एवं शिखिध्वजः पर्णमठिकायां वने स्थितः । इदानीं शृणु चूडाला सा किं कृतवती गृहे
अशा प्रकारे शिखिध्वज वनात पर्णकुटीत राहू लागला. आता, चूडाळा घरी काय करीत होती ते ऐक.
तत्रार्धरात्रसमये दूरं याते शिखिध्वजे । हरिणी ग्रामसुप्तेव चूडाला बुबुधे भयात्
त्या वेळी, मध्यरात्री शिखिध्वज दूर निघून गेला असता, चूडाळा गावात झोपेतून जागी झालेल्या हरिणीसारखी भीतीने सावध झाली.
अपश्यत् पतिनिर्हीनं शयनं शून्यतां गतम् । अभास्करम् अपूर्णेन्दुं शान्तशोभम् इवाम्बरम्
तिने पतीशिवाय रिकामे झालेले शय्यास्थान पाहिले—जणू सूर्यप्रकाश नसलेले, अपूर्ण चंद्र असलेले, शांत शोभा असलेले आकाशच.
उत्तस्थौ किञ्चिद् आम्लानवदना खेदशालिनी । कुसिक्तेव महावल्ली निरुत्साहाङ्गपल्लवा
ती हलकेच उठली, तिच्या चेहऱ्यावर थोडीशी मलूलता आणि मनात खिन्नता होती. जणू पावसाने भिजलेली मोठी वेल, तिच्या कोमल अंगांना उत्साह उरला नव्हता.
न प्रसन्ना न विमला बभूवाकुलतां गता । दिनश्रीर् इव नीहारधूसरा सा व्यतिष्ठत
ती न शांत होती, ना निर्मळ; तिच्या मनात गोंधळ निर्माण झाला होता. जणू धुक्याने झाकलेला दिवसाचा तेजस्वीपणा जसा फिका पडतो, तशीच तीही मंदावलेली होती.
क्षणं शय्योपविष्टैव चिन्तयाम् आस चिन्तया । कष्टं राज्यं प्रभुस् त्यक्त्वा वनं यातो गृहाद् इति
क्षणभर ती आपल्या पलंगावर बसून विचारात गुंतली, 'अरे देवा, राजाने राज्य सोडून घरातून वनात निघून गेला.'
तन् मयेहाद्य किं कार्यं तत्समीपं व्रजाम्य् अहम् । भर्तैव गतिर् उद्दिष्टा विधिना प्रकृता स्त्रियः
आता मी काय करावे? मी त्याच्याकडे जाईन. स्त्रीसाठी पतीच तिचा एकमेव आधार आहे, असे नशीबाने ठरवले आहे.
इति सञ्चिन्त्य भर्तारम् अनुगन्तुं समुत्थिता । चूडाला वातरन्ध्रेण निर्गत्याम्बरम् आययौ
असे ठरवून, भर्त्याचा पाठलाग करण्यासाठी चूडाळा उठली आणि वाऱ्याच्या छिद्रातून बाहेर जाऊन आकाशात गेली.
बभ्रामाम्बरमार्गेण वातस्कन्धेन योगिनी । कुर्वती सिद्धसार्थस्य मुखेनान्येन्दुविभ्रमम्
योगिनी वाऱ्यावर स्वार होऊन आकाशातून फिरत होती. तिचा चेहरा इतका तेजस्वी होता की, सिद्धांच्या समूहात चालताना तो चंद्रालाही लाजवेल असा भासत होता.
ददर्शाथ पथा यान्तं रात्रौ खड्गकरं पतिम् । भ्रमन्तम् एकम् एकान्ते वेतालेशम् इवोत्थितम्
त्या मार्गाने जात असताना, तिने रात्री आपल्या पतीला तलवार हातात घेऊन एकटाच एकांतात भटकताना पाहिले, जणू एखादा नव्याने उठलेला वेताळच.
तादृशं पतिम् आलोक्य रुद्धा गगनकोटरे । भविष्यच् चिन्तयाम् आस सर्वं भर्तुर् अखण्डितम्
पतीला अशा अवस्थेत पाहून ती आकाशाच्या एका कपारीत थांबली आणि त्याच्या भविष्यात काय काय घडेल याचा पूर्ण विचार करू लागली.
यथा तेन यदा यत्र यावत् कार्यं यथोदयम् । यथा च निर्वृतिस् स्फारा गन्तव्या तेन राघव
त्याने जेव्हा, जिथे, जितके आणि जसे करायचे असेल, तसे त्याने करावे; आणि त्याच्या संपूर्ण समाधानासाठी जे आवश्यक आहे ते त्यानेच साध्य करावे, हे लक्षात ठेव, राघव.
अवश्यभवितव्यं तद् भर्तुर् दृष्ट्वा पुरस्स्थितम् । तद् एव सम्पादयितुं गमनात् सा न्यवर्तत
पतीवर जे घडणार आहे ते समोर दिसल्यावर, तिने ते घडावे म्हणून आपला प्रवास थांबवला.
आस्तां ममाद्य गमनं कालेनातिचिरेण हि । मयास्य पार्श्वं गन्तव्यं नियतेर् एष निश्चयः
आजचा माझा प्रवास राहू दे; थोड्याच वेळात, नियतीच्या जोरावर मला त्याच्याकडे जावेच लागेल.
इति सञ्चिन्त्य चूडाला प्रविश्यान्तःपुरं पुनः । सुष्वाप शयने शम्भोश् शिरसीवैन्दवी कला
असं मनाशी ठरवून, चूडाला पुन्हा अंतःपुरात गेली आणि आपल्या पलंगावर चंद्राच्या कलेप्रमाणे शंकराच्या शिरावर निजली.
केनचित् कारणेनासौ गतस् सम्प्रति भूपतिः । इति पौरजनं सर्वम् आश्वास्यातिष्ठद् अङ्गना
राजा काही कारणाने गेला आहे, असं सर्व लोकांना समजावून सांगून राणी स्थिर राहिली.
राज्यं ररक्ष भर्तुस् तत् क्रमेण समदर्शना । यथा कलमकेदारं पक्वं कलमगोपिका
ती आपल्या पतीच्या जागी राज्य सांभाळू लागली, सगळ्यांकडे सारखे पाहत होती, जशी एखादी शेतकऱ्याची बायको पिकलेलं भाताचं शेत जपते.
तयोस् तदावहत् कालो दम्पत्योस् स्थितयोस् तथा । अदृष्टान्योऽन्यमुखयो राज्यकाननपालयोः
त्या दोघांचा काळ अशाच रीतीने गेला—ती राजवाड्यात, तो जंगलात—एकमेकांना न पाहता, दोघेही आपापल्या जागेचं रक्षण करत.
जगामाथ दिनं पक्षो मासो ऽथर्तुश् च वत्सरः । शिखिध्वजस्य विपिने चूडालायास् स्वमन्दिरे
एक दिवस, पंधरवडा, महिना आणि मग एक वर्ष असं गेलं—शिखिध्वज जंगलात आणि चूडाळा आपल्या राजवाड्यात.
बहुनात्र किम् उक्तेन वर्षाण्य् अष्टादशाङ्गना । चूडालोवास सदने वनकच्छे शिखिध्वजः
यापेक्षा जास्त काय सांगावं? चक्क अठरा वर्षं अशीच गेली—चूडाळा राजवाड्यात राहिली आणि शिखिध्वज जंगलाच्या कडेला.
अथ यातेषु बहुषु वर्षेषु जरसा वृते । शिखिध्वजे महाशैलतटकोटरवासिनि
अनेक वर्षे गेल्यावर आणि वृद्धत्व आल्यावर, शिखिध्वज त्या मोठ्या डोंगराच्या उतारावरील गुहेत राहू लागला.
भर्तुः कषायपाकं तद् आलक्ष्य फलितं चिरात् । तदा तस्यात्मकार्यस्य भवितव्यतया तया
आपल्या पतीच्या तपश्चर्येचे फळ अखेर पिकले आहे हे तिने पाहिले आणि त्याच्या आत्मसाधनेसाठी योग्य वेळ आला आहे हे ओळखले.
भर्तुस् समीपगमने मम कालो ऽयम् इत्य् अपि । सञ्चिन्त्य मन्दरोपान्तं गन्तुं बुद्धिं चकार सा
"आता पतीजवळ जाण्याची वेळ आली आहे" असे मनाशी ठरवून तिने मंदार पर्वताजवळ जाण्याचा निर्णय घेतला.
चचालान्तःपुराद् रात्रौ ततार च नभःपथम् । जगाम वातस्कन्धेन गच्छन्ती खे ददर्श च
ती रात्री अंतःपुरातून बाहेर पडली, आकाशमार्गाने गेली आणि वाऱ्यावर उडत असताना आकाशात जाणाऱ्यांना पाहिले.
कल्पवृक्षांशुकच्छन्ना रत्नस्तबकभूषिताः । नन्दनोद्याननिलया रक्तास् सिद्धाभिसारिकाः
तिने पाहिलं की काही स्त्रिया रत्नांच्या हारांनी सजलेल्या आहेत, इच्छा पूर्ण करणाऱ्या वृक्षांच्या वस्त्रांनी झाकलेल्या आहेत, त्या नंदनवनात राहतात आणि सिद्ध पुरुषांच्या संगासाठी आतुर झालेल्या आहेत.
परामृष्टेन्दुशकलान् प्रालेयकणकर्षिणः । सिद्धोत्तंसात्तसौगन्ध्यान् स्पर्शयाम् आस मारुतान्
तीने अशा वाऱ्यांना स्पर्श केला, जे सिद्धांच्या सुगंधी फुलांनी दरवळत होते, चंद्राच्या शीत किरणांनी थंड झालेले होते आणि बर्फाच्या कणांसारखी गारवा घेऊन येत होते.
चन्द्रबिम्बामृताम्भोधिमहावीचिपरम्पराम् । अपश्यन् निर्मलां ज्योत्स्नाम् अम्बराम्बरतां गताम्
तिने निर्मळ चांदण्याची उजळ लाट पाहिली, जणू चंद्राच्या अमृतमय समुद्रातून येणाऱ्या मोठ्या लाटा आकाशावर पांघरूण पसरल्या आहेत.
मेघान्तरेण गच्छन्ती मेघलग्नाश् च विद्युतः । अभियुक्ता स्वभर्त्रा सा भूयो भूयो व्यलोकयत्
ती ढगांच्या मधून जात होती आणि त्या ढगांना बिलगलेल्या वीजा पाहत होती; आपल्या पतीच्या आठवणीने ती पुन्हा पुन्हा त्या दृश्याकडे पाहत राहिली.
उवाच चात्मनैवाहो यावज्जीवं शरीरिणाम् । न स्वभावश् शमं याति ममाप्य् उत्कण्ठते मनः
त्याने सांगितले: जोपर्यंत शरीर असते, तोपर्यंत त्याचा स्वभाव बदलत नाही; माझे मनसुद्धा स्वस्थ राहत नाही.
कदा मृगेन्द्रस्कन्धं तं प्रणयप्रवणं पुरः । पश्यामि कान्तम् इत्य् अन्तर् ममाप्य् उत्कण्ठितं मनः
कधी मी त्या सिंहासारख्या खांद्याच्या, प्रेमळ प्रियकराला समोर पाहीन? माझे मनही आतून अस्वस्थ झाले आहे.