध्ये राज्य आणि सुखभोगांची इच्छा जणू पूर्णपणे संपली आहे; जशी नदीच्या काठी असलेली वेल पावसाळ्यातील पुरामुळे वाहून जाते, तशीच ही इच्छा नष्ट झाली आहे.
एकान्तमतिर् एकात्मा नीरसश् शान्तवासनः । मन्ये भवति मे भर्ता शुष्कवृक्षसमस्थितिः
त्याचे मन पूर्णपणे अंतर्मुख झाले आहे, तो स्वतःमध्येच रमला आहे, कोणत्याही गोष्टीत रस उरलेला नाही, त्याच्या इच्छा शांत झाल्या आहेत; मला वाटते, माझा पती आता जणू कोरड्या झाडासारखा स्थित आहे.
तथापि चित्त कोत्कण्ठा भव वोत्कण्ठयान्वितम् । पतिम् उद्बोध्य योगेन श्लेषयिष्याम्य् अहं गले
तरीही माझ्या मनात अजूनही ओढ आहे, आणि मी उत्कंठेने भरले आहे; मी योगाच्या सहाय्याने माझ्या पतीला जागृत करीन आणि त्याला गळ्यात मिठी मारीन.
प्रमृष्टवासनं भर्तुस् समीकृत्य मनो मुनेः । राज्य एव नियोक्ष्यामि निवत्स्यावस् सुखं चिरम्
हे मुनी, जेव्हा मला दिसेल की माझ्या पतीच्या मनातील सर्व इच्छा पूर्णपणे निघून गेल्या आहेत, तेव्हा मी त्याला पुन्हा राज्यात स्थिर करीन आणि आपण दोघेही तिथे आनंदाने दीर्घकाळ राहू.
अहो नु चिरकालेन मनोरथम् इमं शुभम् । अहम् आसादयिष्यामि यद् भर्त्रा समचित्तता
अरे, किती दिवसांनी माझी ही शुभ इच्छा पूर्ण होणार आहे — म्हणजेच माझं आणि माझ्या पतीचं मन एकसारखं होईल.
समग्रानन्दवृन्दानाम् एतद् एवोपरि स्थितम् । यत् समानमनोवृत्तिसङ्गम् आस्वादने सुखम्
पूर्ण आनंदाच्या सर्व गोष्टींपेक्षा हेच श्रेष्ठ आहे — जेव्हा दोन मनं एकत्र येतात आणि त्याच्यासारखं समाधान मिळतं.
इति चिन्तावती व्योम्ना चूडालोल्लङ्घ्य पर्वतान् । देशान् अब्दान् दिगन्तांश् च प्राप मन्दरकन्दरम्
अशा विचारात गुंतून, चूडाळा आकाशातून पर्वत, प्रदेश, समुद्र आणि दिशा ओलांडत मंदार पर्वताच्या गुहेपर्यंत पोहोचली.
अदृश्यैव नभस्स्थैव प्रविवेश वनान्तरम् । वात्येव पादपलतास्पन्दचिह्नगमागमा
ती अदृश्य राहून आकाशातूनच वनात शिरली; तिच्या येण्या-जाण्याचं फक्त वाऱ्यात हलणाऱ्या वेलींनीच चिन्ह दाखवलं.
वनैकदेशे कस्मिंश्चित् कृतपर्णोटजे पतिम् । दृष्ट्वा योगेन बुबुधे देहान्तरम् इवास्थितम्
एका वनाच्या एका कोपऱ्यात, पर्णांनी बांधलेल्या झोपडीत आपल्या पतीला तिने पाहिले. योगाच्या सामर्थ्याने तिला तो जणू दुसऱ्याच देहात आहे असे जाणवले.
हारकेयूरकटककुण्डलादिविभूषितः । अभवन् मेरुकान्तिर् यस् तम् एवात्र ददर्श सा
जो पूर्वी हार, केयूर, कडे, कुंडले आणि अशा अनेक दागिन्यांनी सजलेला, मेरू पर्वतासारखा तेजस्वी होता, तोच तिथे तिने पाहिला.
कृशाङ्गं कृष्णवर्णं च जीर्णपर्णम् इव स्थितम् । कज्जलाम्बुभरस्नातं भृङ्गीशम् इव निस्सहम्
कृश शरीर, काळा वर्ण, जणू एखादे जुने वाळलेले पान, अंगावर काळी माती व राख लागलेली, आणि शक्तिहीन भृंगराजासारखा तो बसलेला होता.
चीराम्बरधरं शान्तम् एकाकिनम् अवस्थितम् । स्थले निषण्णं पुष्पाणि ग्रथयन्तं जरां गतम्
झाडाच्या सालींचे वस्त्र घातलेला, शांत, एकटा, जमिनीवर बसलेला, फुलांची माळ करत असलेला आणि वृद्धत्वाला पोहोचलेला तो दिसला.
तम् आलोक्यानवद्याङ्गी चूडाला पीवरस्तनी । किञ्चिज्जातविषादेदम् उवाचात्मनि चेतसा
त्याला पाहून, निर्दोष अंगाची आणि भरगच्च उरोज असलेली चूडाळा थोडीशी खिन्न झाली आणि तिने मनातच स्वतःशी असे म्हटले:
अहो नु विषमं मौर्ख्यं यद् अनात्मज्ञतात्मकम् । एवंविधास् समायान्ति दशा मौर्ख्यप्रसादतः
अरेरे, आत्मज्ञान नसल्यामुळे किती मोठं मूर्खपण येतं! अशा अवस्था मूर्खपणाच्या कृपेनेच येतात.
अयं स राजा लक्ष्मीवान् यो ममापि प्रियः पतिः । हृदि मोहघुणक्षुण्णाम् इमाम् अद्यागतो दशाम्
हा तोच राजा, संपत्तीने भरलेला आणि माझा प्रिय पती, आज मोहाच्या किड्याने मन पोखरलेली अशी अवस्था त्याच्यावर आली आहे.
तद् अवश्यम् इहैवाद्य नाथं विदितवेद्यताम् । नयाम्य् एनं न सन्देहो भोगमोक्षश्रियं तथा
म्हणून आजच इथेच मी माझ्या नाथाला हे जाणण्यासारखं ज्ञान नक्कीच देणार, यात शंका नाही; आणि त्याचबरोबर भोग आणि मोक्षाची श्रीही मिळवून देईन.
इदं रूपं परित्यज्य रूपेणान्येन केनचित् । सकाशम् अस्य गच्छामि बोधं दातुम् अनुत्तमम्
हे रूप सोडून, मी दुसऱ्या कोणत्यातरी रूपात त्याच्याकडे जाईन, जेणेकरून त्याला श्रेष्ठ ज्ञान देऊ शकेन.
बालेयं मम कान्तेति मदुक्तं न करोत्य् अयम् । तस्मात् तापसरूपेण बोधयामि पतिं क्षणात्
ही मुलगी माझ्या शब्दांकडे लक्ष देत नाही, कारण ती मला आपली प्रिय म्हणते; म्हणून मी तपस्वीच्या रूपात क्षणात पतीला उपदेश करीन.
भर्ता कषायपाकेन परिपक्वमतिस् स्थितः । चेतस्य् अस्याद्य विमले स्वं तत्त्वं प्रतिबिम्बति
माझा पती अंतःकरणातील तपाने परिपक्व झाला आहे; आज त्याच्या निर्मळ मनात त्याचं खरं स्वरूप उमटेल.
इति सञ्चिन्त्य चूडाला बभूव द्विजदारकः । ईषद्ध्यानाद् गतान्यत्वं क्षणाद् अम्बुतरङ्गवत्
असं ठरवून चूडाळा लगेचच ब्राह्मण मुलाच्या रूपात प्रकटली; हलक्याशा ध्यानाने ती क्षणातच दुसरं रूप घेतली, जसं पाण्यावरची लाट बदलते.
पपात विपिने तस्मिन् द्विजपुत्रकरूपिणी । भर्तुर् अभ्याजगामाग्रं मन्दस्मितलसन्मुखी
त्या वनात ती ब्राह्मणाच्या मुलाच्या रूपात खाली उतरली आणि आपल्या पतीजवळ मंद हास्याने उजळलेले तोंड घेऊन गेली.
ददर्श द्विजपुत्रं तं पुरो यातं शिखिध्वजः । वनान्तराद् उपगतं तपोमूर्तिम् इवास्थितम्
शिखिध्वजाने त्या ब्राह्मण मुलाला समोर उभा पाहिले, जो जंगलाच्या आतून आलेला होता आणि तपस्व्यासारखा भासत होता.
द्रवत्कनकगौराङ्गं मुक्ताहारविभूषितम् । शुक्लयज्ञोपवीताङ्गं शुक्लाम्बरयुगावृतम्
त्याचे अंग वितळलेल्या सोन्यासारखे तेजस्वी होते, मोत्यांच्या हाराने सजलेले होते, पांढऱ्या यज्ञोपवीताने आणि दोन पांढऱ्या वस्त्रांनी झाकलेले होते.
कमण्डलुधरं कान्तं शान्तं दान्तम् अनामयम् । व्याप्तप्रकोष्ठं द्विगुणेनाक्षसूत्रेण चारुणा
त्याच्या हातात कमंडलू होते, तो देखणा, शांत, संयमी आणि निरोगी दिसत होता, त्याच्या दोन्ही मनगटांवर सुंदर असे दुहेरी जपमाळ घातलेले होते.